Er is leven na de dood

DE DALAI LAMA ALS INZET VOOR DE TOEKOMST VAN TIBET

DSC_0225 - kopie

De vraag die op menig lippen brandt nu de Dalai Lama een jaartje ouder wordt is prangend: what’s next? Als we de Chinese autoriteiten mogen geloven zou het overlijden van het boegbeeld van de Tibetaanse zaak alle problemen op het dak van de wereld van de baan ruimen. Het respect en aanzien dat Tenzin Gyatso, de 14de Dalai Lama, wereldwijd geniet staat in schril contrast met de mening die China toebedeeld is. Van ‘separatist’ over ‘wolf in monnikspij’ tot zelfs ‘nazi’: China’s standpunt spreekt boekdelen. Als boeddhist aanvaardt Zijne Heiligheid de eindigheid van het huidige leven zonder verpinken, maar erkent hij evenzeer de gevolgen van een toekomstige dood. Zijn opvolging is dan ook een veel besproken onderwerp. Sinds hij uit Tibet vluchtte in maart 1959 staat zijn leven in ballingschap in het teken van vooruitgang en modernisering. Zo democratiseerde de voormalige leider van Tibet zijn regering en deed hij in 2011 – na een traditie van meer dan 370 jaar – afstand van de politieke macht. Zelfs op het vlak van reïncarnatie achtte de Dalai Lama de tijd rijp voor een update van een eeuwenoud systeem.

De erkenning van tulku’s of gereïncarneerde lama’s is een van de belangrijkste karakteristieken van het Tibetaans boeddhisme. In essentie staat een verlicht leraar zijn plaats in het nirvana af en keert vrijwillig terug naar het aardse leven uit mededogen voor het lijden van alle levende wezens. De traditie wil dat de overleden lama aanwijzingen en tips nalaat om zo de weg te wijzen richting zijn opvolger. Aan de hand van voorspellingen, dromen en raadplegingen van orakels begint enkele jaren na zijn dood de zoektocht naar potentiële kandidaten. Fysieke kenmerken, opmerkelijke uitspraken en het vermogen om voorwerpen van de gestorven lama aan te duiden zijn doorslaggevend om een bepaald kind te erkennen. De jongens, vaak niet ouder dan 4 à 5 jaar, worden nadien officieel ingehuldigd, gevolgd door jarenlange studie en meditatie.

Dalai Lama (2)De toewijzing gaat natuurlijk ook gepaard met de nodige rechten en plichten. De nieuwe reïncarnatie erft niet alleen het aanzien en de bezittingen van zijn voorganger, maar krijgt ook de verantwoordelijk over diens volgelingen en de geloofsgemeenschap. Het gebruik, geworteld tot diep in de 13de eeuw, verzekert zo de continuïteit binnen en het gezag van een bepaalde boeddhistische school of klooster. In een diepgelovige samenleving zoals de Tibetaanse is de invloed van de klerikale bovenlaag dan ook niet gering. Deze machtspositie en de – tot voor kort – versmelting van religieuze en wereldlijke macht leidde in het verleden echter ook tot misbruik en nepotisme. Een tulku als stroman bracht ook China op ideeën, zowel vroeger als nu.

De Dalai Lama windt er geen doekjes om: hij alleen heeft het beslissingsrecht over zijn wedergeboorte. Zolang Tibet niet vrij is zal zijn opvolger sowieso buiten China geboren worden want, zo liet hij reeds meermaals weten, de 15de Dalai Lama moet het werk van de vorige verderzetten. Indien de situatie het vereist, bestaat zelfs de mogelijkheid de successielijn stop te zetten. Om meer duidelijkheid te scheppen publiceerde Zijne Heiligheid in september 2011 een verklaring omtrent zijn reïncarnatie.

Reïncarnatie 2.0

Het grootste probleem waarmee de opeenvolgingen te kampen hebben is het ontstaan van een machtsvacuüm van gemiddeld twintig jaar: de tijdsspanne nodig vooraleer een nieuwe dalai lama de volwassen leeftijd bereikt. In het verleden vulde een regent de lacune op, maar die periodes stonden meestal te boek als politiek onstabiel en corrupt. Om dit te vermijden – het zou nefast kunnen zijn voor de huidige Tibetaanse vrijheidsstrijd – bewandelt de Dalai Lama verschillende pistes die afwijken van de traditionele gang van zaken.

In plaats van te wachten tot na zijn dood, sluit Zijne Heiligheid niet uit op voorhand een plaatsvervanger aan te duiden via het proces van emanatie. Dit principe komt er enerzijds op neer dat, dankzij hoge spirituele prestaties, een persoon hetzelfde bewustzijn bereikt als de lama en daardoor, ante mortem, erkend wordt als zijn reïncarnatie. Anderzijds bestaat de mogelijk erin om iemand aan te duiden op basis van een persoonlijke band of aansluiting met het levenswerk van zijn voorganger. Een derde en laatste vorm van emanatie staat een selectie middels zegening en aanstelling toe.

Emanatie kan vergeleken worden met de reflectie of een uitvloeiing van de essentie van een tulku, terwijl reïncarnatie de volgende stap betekent in de kringloop van wedergeboortes. Op deze manier zou een volwassen 15de Dalai Lama verkozen worden tijdens het leven van de huidige, maar ook kunnen delen in zijn credibiliteit en van zijn persoonlijke begeleiding genieten. De praktijk is niet ongewoon en kent zijn precendent bij de erkenning van verschillende boeddhistische geestelijken. Tot op heden werd het principe nooit eerder toegepast binnen de lijn van dalai lama’s door de vermenging van Kerk en Staat. De officiële overdracht van de politieke macht aan Sikyong Lobsang Sangay, de eerste minister van de Tibetaanse regering in ballingschap, effende hiervoor het pad.

Toen Zijne Heiligheid jong was droeg de regent de politieke macht aan hem over. Sinds zijn aankomst in India was het de droom van de Dalai Lama om een seculiere, democratische maatschappij te vormen. Dat gebeurde systematisch: jaar na jaar en decenium na decenium. Nu volg ik hem op als democratisch verkozen leider. Op het vlak van zijn religieuze opvolging zijn er twee mogelijkheden: reïncarnatie of emanation. Uiteraard zal China zijn eigen kandidaat naar voren schuiven. De Panchen Lama is hier het bewijs van (In 1995 erkende de Dalai Lama de nieuwe 11de  Panchen lama zonder medeweten/goedkeuring van ChinDSC_0207a, dat op zijn beurt de aanstelling onwettig verklaarde en een eigen kandidaat naar voren schoof, nvdr.) De Chinese Panchen Lama zit echter meer in Beijing dan in Lhasa en spendeert meer tijd op politieke meetings dan met het lezen van boeddhistische teksten. De Chinese Communistische Partij mag dan anti-religieus zijn, toch heeft ze een enorme interesse in reïncarnatie. Misschien moeten ze maar eens beginnen met de wedergeboorte van Mao en andere revolutionaire leiders te zoeken. De Dalai Lama loopt altijd tien stappen voor op de rest en liet weten binnen 12 jaar een beslissing te nemen”, aldus Lobsang Sangay.

Tulku tombola

Mao bestempelde religie dan wel als een vergif, intussen beseffen de leiders in Beijing dat via godsdienst de harten van de Tibetanen gewonnen worden. Chinese inmenging in het selectieproces van tulku’s is niets nieuws onder de zon en gaat terug tot het keizerrijk van de Mantsjoes (Qing-dynastie 1644 – 1911). Wanneer een Nepalese Gurkha-invasie eind 18de eeuw Tibet bedreigde snelden imperiale troepen te hulp. Als gevolg van deze interventie kreeg de Tibetaanse regering een reeks richtlijnen voorgeschoteld om tekortkomingen binnen het overheidsapparaat weg te werken. Met de introductie van de Gouden Vaas hoopte China haar invloed te laten gelden in de zoektocht naar reïncarnaties. Via deze loterij werd de uitverkorene getrokken uit een gouden vaas met verschillende kandidaten, onder mandaat van de keizer. Hoewel hoofdzakelijk pro forma, bepaalde het gebruik de keuze van ondermeer de 11de en 12de Dalai Lama.

Atheïstisch China ging nog een stap verder en lanceerde ‘State Order No. 5: Managment Measures for the Reincarnation of Living Buddhas in Tibetan Buddhism’. In een ultieme inspanning om de religieuze gemeenschap te controleren heeft Beijing het finale woord bij de identificatie van gereïncarneerde lama’s. Een verwoede poging om loyale (lees: Chinees gezinde) aanhangers in het zadel te hijsen en beslissingen van Dharamsala te ondermijnen. Om State Order No. 5 te legitimeren beroept China zich op de historische traditie van de loterijprocedure.

Wolvin in monnikskledij

Het uiteindelijke besluit oPanchen Lamamtrent zijn reïncarnatie zal vallen wanneer Zijne Heiligheid de leeftijd van ongeveer 90 jaar heeft bereikt. Daarbij zal de hij de verschillende Tibetaans boeddhistische scholen – Kagyü, Nyingma, Sakya en Gelugpa – en de bevolking raadplegen. Dit betekent eveneens een stijlbreuk met het verleden, want het instituut van de dalai lama viel vooralsnog onder het alleenrecht van gelupa of geelkaporde. Hiermee wordt niet alleen komaf gemaakt met het sektarisme binnen het Tibetaans boeddhisme, maar streeft de Dalai Lama evenzeer naar goedkeuring van de volledige geloofsgenootschap.

Jongstleden liet de Tibetaanse leider nog uitschijnen misschien wel terug te keren als vrouw. Het vrouwelijke mededogen zou het ideale tegengewicht bieden voor de morele crisis van ongelijkheid waarmee onze huidige samenleving te kampen heeft. Zijn eigen moeder is hiervan een stichtend voorbeeld. Om de Chinese gedachtengang te volgen komt er mogelijkerwijs dus een wolvin in monnikskleed. Zeker en vast vooruitstrevend, maar met de Panchen Lama in het achterhoofd weet de Dalai Lama als geen ander wat er op het spel staat.


Bronnen

  1. Reïncarnation statement of His Holiness the Dalai Lama, September 24, 2011, http://www.dalailama.com/biography/reincarnation.
  2. Interview met Lobsang Sangay, Dharamsala, 09/08/2012.
  3. New State Regulations on Recognition of Tibetan Reincarnates, International Campaign for Tibet, Briefing paper 2007.09.25 http://savetibet.de/fileadmin/user_upload/content/berichte/Briefing_Papier_Reinkarnationsgesetz.pdf.
  4. Nieuwe dalai lama kan best een vrouw zijn, Trouw, 13/06/2013, http://www.trouw.nl/tr/nl/4496/Buitenland/article/detail/3458071/2013/06/13/Nieuwe-dalai-lama-kan-best-vrouw-zijn.dhtm
  5. Tekst en foto’s © Han Vandenabeele. Een versie van dit artikel verscheen eerder in Tibet.nu – magazine over Tibet in al zijn facetten – nummer 12, juni 2014. Zie http://www.tibet.nu voor meer info.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s