Hoge pieken, diepe dalen

BRUTE MOORD OP KELSANG NAMTSO NIET VERGETEN

DSC_0088

 

Tibetanen riskeren al meer dan een halve eeuw de gevaarlijke oversteek naar Nepal, richting India. Sinds de vlucht van de Dalai Lama kozen ongeveer 150.000 van zijn landgenoten voor een leven in ballingschap. Niet enkel om bij hun geliefde leider te zijn, maar ook voor degelijk onderwijs, zowel religieus als publiek: voor een nieuw leven met betere kansen. Het aantal vluchtelingen liep jaarlijks op tot soms enkele duizenden, maar daalde drastisch sinds de grootschalige rellen in de aanloop van Beijing 2008. Daar zorg(d)en strengere grenscontroles en een strakkere samenwerking tussen China en Nepal voor. Ook Dolma Palkyi en haar vriendin Kelsang Namtso waagden zich aan de hachelijke onderneming, ondertussen acht jaar geleden. Alles ging goed tot ze in het visier van de People’s Armed Police (PAP) verschenen. De paramilitaire tak van het Volksbevrijdingsleger opende het vuur, in het volle zicht van een groep bergbeklimmers. Kelsang stierf ter plaatse. Cameraman Sergiu Matei legde alles vast op film en de ‘Nangpa shooting’ haalde wereldwijd de krantenkoppen. Of toch voor even.

Ik zakte af naar Antwerpen voor een gesprek met Dolma. Ze ruilde India in voor België om er dichtbij haar zus te zijn. Haar enige familie buiten Tibet. Als kind beleefde Dolma een zorgeloze jeugd: ze groeide op in Juchen, een dorpje met een kleine tempel in de omgeving van Driru. Wanneer ze niet aan het spelen was of rondliep in de bergen, hielp Dolma haar moeder in het huishouden. “Met de leeftijd groeide al snel het besef van de Chinese bezetting. Zo luisterde ik vaak gesprekken tussen mijn moeder en broer af. Als monnik voelde hij de volle impact van China. Moeder vertelde ook vaak verhalen van vroeger. Ik droomde van de Dalai Lama en wou vooral hem zien.”

– Als 16-jarige, in 2006, besloot je Tibet te verlaten. Geen onoverwogen beslissing, lijkt me?

“Ik speelde al langer met de idee, maar het juiste moment liet op zich wachten. Op een dag bracht Kelsang de verlossende boodschap: binnen een etmaal zouden we vertrekken. Met lood in de schoenen ging ik naar mijn moeder. Ze reageerde eerst boos uit bezorgheid. Uiteindelijk aanvaardde ze mijn keuze, maar niet zonder een lama te raadplegen. Hij voerde een mo-ceremonie uit: een soort orakelsysteem. De ceremonie kende gelukkig een gusntige uitkomst. Alleen het geld voor de gids vormde een probleem. Dankzij de verkoop van geneeskrachtige paddenstoelen raapten we het nodige bij elkaar. Om geen argwaan te wekken ging ik ‘voor de buitenwereld’ op pelgrimstocht naar Lhasa. Bij het afscheid mocht niemand zijn verdriet tonen.”

STEENWORP

– Je hoort vaak verhalen over dubieuze gidsen. Hoe verliep het jullie?

“In Lhasa bestond onze groep uit 17 mensen. Na enkele dagen pikte een vrachtwagen ons op aan de stadsrand. Uiteindelijk zaten we met 75 personen opeengepakt! Een grotere groep betekent grotere risico’s. De spanning steeg, geen zitplaatsen en kinderen die huilden… Normaal zouden we doorrijden tot vlakbij de Nepalese grens. Daarvoor betaalden we extra en namen we minder voedsel mee. Maar na de derde dag stopte de rit en gingen we te voet verder. Meer dan twintig dagen. Daar speelde de gids het niet eerlijk. Aan de andere kant wist hij onderweg wel waar we veilig konden overnachten of voedsel kopen.”

– Op 30 september bereikten jullie Nangpa La, een bergpas op bijna zesduizend meter hoogte en belangrijke vluchtroute richting Nepal.

“Onze groep raakte gesplitst. Die ochtend bereikten wij als eerste een tentenkamp met toeristen (minstens zestig bergbeklimmers waren dat moment aanwezig in Advance Base Camp aan Mount Cho Oyu, nvdr). Uitgehongerd probeerden sommige onder ons aan voedsel te geraken. Ik wilde ook, maar wist niet hoe het te vragen. Ondertussen naderden in de verte enkele mensen. Ik kon niet uitmaken wie het was: de rest van de groep of politie? Opeens hoorden we luide knallen, net vuurwerk, en … soldaten. Een oudere non, geveld door hoogteziekte, had ondersteuning nodig. Kelsang besloot voor haar te zorgen. De rest moest doorzetten. Iedereen probeerde te vluchten. We zaten op een steenworp van de grens.

– Je raakte gescheiden van Kelsang, met de vrijheid binnen handbereik.

“De kogels floten langs onze oren. Een man uit Kham viel, geraakt in het been, neer. Een soldaat riep dat we geen kant op konden. Ik hoorde een schreeuw en een bepaald gevoel bekroop me. Het is moeilijk uit te leggen. Eenmaal de grens over was het angstvallig wachten op de anderen. Op Kelsang. Ik wilde terug om haar te zoeken. Samen uit, samen thuis. Maar de anderen hielden me tegen omdat het te gevaarlijk was. Via enkele schuiladressen kwamen we uiteindelijk terecht in het Tibetan Refugee Reception Centre (TRRC) in Kathmandu.”

                    Murder in the high Himalay_cover2 Tibet murder in the snow

RESPECT

De grenspolitie nam eenderde van de groep in hechtenis. Meer dan veertig vluchtelingen wisten het TRRC te bereiken. Daar kreeg Dolma de bittere pil te slikken. “Kelsang was gestorven. Ik stortte compleet in en huilde constant.” Veel tijd voor verwerking kreeg ze niet. Tibetanen die na 1989 het grondgebied betreden krijgen twee weken om het land terug te verlaten. Een Nepalese buiging voor China. Een gentlemen’s agreement met de Verenigde Naties zou de vluchtelingen wel veilige doorgang naar India garanderen. Getuigenissen over gedwongen uitwijzingen en een recent rapport van Human Right Watch wijzen eerder op de zorgwekkende situatie voor Tibetanen in Nepal.

– Dolma, het spreekwoord zegt dat tijd alle wonden heelt.

“In het begin kon ik het niet plaatsen. De hele gebeurtenis was ook constant in de media. Nu bekijk ik alles door een andere bril. Het is belangrijk erover te praten zodat de wereld het niet vergeet. Het helpt onze zaak en geeft Kelsangs dood een betekenis. Aan de Chinezen vraag ik slechts een enkele gunst: respecteer onze vrijheid! Door de teugels een beetje te laten vieren zou er wat minder druk op onze samenleving liggen. Dat zou al een verschil maken.”

IN HET OOG VAN DE LENS

Onder het klimgezelschap in Advance Base Camp bevond zich de Roemeen Sergiu Matei. Geschockeerd filmde de professionele cameraman het hele gebeuren en getuigde later openlijk over het incident. Sommige klimmers keerden de Tibetanen de rug toe. Uit angst voor China en hun klimcarrière. Sergiu ging een stapje verder. Ondanks een verbod van de kampverantwoordelijke ontfermde hij zich over een Tibetaanse jongeman die zich schuilhield in het toilet. We vroegen Sergiu om even kort terug te blikken.

“Door Choedon te helpen, hielp ik mezelf. Ik kon de angst in zijn ogen lezen en herkende me in hem. Alsof zijn hart in mijn lichaam klopte. Er gaat geen dag voorbij zonder dat ik eraan terugdenk. De gevolgen konden me niks schelen, de bergen nog minder. ik wilde hem een veilig gevoel geven en kalmeren. Het voelde juist aan en gelukkig hebben de Chinezen hem niet gevonden. Het is misschien wel de grootste verwezenlijking van mijn leven.”

– Voor de eerste maal werd digitaal vastgelegd wat we eigenlijk vreesden. Harde bewijzen hebben een hoge prijs.

“Ik voelde me er niet goed bij. Was mijn camera het geweer uit mijn legerdienst… Ik schoot ze allemaal neer, zonder aarzelen. Aan de andere kant bewijst de film dat dergelijke – idiote – politiek vroeg of laat tegen de lamp loopt, waardoor ik me wat beter voel. Weet je, op het moment ondernam niemand iets, behalve Pavle Kozjek (de Sloveense fotograaf en bergbeklimmer stierf in 2008 in het Karakoramgebergte, nvdr) en mezelf. Achteraf hebben sommigen het verhaal misbruikt om in de belangstelling te staan. Ze gebruikten de dood van Kelsang Namtso uit zelfbelang en verdienden er geld aan.”

sergiu-matei-dalai-lama - kopie

– Wat je gedaan hebt is belangrijk. Het geeft een glimp van de realiteit in Tibet. Ook Zijne Heiligheid de Dalai Lama wilde jou graag ontmoeten.

“Ik heb hem vlakaf verteld wat ik gezien heb. Hij bedankte me en zei dat het resultaat van mijn twee minuten opname hem vijftig jaar gekost heeft. De Dalai Lama is waarschijnlijk de enige betrouwbare persoon in dit hele verhaal. Het is moeilijk voor hem om zijn cultuur en natie te bevrijden na meer dan een halve eeuw onderdrukking. Ik hoop het beste voor hem en zijn volk.”

– Ik vroeg Dolma Palkyi of de pijn verzacht met de tijd. Zij kon het plaatsen. Hoe vergaat het jou?

“Verstand komt met de jaren. Al doe je nog zo hard je best de waarheid te verdedigen, er zal altijd van geprofiteerd worden. Ik zal eerlijk met je zijn. Ook de toekomst van Tibet zie ik somber in. Voor je het weet maakt het ook deel uit van een vervlogen geschiedenis. Allemaal door zelfbelang. Winston Churchill zei dat geschiedenis geschreven wordt door de overwinnaars. In dit geval dus China. Het is hard om dit te beseffen. Ik heb de waarheid gefilmd en maak er deel van uit, maar alles vervaagt door leugens.”

Sindsdien heeft Sergiu geen berg meer beklommen. Op 30 september 2006 kruisten – door toeval of karma – de paden van verschillende mensen op de Nangpa La pas. Kelsang Namtso stierf, maar is helemaal niet vergeten. Haar dood raakte het leven van groepsgenoten, alpinisten en de Chinese grenspolitie. Al luidde het vanuit Beijing officieel zelfverdeding.


Bronnen en achtergrondinformatie:

1. Tekst en foto Dolma © Han Vandenabeele.
2. Een versie van dit interview verscheen eerder in Tibet.nu, magazine over Tibet in alle facetten, nummer 13, najaar 2014. Voor meer info zie http://www.tibet.nu.
3.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s