“Alle religies delen de boodschap van liefde en mededogen”

De Dalai Lama aan het woord over verplichtingen, geweldloosheid en Shugden

DSC_0029Een bezoek van de Dalai Lama gaat nooit onopgemerkt voorbij. Hoewel hij sinds enkele jaren op politiek pensioen is, blijft zijn naam de nodige tumult opwekken. Traditiegetrouw gaat Beijing op zijn achterste poten staan waarop het gastland, helaas, steeds vaker verkondigt dat er geen officiële ontmoeting zal plaatsvinden tussen de overheid en Zijne Heiligheid. Niets nieuws onder de zon tijdens zijn laatste bezoek aan Nederland op 10 en 11 mei 2014. Volgens de Dalai Lama zelf niet meer dan een storm in een glas water: “De ene keer ontmoet ik politici, de andere keer niet. Geen enkel probleem als ze zich willen verstoppen (lacht). Het is de gewone bevolking die me wil ontmoeten. Behalve in Wasington en Brussel hebben mijn bezoeken geen enkele politieke betekenis. De media wil mijn bezoek altijd politiseren. Misschien een manier om hun overheid te bekritiseren.” Een combinatie van de nodige credibiliteit, een beetje geluk, doorzettingsvermogen en wie weet welke goede karma leverde onze redactie een plaatsje op tijdens de persconferentie in Schiphol. Ook voor ons geen alledaagse bezigheid. Daarom een kort relaas.

Wie niet waagt, niet wint. Een alomgekend spreekwoord dat wij maar wat graag wilden testen. “Beste, de afgelopen weken heeft u belangstelling getoond voor het bezoek van de Dalai Lama aan Nederland. Alleen op basis van correcte gegevens wordt uw accreditatie beoordeeld. Een kopie of scan van uw ID en perskaart of een brief van een erkend medium.” Een identiteitskaart, dat hadden we. Een brief van een medium, wel, die schreven we natuurlijk zelf. Twee van de drie moest volstaan om campagnebureau BKB, dat instond voor de mediaverzoeken rond het bezoek, te overtuigen van de noodzaak van onze aanwezigheid. Enkele weken later, twee dagen voor ons vertrek naar Rotterdam, kregen we het verlossende bericht: “… langs deze weg verlenen we u de nodige accredidatie … zaterdag 10 mei om 11.30 uur voor een persconferentie … 11 mei in de Ahoy voor een drietal fotomomenten tijdens de publieke lezing.”

Een zekere euforie was ons niet vreemd. Zijne Heiligheid in levenden lijve zien blijft hoe dan ook een intense gebeurtenis. Ook voor een niet-boeddhist èn zonder zweverig te worden. Ons activisme voegt er uiteraard nog een extra dimensie aan toe. We waren weliswaar niet aan ons proefstuk toe, al varieerden de omstandigheden: van Sportpaleis over Dharamsala tot Europees Parlement. Op de grond zittend omringd door Tibetanen of op een stoeltje tussen het grote publiek, zodra hij de ruimte betreedt, of beter nog ‘aanwezig’ is verandert de atmosfeer. Een zekere gloed overspoelt de aanwezigen en een glimlach verschijnt op ieders gezicht. Nobelprijs voor de Vrede, zeg je? Daar kunnen we inkomen.

EXCELLENT

Het regende pijpenstelen toen we die ochtend de gordijnen van het Grand Hotel Central opentrokken. Na een verkwikkende douche en een licht ontbijt (redelijk zenuwachtig, nvdr.) vertrokken we vanuit Rotterdam richting Nederlandse luchthaven. De ontvangen instructies waren eenvoudig: “Rij de Schiphol Boulevard op en neem vervolgens de eerste links.” Het bordje ‘VIP-center’ leidde ons verder de luchthaven binnen. Deze maal niet het vliegtuig op of verre reis, maar zeker niet minder een avontuur. Ik las de afgeprinte mail nog eens door en controleerde de tijd. De digitale klok sloeg kwart voor elf. Mooi op tijd reden we parking Excellence op, al was het parkeerticketje achteraf net iets minder excellent. ‘Persconferentie’ en ‘Dalai Lama’ raceten door onze gedachten wanneer we de buzzer van de eerste toegangspoort induwden. Een vrouw aan de andere kant van de lijn verifieerde naar ons medium. “Lungta Magazine – geschreven pers en fotografie”. Met deze magische woorden zoemde de poort het slot uit waarna een volgende deur ons toelachte. Na een persoonsidentificatie en een ritje door de scanner werden we goed bevonden. De sfeer was gemoedelijk maar alert, een beetje zoals de hoofdgast van de persconferentie. Vriendelijk werden we richting de lift gewezen, op naar de derde verdieping.

persconferentie

VIERDE MACHT

Daar stonden we dan tussen de pro’s van ondermeer Agence France Press en NRC Handelsblad en sloegen het rondje ‘ons kent ons’ geamuseerd gade. Gewapend met onze – beduidend kleinere – fotocamera en bandopnemer verzamelden we met een twintigtal in de persruimte. De media wordt soms de vierde macht of de waakhond van de samenleving genoemd. Nadat we ons installeerden in het midden van de tweede rij kraamde iemand het volgende uit: “Waar woont ie nou alweer, die Dalai Lama?” Bedenkelijk wierpen we elkaar een blik toe. Iedereen in de ruimte eiste zijn plaats op met of zonder blad voor de mond. Vooral de fotografen lieten zich gelden. Na een korte uiteenzetting over het verloop van de persconferentie was het moment aangebroken. De eerder vernoemde ‘warme gloed’ maakte plaats voor fel geflits en onophoudelijk geklik. Als motten op het licht vlogen de fotografen rond de Dalai Lama, elkaar vertrappelend voor de perfecte foto. Komisch… en best genant.

PLICHT

Om het ijs te breken prees de Dalai Lama allereerst de Hollandse tulpen om vervolgens lands grote godsdienstolerantie in de bloemetjes te zetten. “Waar ik ook ga en wie ik ook ontmoet, haal ik mijn drie verplichtingen aan. Ten eerste denken velen dat de sleutel voor een gelukkig leven bestaat uit materiële rijkdom. Dit is niet correct. Zowel blijheid, tevredenheid en liefde maken deel uit van de oplossing. Vervolgens ben ik een boeddhistische monnik. De verschillende religies en geloofsovertuigingen met elk hun eigen filosofie bezitten hezelfde potentieel voor innerlijke vrede. Allen delen dezelfde boodschap van liefde en mededogen. Het mooiste voorbeeld hiervan is India waar alle grote religies samenleven. Uiteraard zijn er nu en dan problemen, maar dit is eerder kleinschalig. Grote groepen hindoes en moslims wonen er al meer dan duizend jaar naast elkaar. Daarom is doden in de naam van god ongeloofelijk triest en maak ik er een punt van religieuze harmonie te promoten. Tenslotte ben ik ook Tibetaan en ondanks mijn politiek pensioen gaat dit gepaard met een bepaalde verantwoordelijkheid. Wij, Tibetanen, hebben een rijke boeddhistische geschiedenis en achtergrond die we moeten uitdragen naar de wereld. Onze cultuur van geweldloosheid en vrede is de moeite waard om te conserveren.

In zijn kenmerkende stijl wees de Dalai Lama ook de vertegenwoordigde pers terecht en liet het niet na de media op haar verplichtingen te wijzen. “Ook jullie hebben de verantwoordelijkheid om de bevolking op te voeden. Innerlijke waarden zijn zeer belangrijk voor de creatie van gelukkige individuen, families en gemeenschappen. Ongeacht of je gelovig bent of niet. Daarom, beste mensen van de media, probeer ook eens positieve zaken te belichten. Als het grote publiek enkel slecht nieuws krijgt voorgeschoteld, wordt hun wereldbeeld natuurlijk negatief. We mogen ons vertrouwen en optimisme niet verliezen. De mens is in essentie positief, zelfs wetenschappers onderschrijven dit. Jullie kunnen met andere woorden een significante bijdrage leveren aan de harmonie in de wereld. Journalisten zouden een lange neus zoals een olifant moeten hebben om zowel voor als achter zich te ruiken. Zeker in democratische landen bestaat de gelegenheid om de realiteit te kennen en om eerlijk en oprecht bij te dragen tot de samenleving. Aangezien ik hier ben uitgenodigd, wou ik dit toch even kwijt (lacht). Maar nu is het natuurlijk jullie beurt.”

DSC_0051

GEWELDLOOSHEID

Sinds het laatste bezoek van Zijne Heiligheid aan Nederland, nu vijf jaar geleden, is de mensenrechtensituatie in Tibet er niet op vooruit gegaan. De protesten tijdens de aanloop van de Olympische Spelen in Beijing haalden de krantenkoppen – of toch voor even – en ondertussen staken 136 mannen en vrouwen zichzelf in brand als protest tegen de Chinese bezetting.

Door de zeer strakke controle is het gevoel van angst enorm toegenomen. In onze hoofdstad Lhasa vind je op elke hoek van de straat videocamera’s waardoor de bewoners zich als gevangenen voelen. Bekrompen Chinese hardliners beschouwen het Tibetaans boeddhisme als een bron van separatisme. Ik raad iedereen aan om naar Tibet gaan! Het mag misschien aan de dure kant zijn, leen dan wat geld van een vriend (lacht)! Je moet het met je eigen ogen zien en beleven. Er is veel repressie, ook bij andere minderheden. Serieus, kijk naar de zelfverbrandingen. De tijd is aangebroken om op onderzoek te gaan en de oorzaken bloot te leggen. Wij blijven ondertussen het pad van geweldloosheid volgen totdat de Tibetaanse cultuur en het boeddhisme volledig dood zijn. Wat er daarna zal gebeuren, weet niemand. Onze Chinese vrienden zouden zich gelukkig moeten prijzen met onze geweldloze strijd. Ook de golf van zelfverbrandingen: buiten zichzelf doen ze geen anderen pijn.

SHUGDEN

Tegenwoordig kan de Dalai Lama in het Westen geen teaching meer geven of hij wordt opgewacht door aanhangers van Dorje Shugden. Ook tijdens zijn bezoek aan de Rotterdamse Ahoy stond een groep van driehonderd, hoofdzakelijk westerse, demonstranten anti-dalai lama slogans te scanderen. Als deity of godheid beschouwt Dorje Shugden zichzelf als een soort beschermheilige van de gelugpa. Deze dominante strekking binnen het Tibetaans boeddhisme, met de Dalai Lama aan het hoofd, moet volgens Shugden gevrijwaard worden van vreemde invloeden en in zijn pure vorm worden beoefend. Een gedachtengoed dat lijnrecht tegenover de Dalai Lama zijn opvatting van openheid en anti-sektarisme staat. Tot de jaren zeventig vereerde Zijne Heiligheid zelf Shugden, totdat de negatieve gevolgen voor Tibet en zichzelf duidelijk werden. Tot een officieel verbod kwam het niet, hoewel de Dalai Lama iedereen aanraadde zich niet verder met dergelijke praktijken in te laten, wat leidde tot nodige spanningen binnen de Tibetaanse gemeenschap.

Wij zijn boeddhisten en de Boeddha onderrichtte om geen toevlucht te nemen tot gewone deities of spirits. Dat is gewoon verkeerd. Shugden manifesteerde en ontwikkelde zich in de 17de eeuw, tijdens het leven van de Vijfde Dalai Lama. In zijn geschriften beschreef de Grote Vijfde de schadelijke effecten. Shugden vertegenwoordigt sektarisme en in bepaalde Tibetaanse regio’s hebben zijn aanhangers zelf afbeeldingen van godheden binnen andere tradities, zoals Guru Rinpoche, verbrand. In de laatste vier eeuwen heeft Shugden veel controle gehad.”

shugden (2)

Ook ikzelf, in mijn eigen onwetenheid, heb hem tussen 1951 en 1970 aanboden. Ik kende de ernst van de zaak noch de relatie tussen Shugden en de Vijfde en Dertiende Dalai Lama niet. Alles werd me duidelijk na een persoonlijk onderzoek en diepgaande gesprekken met mijn leraars, een twintigtal boeddhistische meesters uit de verschillende strekkingen (gelug, kagyu, sakya en nyingma, nvdr.). Iedereen, behalve een, erkende het negatieve karakter van de godheid. De protestgroep is ontstaan als bescherming voor deze spirit. Terwijl een spirit eigenlijk de mensen moet beschermen. Haha! Nu roepen de demonstranten dat ik moet stoppen met liegen. Waarover ik heb gelogen? Geen idee. Maar het is mijn taak om mijn zorgen te uiten. Of mensen er naar luisteren is volledig hun beslissing. Breng maar eens een bezoek aan Zuid-India waar er enorme Shugden-kloosters zijn met meer dan duizend monniken. Ik heb niets verboden, maar laat je niet leiden door emoties.”

VREDE EN GELUK

Na een handvol vragen van de media maakten de mensen van BKB duidelijk dat het tijd was om af te ronden. Zijn boodschap kunnen delen met anderen, zo benadrukte de Dalai Lama, is zijn belangrijkste missie. “Innerlijke vrede en geluk, daar gaat voor mij om. Ik concentreer me op de boeddhistische boodschap zowel tijdens mijn publieke optredens zoals hier in Rotterdam als in mijn gespreken met andere religieuze figuren. Mijn bezoeken zijn nu apolitiek.” Tijdens zijn afscheid nam de Dalai Lama de tijd om de aanwezigen persoonlijk te bedanken. Ook wij kregen de gelegenheid om Zijne Heiligheid ons respect te betuigen. We overhandigen onze khata’s die we gezegend terugkregen en konden enkele woorden uitwisselen. Een moment om nooit te vergeten. De obligatoire foto zorgde voor het perfecte slot van een inspirerende dag.


Tekst en foto’s © Han Vandenabeele. Dit artikel verscheen eerder in Lungta Magazine, jaargang 2, uitgave 3/maart 2015.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s