“I knew that by committing suicide the issue would die with me”


Niece of Tenzin Delek Rinpoche follows in her uncles footsteps in the struggle for Tibet

Nyima Lhamo was still a teenager when she saw her uncle Tenzin Delek Rinpoche for the last time alive. With his arrest and conviction for alleged bomb attacks in 2002 her carefree youth ended abruptly. Through first hand experiences, she felt the weight of the Chinese occupation of Tibet on her shoulders. During the years of Tenzin Delek’s incarceration her family became victim of constant interrogation and harassment. More than a decade later Nyima Lhamo – now 26 years old – was brutally confronted with the suspicious death of her beloved uncle.  She decided to flee Tibet in order to tell the truth about his demise, leaving her daughter of six and family behind. We arranged a meeting with this courageous young woman and listened to her story. A story so fresh in her memory that her tears didn’t have a chance to dry yet – but that never the less needs to be told.

How do you remember your uncle when you were a child?

(Her face brightens) There is one thing that I remember very clearly until this day. During the summer months he visited our house often and sometimes he gave me a rare type of cream to protect my face. Until this day I still smell the aroma of that cream – I called it uncle cream. It brings back very fond memories. But most of the times he brought all sorts of gifts that I wasn’t allowed to touch. Back then I didn’t understand and even felt bad. He always stressed that our family had plenty, while others were in more need for it. Getting older I realised that Rinpoche was known for his philanthropic work in Kham, eastern Tibet. He built a lot of monasteries, clinics and schools and whenever he gave teachings, many people showed up. So I started to wonder why he would be rude to me and not give me those things if so many people came to see him. Over the years it dawned to me he never had any bad intention towards other human beings, even towards the Chinese. He told people to be kind to one another and to help each other.

It must have been quite surreal to hear the verdict of the Chinese court?

Of course. Nobody believed the accusations of the Chinese authorities – neither within the family nor within the community. It would have been understandable if there was any evidence that proved he committed those crimes. However, this wasn’t the case. We weren’t even allowed at his trial. Rinpoche’s uncle made the necessary arrangement in hiring two lawyers from Beijing (dissident and pro-democracy defenders Zhang Sizhi and Li Huigeng; editorial note). Eventually they were not granted to pursue his case and the court provided him with an attorney.


The moment word got out of his arrest, international support started rallying for his release. Were you aware of this?

Not really but I heard that some organisations were working for his case. As you know there is no free press in Tibet. So it’s only since my escape into exile that I’m getting access to all this information. During the 13 years of his imprisonment my mother could visit him six times.  I was never allowed to see him in prison, although the Chinese law clearly states that family members can visit. Most of the time the visits took place at a secret location, outside the prison itself.

I assume that during these visits the walls had ears and they couldn’t speak freely?

(Sobbing) At certain occasions Rinpoche was able to tell my mother some details of his life in jail. The guards beat him and regularly made fun of him. They laughed that as a reincarnated lama his divine powers could save him from all this suffering. My mother also noticed that he was limping while walking. In spite of his maltreatment he kept on telling my mother not to feel any hatred towards the prison authorities. They were just poor human beings.

At the beginning of July 2015 your mother was summoned to Chengdu. Looking back, did you suspected anything out of the ordinary?

We were having dinner when a call from the Chinese authorities reached us saying we could meet my uncle. Initially there was no reason to be suspicious about the situation because we were constantly appealing to see him. In fact the authorities had promised us a visit every two years. Although my mother did ask if everything was alright with Rinpoche’s health, they assured us that all was just fine and that we should prepare ourselves. The next day my mother and aunt got permission to leave for Chengdu. But instead of an immediate visit the authorities kept on postponing for 10 days. Eventually my mother received the news that Rinpoche had passed away – this was on the 12th July. On the same day my mother called and told me the news. I was in shock and couldn’t believe it.

So you decided to go to Chengdu yourself to figure out what happened?

(Tears are welling up her eyes) After many difficulties, I arrived in Chengdu and, together with my mom and aunt, we started to protest in front of police station. We demanded to see Rinpoche’s body. My mother was hitting her head against the wall – very hard. At first I decided to hang myself with a scarf. During our protest a constant thought of suicide came to mind. But at the same time I knew that by committing suicide the issue would die with me. As we were attracting a lot of attention from passers-by, the policemen, who wanted to avoid this, eventually called us inside. They told us to write down our concerns, as we did. We requested a copy of the death certificate and a full investigation into his death before the cremation would take place. We also stated that if these demands were met, we wouldn’t carry out any further petitions for Rinpoche’s case.

frame6tdlThe authorities claimed Tenzin Delek Rinpoche died of natural causes. Did you receive any proof to substantiate this claim?

No, on the contrary. They never provided any medical records to collaborate this so-called fact. Only hours after we submitted our appeal, local authorities received orders from higher-up that his body must be burned the next day. There were many inconsistencies and to this day I’m convinced he had been poisoned. According to Chinese law the body should be kept for 15 days in order for the family to visit and pay their final respect. This was not the case. Also, the time of his death cited by the authorities kept on changing. First they told us he died at 4 pm, while others said it happened at 2 pm. Neither his body nor his ashes were returned to the family, which is in violation of Chinese law. Finally, prior to his cremation we had a brief moment to see his body. I noticed that his lips were unusually black. At first I thought this was normal because some body parts do get a sort of blueish discolouration after you die. But the monks who washed and prepared his body also noticed that his toe- and fingernails were exceptionally black.

Returning home to Lithang, you and your mother got arrested. On what grounds?

We were detained for 15 or 18 days – I’m not really sure – because we leaked information. I had contacted one of my uncles in exile, Geshe Nyima La, and briefed him on the course of events. I received a phone call from a person who claimed to be a Beijing based journalist and told him about the murder of my uncle. There also was a picture of my mother holding our appeal letter circulating around. In order to get released we were told to sign a document containing three points. Firstly, we couldn’t spread any information concerning Rinpoche’s death. Secondly, we shouldn’t appeal any further on this case. And finally, we weren’t allowed to send any information to the outside world. My mother, who was very sick and even vomited blood, refused bluntly. Even at gunpoint she wouldn’t do so. Eventually we were released without signing anything. Later on we were told that our village leader signed on our behalf.

How was the situation in Lithang after the death of Tenzin Delek Rinpoche?

The Chinese authorities continued to discredit and dishonour him by sharing distorted information. They called him a threat to the social stability and a fake lama. Local villagers were not permitted to build a memorial stupa or to offer a traditional butter lamp as is done in honour of the deceased. His belongings, including his money, were confiscated and we were told that everything would be burnt. Protesters were beaten, arrested, again released and afterwards rearrested. I also heard that the authorities might try to manipulate his reincarnation process, as they did in the case of the Panchen Lama.

You decided to escape to India, knowing there will be no way back. What was your drive to take this life-changing decision?

In Tibet there are no means to appeal whatsoever. When I was growing up, I heard that in Western countries you have freedom of speech and people listen to you. So there is still a possibility that justice will prevail. I know it will be difficult for people to commit or to make promises, but it is my duty to speak out. Everybody, Tibetans and Chinese alike, is entitled to basic human rights. I never imagined that China was capable of such acts. Rinpoche was a good and well-respected person. He never committed any crimes and I hoped he would be released. I was proven wrong. So, as his niece, I find it my responsibility to tell the real story – not only that of my uncle, but that of many Tibetans.

If you could say one final thing to your uncle what would it be?

I miss you. (Silence)

Nyima Lhamo, I would like to thank you very much for this interview and your courage. You can count on our support!

Bronnen en achtergrondinformatie:

  1. A special thanks to Ms. Tenzin Sonam, EU-Human Rights Officer, DIIR for translating from Tibetan to English
  2. Text and photo’s © Han Vandenabeele, 2016
  3. Trials of a Tibetan monk: the case of Tenzin Delek – Human Rights Watch, https://www.hrw.org/report/2004/02/08/trials-tibetan-monk/case-tenzin-delek 

Stand with Larung Gar


China continues its devastating plans to evict monks and nuns from Tibet’s Larung Gar Buddhist Institute, and demolish their homes. The consequences have been devastating and intolerable.

4,600 residents have been forced to leave Larung Gar Buddhist Academy since 20 July 2016. Residents who have been removed from the site have been made to sign pledges promising not to return to live there. Others have been locked out of their own homes.

Monks and nuns who have been returned to their native regions from Larung Gar have been prevented from joining new monasteries and nunneries. Some have been subjected to humiliating patriotic re-education sessions, in which they are required to sing Chinese propaganda songs and denounce their own Tibetan culture and religion.

But we can stop this.

In December the European Parliament issued a strong resolution, urging China to halt the demolitions and forced removals and respect Tibetans’ religious freedoms. Later this month, representatives from the EU will meet their Chinese counterparts for their biannual dialogue on human rights; an opportunity to directly raise Larung Gar, and urge Beijing to halt the demolitions, removals and attacks on Tibetans’ freedom of religion.

Please write to High Representative Mogherini, calling for strong action from the EU on Larung Gar:


Golog Jigme, Former Tibetan Political Prisoner Testifies Before the European Parliament


BRUSSELS – Golog Jigme, former political prisoner and human rights defender testified before the European Parliament’s Subcommittee on Human Rights in Brussels yesterday.

“I was born in a nomad’s family in Eastern Tibet. I am a non-violent freedom fighter. I am a human rights defender. I am a filmmaker. I made a documentary called Leaving Fear Behind. Because of this, the Chinese authorities arrested and tortured me,” he said as he began his testimony. He was imprisoned three times and tortured by the Chinese authorities for making the documentary Leaving Fear Behind and for involvement in March 2008 peaceful protest in Labrang. After his first arrest in 2008, he was tortured by the Chinese authorities for 51 days.

“Once, they hung me forward with my back against the chair,” he said. “Both my ankles were shackled below the chair’s seat and wrists shackled on the chair’s small metal table. My feet were not touching the floor. It was like hanging on the chair. The weight of my whole body was borne by my shackled ankles and wrists. This made me feel that my chest was going to split into two and all my intestines were going to fall onto the floor. I became very dizzy and could not see properly.”

The Chinese security officials beat him on his back with tiny metal sticks, kicked him and gave him electric shocks in his mouth. “The pain the chair caused when they hung me was too extreme to feel any of the pain caused by the metal sticks or the kicking. When they gave me electric shocks, I could feel nothing. I could only smell the burning of my own flesh,” he said.


The pain of thirst was the second worst torture for him. Due to heavy loss of blood during torture, “I felt like I was dying from thirst. I was only given a very small amount of water. Over time, I got used to hunger and sleep deprivation, but never to being thirsty,” he said.

He was arrested for the second time in 2009 and again in 2012. Fearing for his life during the detention in 2012, he managed to escape in the middle of the night. While he was hiding in the mountains, he learned that the Chinese police had put out a warrant for his arrest for murder, which he never committed.

He thanked the European Parliament and requested the Parliament to call on China to impose a moratorium on the settlement of Tibetan pastoral nomads and to allow diplomats, parliamentarians and journalists, free access to Tibet. Finally, he called on China to improve the living conditions of the over 2,000 Tibetan political prisoners currently in Chinese prisons who have been detained and sentenced for peaceful expression of views or non-violent dissent and for their immediate release.

He also appealed for the release of his friend Shokjang, a young Tibetan writer and blogger sentenced to three years in prison on 17 February 2016 after he wrote a blog post about an intense build up of Chinese security forces in the Rebkong area.

Speaking on China’s new counter-terrorism law, he said it gives an even larger scope for the penalization of almost any peaceful expression of Tibetan identity, acts of non-violent dissent, or criticism of ethnic or religious policies.


Mr Tőkés László, a senior member of the Subcommittee on Human Rights chaired the hearing. Dr Joëlle Hivonnet of the European External Action Service (EEAS) said in her statement, “We were humbled by his (Golog Jigme) testimony. It is important for us to hear first hand information.”

Golog Jigme had met the Council of the EU’s Working Party on Human Rights (COHOM) and the Asia-Oceana Working Party (COASI) Chairs, as well as officials from the European External Action Service (EEAS) on Monday. “I know what it is to live under Communist rule because I grew up in Romania,” said Mr László in his concluding remark.

Golog Jigme had a detailed meeting with Amnesty International, Human Rights Watch and International Federation for Human Rights yesterday morning.  In the evening he spoke to the members of the Tibet Interest Group in the European Parliament and “Leaving Fear Behind” documentary was screened.

He arrived in India in May 2014. The Swiss authorities granted him political asylum in 2015. He is visiting Brussels to share first-hand account of his experience in a Chinese prison and his way to freedom. His visit was jointly organised by the International Campaign for Tibet and Bureau du Tibet, Brussels.


Golog Jigme:

“First of all, I would like to greet every one of you. My name is Golog Jigme. I was born in a nomad’s family in Eastern Tibet. I am a non-violent freedom fighter. I am a human rights defender. I am a filmmaker. I made a documentary called “Leaving Fear Behind”. Because of this, the Chinese authorities arrested and tortured me. Why did I make this documentary? The Chinese were propagating lies about the situation in Tibet. I wanted to show the real situation inside Tibet.

In this documentary, the Tibetan people are speaking out the reality in Tibet under Communist China’s occupation. In Tibet, there is no human freedom, no freedom of expression, no freedom of movement, no freedom of language, no freedom of religion, not even freedom of thought. Because of this situation, I made this documentary.

In 2008, there was a huge uprising all over Tibet. I participated in these protests. For making the documentary and taking part in these protests, the Chinese arrested me three times. You wouldn’t believe how the Chinese security forces arrested me, a Tibetan Buddhist monk. Over 60 policemen and over 300 military officials came and arrested me. When they arrested me, they pointed two rifles at my head. They beat me with their rifle butts. I was knocked to the ground and was bleeding. My whole body was soaked in my blood. That is how they arrested me. There were military vehicles all over the village. This is just shocking and unspeakable. That is how I was arrested in 2008.

So after arresting me, they tortured me in prison. I was subjected to a new torture method called the Iron Chair (the Chinese call it Lohuten). I was tortured naked on this chair day and night for 51 days.  ON this chair, they tortured me in three different ways;

  1. My wrists were cuffed on a small metal table attached to the chair, my chest and legs shackled to the Iron Chair.
  2. My chest and both legs shackled to the Iron Chair and my shoulders locked back. Then they hung me. This made me feel that my chest was going to split into two and all my intestines were going to fall onto the floor. I became very dizzy and could not see properly. I can never express how this torture felt.
  3. My wrists were cuffed on a small metal table, legs bent beneath the seat and cuffed below. Then they hung me. The weight of my whole body was born by my shackled legs and wrists.

They beat me on my back with tiny metal sticks, kicking me and giving electric shocks to my mouth. The pain the chair caused when they hung me was too extreme to feel any of the pain caused by the metal sticks or the kicking. When they gave me electric shocks, I could feel nothing. I only smelt the burning of my own flesh.

After a few weeks, the skin from my bottom began to rub off through the four holes cut into the iron chair seat.  I was removed from that iron chair occasionally, but then faced beatings on the floor. They shackled my arms around a stove’s chimney. The heat was so strong there was sweating coming from his face. My hands and chest were burned.

DSC_0357 - kopie
Lungta – TSG Belgium came to welcome and support Golog Jigme at the EU-Parliament.

The prison authorities wanted me to give them the names of the Tibetans who spoke in my documentary. Also they wanted to know who told me to participate in the peaceful protests. That is why they tortured me.

The pain of thirst was the second worst torture. Due to heavy loss of blood, I felt like I was dying from thirst. I was only given a very small amount of water. Over time, I got used to hunger and sleep deprivation, but never to being thirsty.

I am a non-violent freedom fighter and with great pride I can tell you that I did not betray one single person. I did not respond and they said, if you don’t speak, your mouth is of no use. And then with a lighter they burnt my lips three times. The pain was unbearable. I cannot express how this felt. That’s how I was tortured for 51 days. I am a living testimony of Tibetan people’s suffering in Tibet. It’s not only me. There are currently over 2,000 Tibetan political prisoners in Tibet.

I am at the European Parliament today to share with you, the torture and sufferings of my fellow Tibetans. But, the mental torture is worse than physical torture. Something you could not imagine. I still wonder why they tortured me mentally. It was terrifying. They forced me to denounce His Holiness the Dalai Lama and the Tibetan Youth Congress. They said no one could protect me. They said, “the West wouldn’t protect you. America won’t protect you. If there is someone who can protect you, you can call him now”. “There is no one who will save you. If we kill you now and put your body into the dustbin, no one will care about that”, they said. I went through a lot of hardship, but I always continued my activities for the Tibetan people. No matter how hard they tortured me, not even one day did I give up my fight for the Tibetan people.

In 2009, I was arrested for the second time. When I was arrested for the third in 2012, the Chinese guards told me that they would take me a medical examination. They said I might get pills or an injection if the doctors found anything. They were very firm and emphasized that I must follow the doctor’s orders exactly.

I was certain that my life was in danger. Fortunately, I was able to escape one night. While I was hiding in the mountains, I learned that the Chinese police had put out a warrant for my arrest for murder, which I never committed.

I did not want to leave my country. I wanted to continue my human rights work. But when my life was at risk, I had no choice but to escape. Many people risked their lives for my escape.

Today, I appeal to you. Please don’t’ pretend as if you don’t see and hear the Tibetan people’s suffering. Tibet has become like a prison under Chinese occupation. I escaped from this prison. I came to a free country. My body is in a free country but my heart will always remain with the suffering of my Tibetan brothers and sisters. When I think about what they go through, there is not a single day I feel happy being in a free country.

Our freedom struggle needs support from you. As I said, there are over 2,000 documented Tibetan political prisoners who are going through a lot of suffering and torture. Tibetans are protesting against Chinese rule through self-immolations. Over 140 heroes have self-immolated. So, it is important that we talk about these people and their plight and not act as if we don’t see them.

Tibetans are being killed in Tibet. I am always talking about the Chinese government as a terrorist state. Why? With weapons in their hands, they are killing people who are talking about freedom, democracy, about truth. What other name can we call them other than a terrorist state? This is a terrorist state. I want to request the following to the European Parliament;

  1. Call on China to impose a moratorium on the settlement of Tibetan pastoral nomads, which runs counter to scientific evidence pointing to the need for livestock mobility in ensuring the health of the grasslands and mitigating negative warming impacts on the environment of the Tibetan plateau.
  2. Urge the Chinese authorities to put an end to the annual closure of the Tibet Autonomous Region around 10th March and to allow foreigners, including independent experts, diplomats, parliamentarians and journalists, free access to Tibet at any time so that they can see the situation in Tibet for themselves.
  3. Call on China to improve the living conditions of the over 2,000 Tibetan political prisoners currently in Chinese prisons, and to immediately release all those Tibetans who have been detained and sentenced for peaceful expression of views or non-violent dissent (e.g: Shokjang, a young Tibetan writer and blogger sentenced to three years in prison on 17 February 2016 after he wrote a blog post about an intense build up of Chinese security forces in the Rebkong area); Express concerns about the new counterterrorism law, which in conflating ‘terrorism’ with an undefined ‘extremism’ linked to religion, gives an even larger scope for the penalisation of almost any peaceful expression of Tibetan identity, acts of non-violent dissent, or criticism of ethnic or religious policies.

I thank you very much for giving me this opportunity to speak in the European Parliament.”


REBELSE GEDACHTEN – De denkwereld van Lhasang Tsering

Lhasang Tsering_1

Wie zijn weg kent in McLeod Ganj, India, weet boekhandel Bookworm en eigenaar Lhasang Tsering vast en zeker te vinden. Twee jaar geleden interviewde ik hem in Dharamsala een gesprek dat nazinderde. Het contact bleef en ik ontving met plezier de laatste publicatie van de dichter/schrijver.

De voormalig guerrillastrijder liet de winkel ondertussen in goede handen van zijn familie, wat hem des te meer tijd gaf tot nadenken. Tevens het uitgangspunt van zijn meest recente werk ‘RANDOM – ideas & opinions of a rebel’. Willekeurige gedachten opgedaan tijdens zijn wandelingen in ballingschap, zo weet hij te vertellen.

Willekeurig – maar wel tekenend voor een auteur die niet van enige controverse gespaard is. Eind jaren tachtig was Lhasang de eerste Tibetaan die zich openlijk uitsprak tegen de Middenweg van de Dalai Lama. Totale onafhankelijkheid, zonder compromis. Een mening die hem niet in dank werd afgenomen door de Tibetaanse goegemeente. Ook professioneel liet het zijn sporen na. Zijn compromisloze strijd voor complete onafhankelijkheid is vandaag misschien minder controversieel, de boeklancering van RANDOM gingen daarom niet minder vlot over de tong.

Lhasang Tsering_2


In het kleinnood – 81 pagina’s – passeren algemene thema’s zoals liefde, geluk en eerlijkheid de revue maar de werkelijkheid is nooit veraf. “Je moet voor het beste hopen maar ik heb de harde realiteit aanvaard. China zal, nooit of te nimmer, eenzijdig en vrijwillig Tibet teruggeven aan de Tibetanen”, schrijft Lhasang. Een harde realiteit waar hij de Tibetaanse regering in ballingschap medeverantwoordelijk voor acht. Het vuur laait dan ook op bij meer beladen onderwerpen.

“In Tibet strijden ze voor vrijheid en bekopen het met hun leven. Hoe kunnen onze leiders dan niet langer in een vrij Tibet geloven? In een democratie zou enkel het volk het doel van de strijd mogen veranderen. Politici daarentegen, als de tijdelijk verkozen vertegenwoordigers van het volk, bepalen slechts de weg tot dat streefdoel.”


Zijn verschillende opvattingen worden aangevuld met gedichten uit vroegere uitgaves zoals ‘TOMORROW and Other Poems’ en meer recent ‘Three Nevers’. Mooi meegenomen – zijn ouder werk is moeilijk te verkrijgen. Het boekje, uitgegeven door TibetWrites.net, bewandelt  verschillende paden doorheen het leven van de auteur. Daarbij kijkt hij de obstakels die hem kruisen – zowel persoonlijke als algemene – recht in de ogen. Een steekt er met kop en schouders bovenuit: Free Tibet. Pretentieloos en to the point.

Tibet is the land where –              Tibet is het land waar –
Where I was born;                          Waar ik ben geboren;
Tibet is the land to which –          Tibet is het land waarbij –
To which I belong;                          Waarbij ik hoor;
Tibet is the only land that –         Tibet is het enige land dat –
That belongs to me;                      Dat bij mij hoort;
Tibet is the one land –                   Tibet is het land –
The one land where I wish –       Het land waar ik wens –
I wish to live and die.                    Ik wens te leven en sterven.

1. Tekst en foto’s © Han Vandenabeele, 2015.
2. Gedicht © Lhasang Tsering, Tomorrow and other Poems, 2007.
3. Een versie van dit artikel verscheen eerder in Tibet.nu, december 2015, het magazine van de TSG-NL over Tibet in al zijn facetten.

Dorje Shugden – zuiver op de graad of wraakzuchtige geest?

Shugden (1)

Wie vorig jaar aanwezig was tijdens het bezoek van de Dalai Lama aan de Rotterdamse Ahoy kon er niet omheen: een groep van driehonderd, hoofdzakelijk westerse, demonstranten scandeerden anti-Dalai Lama slogans. Ze noemden zichzelf de International Shugden Community (ISC) en eisten dat de Tibetaanse leider stopt met liegen. Een van de activisten beschuldigde hem van schending van de mensenrechten en religieuze discriminatie. Om zijn standpunten kracht bij te zetten schuifde hij me nog enkele borchures toe met ronkende titels als ‘De ergste hedendaagse dictator’ en ‘De valse dalai lama’. De spil van deze controverse draait rond Dorje Shugden of Dolgyal, een dharma-beschermer binnen de gelugpa-traditie van het Tibetaans boeddhisme.


Aanhangers beschouwen Shugden als een verlichte boeddha en voorvechter van de ‘pure’ leer die teruggaat op grondlegger Tsongkhapa (1357 – 1419). Tegenstanders, waaronder de Dalai Lama, beschouwen hem als een wereldlijke en wraakzuchtige geest, schadelijk voor het welzijn van Tibet en Zijne Heiligheid. Om de huidige problematiek beter te begrijpen keren we terug naar het Tibet van de 17de eeuw en de manifestatie van Shugden. Na jaren van burgeroorlog en religieuze strijd slaagde de Vijfde Dalai Lama er – dankzij Mongoolse steun – in om het land zowel wereldlijk als geestelijk te regeren. Met hem werd de gelug, een van de vier boeddhistische stromingen (nyingma, sakya, kagyu en gelug, nvdr.) in Tibet, de dominante school.

De machtspositie van de Grote Vijfde zorgde eveneens voor interne spanningen binnen het gelup-establisment. Sommige fracties streefden naar een zuivere beoefening van de leer, zonder inmening van andere scholen, soms met een ware beeldenstorm als gevolg. De Dalai Lama als leider van alle Tibetanen – en dus pragmatischer – voerde ook rituelen van andere tradities uit. Tulku Dragpa Gyaltsen, een belangrijk lama met veel aanzien die naast de titel van vijfde Dalai Lama greep, fungeerde hier als belangrijkste antagonist. De rivaliteit tussen beide entourages leidde naar verluid tot de vroegtijdige dood van Dragpa Gyaltsen. Vermoord door aanhangers van de Dalai Lama of zelfmoord? Hoe dan ook, zijn gewelddadig overlijden triggerde de verschijning van Dorje Shugden als een beschermheilige van de orginele gelugpa.

Shugden (3)


Een beschermheilige die zonder verpinken over lijken gaat, zo leert de geschiedenis ons. Intimidatie, geweld en zelfs moord achtervolgen de sekte rond Dorje Shugden doorheen de eeuwen na zijn manifestatie. Tijdens en na het leven van de Dertiende Dalai lama (1876 – 1933) flakkerde het interreligieuze conflict opnieuw op. De politieke motieven waren dan ook niet veraf: een sterke en oecumenische Dalai Lama aan het roer bedreigde – opnieuw – de status-quo op het dak van de wereld. Zijn pogingen tot maatschappelijke hervorming en modernisering vormden een bedreiging voor de bestaande gelugpa-heerschappij. Een tegenbeweging onder leiding van de invloedrijke lama Pabongka zette Shugden niet alleen terug op de kaart, maar gaf de – tot dan toe – lagere godheid een ereplaats binnen het boeddhistisch pantheon. Shugden werd gepromoveerd tot de beschermer van de gelugpa, met gewelddadige krachten ter beschikking. De charismatische Pabongka kon rekenen op een grote aanhang en onderrichtte een hele generatie volgelingen, waaronder voormalige leerkrachten van de huidige Dalai Lama.

Shugden manifesteerde en ontwikkelde zich vierhonderd jaar geleden. In zijn biografie beschreef de Grote Vijfde reeds de schadelijke effecten van de geest. Shugden staat gelijk aan sektarisme. In bepaalde Tibetaanse regio’s hebben zijn aanhangers zelf afbeeldingen van godheden zoals Guru Rinpoche, die een belangrijke plaats inneemt binnen de nyingma, verbrand,” verklaarde de Dalai Lama tijdens de persconferentie in Shiphol vorig jaar. “Ik promoot harmonie tussen alle geloofstradities. We moeten nu eenmaal samenleven. Als boeddhist neem je toevlucht tot de drie Juwelen (de Boeddha, de Dharma-leer en de Sangha of geloofsgemeenschap, nvdr.) en niet tot gewone geesten of godheden. Dat is gewoon verkeerd. De Boeddha leerde ons dit en verplichtte niemand om zich te bekeren.”


Het voorheen intern conflict bereikte de buitenwereld na de vlucht van Zijne Heiligheid in ballingschap. Onder invloed van zijn leermeesters reciteerde ook de jonge Dalai lama gebeden voor de godheid: “In mijn eigen onwetenheid vereerde ik Shugden tussen 1951 en 1970. Ik kende de ernst van de situatie noch de relatie tussen Shugden en de Vijfde en Dertiende Dalai Lama niet. Een persoonlijk onderzoek en diepgaande gesprekken met een Shugden (2)twintigtal boeddhistische meesters uit de verschillende scholen bracht klaarheid. Allen, met uitzondering van een lama, erkende het negatieve karakter van de godheid. Het was dan ook mijn verantwoordelijkheid om me hier over uit te spreken. Of mensen daar ook naar luisteren is volledig hun eigen beslissing.”

Halverwege de jaren zeventig maakte de Dalai Lama zijn bezorgdheid voor het eerst openbaar en distantiëerde zich van de cultus. Tot een officieel verbod kwam het niet, hoewel hij iedereen adviseerde zich niet langer met dergelijke praktijken in te laten. Doorheen de jaren werd zijn advies kritischer: wie zich inlaat met Shugden kon niet langer religieus onderricht ontvangen van hem. Uiteraard leidden zijn uitspraken tot de nodige spanningen binnen de Tibetaanse gemeenschap en op sommige plaatsen ging het er heet aan toe. Bepaalde kloosters, winkels en zelf sommige overheidsdiensten van de regering in ballingschap trokken de lijn verder en weigerden de toegang voor Shugden-aanhangers. Olie op het vuur.

Het conflict bereikte in ‘97 een luguber hoogtepunt met de driedubbele moord van enkele vertrouwelingen van de Dalai Lama. De slachtpartij – de monniken werden brutaal om het leven gebracht met minstens vijftien messteken op slechts een steenworp verwijderd van zijn residentie in Dharamsala – was een duidelijk signaal. Harde bewijzen ontbraken en arrestaties bleven uit, maar velen zagen hier de hand van Shugden (of beter gezegd zijn volgelingen) aan het werk.

Vrije meningsuiting

In 1991 exporteerde Geshe Kelsang Gyatso de Shugden-cultus naar onze contreien. Dat deed hij niet zonder succes. Zijn New Kadampa Tradition (NKT) functioneert volledig onafhankelijk van de andere scholen – de gelugpa inclusief – en vereert Shugden als de manifestatie van de bodhisattva van volmaakte wijsheid. De organisatie claimt vele afdelingen in Amerika en Europa, waaronder ook in Brussel en Amsterdam. Kelsang Gyatso, als de ultieme spirituele leider en zijn nieuwe kadampa’s vormen de drijvende kracht achter de ISC en de protesten tegen de Dalai Lama. Dankzij een fanatieke harde kern en de nodige finaniciële middelen (met ook giften uit China) mobiliseert de ISC/NKT zijn demonstranten in het spoor van Zijne Heiligheid. Een ware kruistocht om hem te ‘ontmaskeren’ als leugenaar en bedrieger. De Dalai Lama van zijn kant ligt niet wakker van de beschuldigingen.

Reuters publiceerde op 21 december 2015 een artikel die de samenwerking tussen de CCP en de Shugden-aanhangers blootlegde. Kort daarop maakte de International Shugden Community bekend haar anti-Dalai Lama activiteiten te staken. Zie: “China co-opts a Buddhist sect in global effort to smear Dalai Lama” – http://www.reuters.com/investigates/specialreport/china-dalailama 

“Een protestgroep ter bescherming voor een geest? Terwijl een geest eigenlijk de mensen moet beschermen. Haha! Nu vinden ze dat ik moet stoppen met liegen. Waarover heb ik gelogen? Breng maar eens een bezoek aan Zuid-India waar er enorme Shugden-kloosters zijn met meer dan duizend monniken. Ik heb niets verboden – die macht heb ik trouwens niet – maar laat je vooral niet leiden door emoties. Het interesseert me niet wat ze over me zeggen, ze hebben vrijheid van meningsuiting. Maar die heb ik ook (lacht). Nu, we moeten mededogen tonen voor hen. De demonstranten begrijpen de echte situatie niet en worden misleid.” 

Bronnen en achtergrondinformatie:

  • The Dalai Lama and the King Demon, Raimondo Bultrini, 2013, Tibet House US
  • The Shukden affair: Origins of a Controversy, Georges Dreyfus, 1999, Williams College
  • Tibetan and Zen Buddhism in Britain, David N. Kay, 2004, RoutledgeCurzon
  • dalailama.com 
  • dalailamaprotesters.info
  • internationalshugdencommunity.com
  • kadampa.org 
  • Tekst en foto’s © Han Vandenabeele – © Tibet.nu. Een versie van dit artikel verscheen eerder in Tibet.nu nummer 15 – december 2015, het magazine van de TSG-NL over Tibet in al zijn facetten.

“Alle religies delen de boodschap van liefde en mededogen”

De Dalai Lama aan het woord over verplichtingen, geweldloosheid en Shugden

DSC_0029Een bezoek van de Dalai Lama gaat nooit onopgemerkt voorbij. Hoewel hij sinds enkele jaren op politiek pensioen is, blijft zijn naam de nodige tumult opwekken. Traditiegetrouw gaat Beijing op zijn achterste poten staan waarop het gastland, helaas, steeds vaker verkondigt dat er geen officiële ontmoeting zal plaatsvinden tussen de overheid en Zijne Heiligheid. Niets nieuws onder de zon tijdens zijn laatste bezoek aan Nederland op 10 en 11 mei 2014. Volgens de Dalai Lama zelf niet meer dan een storm in een glas water: “De ene keer ontmoet ik politici, de andere keer niet. Geen enkel probleem als ze zich willen verstoppen (lacht). Het is de gewone bevolking die me wil ontmoeten. Behalve in Wasington en Brussel hebben mijn bezoeken geen enkele politieke betekenis. De media wil mijn bezoek altijd politiseren. Misschien een manier om hun overheid te bekritiseren.” Een combinatie van de nodige credibiliteit, een beetje geluk, doorzettingsvermogen en wie weet welke goede karma leverde onze redactie een plaatsje op tijdens de persconferentie in Schiphol. Ook voor ons geen alledaagse bezigheid. Daarom een kort relaas.

Wie niet waagt, niet wint. Een alomgekend spreekwoord dat wij maar wat graag wilden testen. “Beste, de afgelopen weken heeft u belangstelling getoond voor het bezoek van de Dalai Lama aan Nederland. Alleen op basis van correcte gegevens wordt uw accreditatie beoordeeld. Een kopie of scan van uw ID en perskaart of een brief van een erkend medium.” Een identiteitskaart, dat hadden we. Een brief van een medium, wel, die schreven we natuurlijk zelf. Twee van de drie moest volstaan om campagnebureau BKB, dat instond voor de mediaverzoeken rond het bezoek, te overtuigen van de noodzaak van onze aanwezigheid. Enkele weken later, twee dagen voor ons vertrek naar Rotterdam, kregen we het verlossende bericht: “… langs deze weg verlenen we u de nodige accredidatie … zaterdag 10 mei om 11.30 uur voor een persconferentie … 11 mei in de Ahoy voor een drietal fotomomenten tijdens de publieke lezing.”

Een zekere euforie was ons niet vreemd. Zijne Heiligheid in levenden lijve zien blijft hoe dan ook een intense gebeurtenis. Ook voor een niet-boeddhist èn zonder zweverig te worden. Ons activisme voegt er uiteraard nog een extra dimensie aan toe. We waren weliswaar niet aan ons proefstuk toe, al varieerden de omstandigheden: van Sportpaleis over Dharamsala tot Europees Parlement. Op de grond zittend omringd door Tibetanen of op een stoeltje tussen het grote publiek, zodra hij de ruimte betreedt, of beter nog ‘aanwezig’ is verandert de atmosfeer. Een zekere gloed overspoelt de aanwezigen en een glimlach verschijnt op ieders gezicht. Nobelprijs voor de Vrede, zeg je? Daar kunnen we inkomen.


Het regende pijpenstelen toen we die ochtend de gordijnen van het Grand Hotel Central opentrokken. Na een verkwikkende douche en een licht ontbijt (redelijk zenuwachtig, nvdr.) vertrokken we vanuit Rotterdam richting Nederlandse luchthaven. De ontvangen instructies waren eenvoudig: “Rij de Schiphol Boulevard op en neem vervolgens de eerste links.” Het bordje ‘VIP-center’ leidde ons verder de luchthaven binnen. Deze maal niet het vliegtuig op of verre reis, maar zeker niet minder een avontuur. Ik las de afgeprinte mail nog eens door en controleerde de tijd. De digitale klok sloeg kwart voor elf. Mooi op tijd reden we parking Excellence op, al was het parkeerticketje achteraf net iets minder excellent. ‘Persconferentie’ en ‘Dalai Lama’ raceten door onze gedachten wanneer we de buzzer van de eerste toegangspoort induwden. Een vrouw aan de andere kant van de lijn verifieerde naar ons medium. “Lungta Magazine – geschreven pers en fotografie”. Met deze magische woorden zoemde de poort het slot uit waarna een volgende deur ons toelachte. Na een persoonsidentificatie en een ritje door de scanner werden we goed bevonden. De sfeer was gemoedelijk maar alert, een beetje zoals de hoofdgast van de persconferentie. Vriendelijk werden we richting de lift gewezen, op naar de derde verdieping.



Daar stonden we dan tussen de pro’s van ondermeer Agence France Press en NRC Handelsblad en sloegen het rondje ‘ons kent ons’ geamuseerd gade. Gewapend met onze – beduidend kleinere – fotocamera en bandopnemer verzamelden we met een twintigtal in de persruimte. De media wordt soms de vierde macht of de waakhond van de samenleving genoemd. Nadat we ons installeerden in het midden van de tweede rij kraamde iemand het volgende uit: “Waar woont ie nou alweer, die Dalai Lama?” Bedenkelijk wierpen we elkaar een blik toe. Iedereen in de ruimte eiste zijn plaats op met of zonder blad voor de mond. Vooral de fotografen lieten zich gelden. Na een korte uiteenzetting over het verloop van de persconferentie was het moment aangebroken. De eerder vernoemde ‘warme gloed’ maakte plaats voor fel geflits en onophoudelijk geklik. Als motten op het licht vlogen de fotografen rond de Dalai Lama, elkaar vertrappelend voor de perfecte foto. Komisch… en best genant.


Om het ijs te breken prees de Dalai Lama allereerst de Hollandse tulpen om vervolgens lands grote godsdienstolerantie in de bloemetjes te zetten. “Waar ik ook ga en wie ik ook ontmoet, haal ik mijn drie verplichtingen aan. Ten eerste denken velen dat de sleutel voor een gelukkig leven bestaat uit materiële rijkdom. Dit is niet correct. Zowel blijheid, tevredenheid en liefde maken deel uit van de oplossing. Vervolgens ben ik een boeddhistische monnik. De verschillende religies en geloofsovertuigingen met elk hun eigen filosofie bezitten hezelfde potentieel voor innerlijke vrede. Allen delen dezelfde boodschap van liefde en mededogen. Het mooiste voorbeeld hiervan is India waar alle grote religies samenleven. Uiteraard zijn er nu en dan problemen, maar dit is eerder kleinschalig. Grote groepen hindoes en moslims wonen er al meer dan duizend jaar naast elkaar. Daarom is doden in de naam van god ongeloofelijk triest en maak ik er een punt van religieuze harmonie te promoten. Tenslotte ben ik ook Tibetaan en ondanks mijn politiek pensioen gaat dit gepaard met een bepaalde verantwoordelijkheid. Wij, Tibetanen, hebben een rijke boeddhistische geschiedenis en achtergrond die we moeten uitdragen naar de wereld. Onze cultuur van geweldloosheid en vrede is de moeite waard om te conserveren.

In zijn kenmerkende stijl wees de Dalai Lama ook de vertegenwoordigde pers terecht en liet het niet na de media op haar verplichtingen te wijzen. “Ook jullie hebben de verantwoordelijkheid om de bevolking op te voeden. Innerlijke waarden zijn zeer belangrijk voor de creatie van gelukkige individuen, families en gemeenschappen. Ongeacht of je gelovig bent of niet. Daarom, beste mensen van de media, probeer ook eens positieve zaken te belichten. Als het grote publiek enkel slecht nieuws krijgt voorgeschoteld, wordt hun wereldbeeld natuurlijk negatief. We mogen ons vertrouwen en optimisme niet verliezen. De mens is in essentie positief, zelfs wetenschappers onderschrijven dit. Jullie kunnen met andere woorden een significante bijdrage leveren aan de harmonie in de wereld. Journalisten zouden een lange neus zoals een olifant moeten hebben om zowel voor als achter zich te ruiken. Zeker in democratische landen bestaat de gelegenheid om de realiteit te kennen en om eerlijk en oprecht bij te dragen tot de samenleving. Aangezien ik hier ben uitgenodigd, wou ik dit toch even kwijt (lacht). Maar nu is het natuurlijk jullie beurt.”



Sinds het laatste bezoek van Zijne Heiligheid aan Nederland, nu vijf jaar geleden, is de mensenrechtensituatie in Tibet er niet op vooruit gegaan. De protesten tijdens de aanloop van de Olympische Spelen in Beijing haalden de krantenkoppen – of toch voor even – en ondertussen staken 136 mannen en vrouwen zichzelf in brand als protest tegen de Chinese bezetting.

Door de zeer strakke controle is het gevoel van angst enorm toegenomen. In onze hoofdstad Lhasa vind je op elke hoek van de straat videocamera’s waardoor de bewoners zich als gevangenen voelen. Bekrompen Chinese hardliners beschouwen het Tibetaans boeddhisme als een bron van separatisme. Ik raad iedereen aan om naar Tibet gaan! Het mag misschien aan de dure kant zijn, leen dan wat geld van een vriend (lacht)! Je moet het met je eigen ogen zien en beleven. Er is veel repressie, ook bij andere minderheden. Serieus, kijk naar de zelfverbrandingen. De tijd is aangebroken om op onderzoek te gaan en de oorzaken bloot te leggen. Wij blijven ondertussen het pad van geweldloosheid volgen totdat de Tibetaanse cultuur en het boeddhisme volledig dood zijn. Wat er daarna zal gebeuren, weet niemand. Onze Chinese vrienden zouden zich gelukkig moeten prijzen met onze geweldloze strijd. Ook de golf van zelfverbrandingen: buiten zichzelf doen ze geen anderen pijn.


Tegenwoordig kan de Dalai Lama in het Westen geen teaching meer geven of hij wordt opgewacht door aanhangers van Dorje Shugden. Ook tijdens zijn bezoek aan de Rotterdamse Ahoy stond een groep van driehonderd, hoofdzakelijk westerse, demonstranten anti-dalai lama slogans te scanderen. Als deity of godheid beschouwt Dorje Shugden zichzelf als een soort beschermheilige van de gelugpa. Deze dominante strekking binnen het Tibetaans boeddhisme, met de Dalai Lama aan het hoofd, moet volgens Shugden gevrijwaard worden van vreemde invloeden en in zijn pure vorm worden beoefend. Een gedachtengoed dat lijnrecht tegenover de Dalai Lama zijn opvatting van openheid en anti-sektarisme staat. Tot de jaren zeventig vereerde Zijne Heiligheid zelf Shugden, totdat de negatieve gevolgen voor Tibet en zichzelf duidelijk werden. Tot een officieel verbod kwam het niet, hoewel de Dalai Lama iedereen aanraadde zich niet verder met dergelijke praktijken in te laten, wat leidde tot nodige spanningen binnen de Tibetaanse gemeenschap.

Wij zijn boeddhisten en de Boeddha onderrichtte om geen toevlucht te nemen tot gewone deities of spirits. Dat is gewoon verkeerd. Shugden manifesteerde en ontwikkelde zich in de 17de eeuw, tijdens het leven van de Vijfde Dalai Lama. In zijn geschriften beschreef de Grote Vijfde de schadelijke effecten. Shugden vertegenwoordigt sektarisme en in bepaalde Tibetaanse regio’s hebben zijn aanhangers zelf afbeeldingen van godheden binnen andere tradities, zoals Guru Rinpoche, verbrand. In de laatste vier eeuwen heeft Shugden veel controle gehad.”

shugden (2)

Ook ikzelf, in mijn eigen onwetenheid, heb hem tussen 1951 en 1970 aanboden. Ik kende de ernst van de zaak noch de relatie tussen Shugden en de Vijfde en Dertiende Dalai Lama niet. Alles werd me duidelijk na een persoonlijk onderzoek en diepgaande gesprekken met mijn leraars, een twintigtal boeddhistische meesters uit de verschillende strekkingen (gelug, kagyu, sakya en nyingma, nvdr.). Iedereen, behalve een, erkende het negatieve karakter van de godheid. De protestgroep is ontstaan als bescherming voor deze spirit. Terwijl een spirit eigenlijk de mensen moet beschermen. Haha! Nu roepen de demonstranten dat ik moet stoppen met liegen. Waarover ik heb gelogen? Geen idee. Maar het is mijn taak om mijn zorgen te uiten. Of mensen er naar luisteren is volledig hun beslissing. Breng maar eens een bezoek aan Zuid-India waar er enorme Shugden-kloosters zijn met meer dan duizend monniken. Ik heb niets verboden, maar laat je niet leiden door emoties.”


Na een handvol vragen van de media maakten de mensen van BKB duidelijk dat het tijd was om af te ronden. Zijn boodschap kunnen delen met anderen, zo benadrukte de Dalai Lama, is zijn belangrijkste missie. “Innerlijke vrede en geluk, daar gaat voor mij om. Ik concentreer me op de boeddhistische boodschap zowel tijdens mijn publieke optredens zoals hier in Rotterdam als in mijn gespreken met andere religieuze figuren. Mijn bezoeken zijn nu apolitiek.” Tijdens zijn afscheid nam de Dalai Lama de tijd om de aanwezigen persoonlijk te bedanken. Ook wij kregen de gelegenheid om Zijne Heiligheid ons respect te betuigen. We overhandigen onze khata’s die we gezegend terugkregen en konden enkele woorden uitwisselen. Een moment om nooit te vergeten. De obligatoire foto zorgde voor het perfecte slot van een inspirerende dag.

Tekst en foto’s © Han Vandenabeele. Dit artikel verscheen eerder in Lungta Magazine, jaargang 2, uitgave 3/maart 2015.

WOESER – dichteres zonder angst


Tsering Woeser is een Tibetaans-Chinese schrijfster, dichteres en dissident blogster. Ze werd in 1966 geboren in Lhasa en stamt uit een gezin van fervente maoïsten. Haar jeugdjaren bracht ze door in Sichuan en stonden volledig in het teken van de Communistische Partij. In een recent interview met The New York Review of Books verklaarde ze lang een ‘rode’ kijk op de Tibetaanse kwestie te hebben gehad. Een reeks gebeurtenissen bracht daar geleidelijk aan verandering in. Zo studeerde ze literatuur aan de universiteit van Chengdu, waar ze zelf gediscrimineerd werd voor haar Tibetaanse afkomst. Ook kwam ze in contact met verboden literatuur zoals een Chinese versie van “In Exile from the Land of Snows” van John Avedon en de biografie van de Dalai Lama. Na de dood van haar vader begin jaren ‘90, zocht ze troost in de kloosters van Lhasa waar ze te werkgesteld was als redactrice. Ze won het vertrouwen van de monniken en hoorde hun versie van de rellen in 1989. Dit betekende het kantelmoment in haar schrijven en haar Tibetaans bewustzijn.


Met de publicatie van “Notes on Tibet” in 2003 trapte ze op de tenen van de autoriteiten. Ze verloor haar job en verhuisde naar Beijing. Dankzij de anonimiteit van de grootstad en de geneugten van het internet zette ze haar werk verder. Op haar blog “Invisible Tibet” schuwt ze de controverse niet en bericht ze uitgebreid en kritisch over de situatie van de Tibetanen. Haar werk leverde, naast verschillende internationale prijzen en onderscheidingen, de volle en constante aandacht van Chinese veiligheidsdiensten op. Publicatieverbod, pesterijen en huisarrest volgden elkaar in sneltempo op, maar konden de verspreiding van haar artikels en boeken niet tegengaan.

Wang Lixiong_Ilham Tohti_Woeser

Woeser woont met haar man, Wang Lixiong, in de Chinese hoofdstad Beijing. Als geschiedkundige en sociaal theoreticus is Wang begaan met de situatie van etnische minderheden in het algemeen en het lot van de Tibetanen in het bijzonder. Zijn uitgesproken mening en dissidente houding leverde hem eveneens een plaatsje op de zwarte lijst op. Het koppel ondertekende als een van de eersten Charta 08, het democratiseringspamflet opgesteld door Nobelprijswinnaar voor de Vrede Liu Xiaobo. De internetpetitie verscheen in 2008, riep op tot politieke hervomingen binnen de Volksrepubliek en werd ondersteund door honderden Chinese prominenten en intellectuelen, waaronder voormalige partijleden.


In 2011 kreeg Woeser de Prins Claus Prijs “voor haar moed om te spreken voor de mensen die worden onderdrukt of verzwegen, voor de aansprekende combinatie van literaire kwaliteit en politieke verslaglegging in haar werk, voor haar documentatie van en steun voor de Tibetaanse cultuur en voor haar actieve strijd voor zelfbeschikking, vrijheid en ontwikkeling in Tibet”. De Prins Claus Prijs eert individuen voor hun uitzonderlijke bijdrage aan cultuur en ontwikkeling. Het prijzenprogramma richt zich op experimenteel, moedig en belangrijk werk dat de vrijheid en ontwikkeling vergroot in gebieden waar mensen en ideeën worden onderdrukt of verzwegen. Huisarrest belette haar echter om de prijs uit handen van de Nederlandse ambassadeur in Beijing in ontvangst te nemen.

Woeser brengt haar boeken uit in het Chinees (hoewel ze Tibetaans spreekt, heeft ze de taal nooit leren lezen en schrijven, nvdr.) waarvan een groot deel reeds vertaald is naar o.a. het Engels, Frans en Tibetaans. Haar kritische houding zorgde ervoor dat haar blogs en gedichten verboden zijn in China. In het Westen wordt ze gelauwerd en geprezen en biedt ze een unieke kijk op de Tibetaanse problematiek. Tibetoloog Robert Barnett omschreef haar als “een dichteres die vergeten is bang te zijn”. Een greep uit haar werk:

Voices from Tibet: Selected Essays and Reportage

Voices from TibetMet een verzameling van verhandelingen en reportages bespreekt “Voices from Tibet” de omwentelingen van de Chinese groei en de impact op Tibet en haar inwoners. Het boek werpt een licht op de lokale frustraties en de gevolgen hiervan: de onrusten in 2008 en de Chinese veiligheidsmaatregelen als reactie hierop. Het schrijven van Woeser en haar man Wang Lixiong vertegenwoordigt een zeldzame (Chinese) kijk op de Tibetaanse zaak.

Uitgeverij Univ Hawaii Pr (2014) – 136 pagina’s – ISBN 978-0824839512


Immolations au Tibet

Immolations au Tibet: La Honte du monde
In dit kleinnood, geïllustreed door de Chinese kunstenaar Ai Weiwei, gaat Woeser dieper in op de golf van Tibetaanse zelfverbrandingen. Aan de hand van (gesproken en geschreven) citaten van de slachtoffers ontleedt ze de achterliggende oorzaken en redenen van deze wanhoopsdaden.

Uitgeverij Indigène (2013) – 48 pagina’s – ISBN 979-1090354494


Memoire interdite: Témoignages sur la Révolution culturelle au Tibet

Mémoire interditeNa de dood van haar vader, een legerofficier in het Volksbevrijdingsleger, probeerde ze een beeld te schetsen van een van de minst gekende perioden uit de Chinese geschiedenis: de Culturele Revolutie. Het sociaal experiment dat een einde betekende voor oude waarden en tradities, richtte tussen 1966 en 1976 een ware ravage aan in China en Tibet. Naast de publicatie van een fotoboek – ze erfde honderden foto’s uit die periode gemaakt door haar vader – volgde een verzameling van Tibetaanse en Chinese getuigenissen, overlevenden van de Culturel Revolutie.

Uitgeverij Gallimard (2010) – 566 pagina’s – ISBN 978-2070131150

Bronnen en bijkomende informatie:

  • High Peaks Pure Earth (www.highpeakspureearth.com)
  • The New York Review of Books – Beyond the Dalai Lama: An interview with Woeser and Wang Lixiong (nybooks.com)
  • Pen International (pen-international.org)
  • Prince Clause Fund for Culture and Development (princeclausfund.org)
  • Avedon John, In Exile from the Land of Snows, Uitgeverij Harper Perennial, 1997, 512 pagina’s, ISBN 978-0060977412

  • tekst © Han Vandenabeele – Dit artikel verscheen eerder in Lungta Magazine, jaargang 2, uitgave 3, maart 2015.