“I knew that by committing suicide the issue would die with me”


Niece of Tenzin Delek Rinpoche follows in her uncles footsteps in the struggle for Tibet

Nyima Lhamo was still a teenager when she saw her uncle Tenzin Delek Rinpoche for the last time alive. With his arrest and conviction for alleged bomb attacks in 2002 her carefree youth ended abruptly. Through first hand experiences, she felt the weight of the Chinese occupation of Tibet on her shoulders. During the years of Tenzin Delek’s incarceration her family became victim of constant interrogation and harassment. More than a decade later Nyima Lhamo – now 26 years old – was brutally confronted with the suspicious death of her beloved uncle.  She decided to flee Tibet in order to tell the truth about his demise, leaving her daughter of six and family behind. We arranged a meeting with this courageous young woman and listened to her story. A story so fresh in her memory that her tears didn’t have a chance to dry yet – but that never the less needs to be told.

How do you remember your uncle when you were a child?

(Her face brightens) There is one thing that I remember very clearly until this day. During the summer months he visited our house often and sometimes he gave me a rare type of cream to protect my face. Until this day I still smell the aroma of that cream – I called it uncle cream. It brings back very fond memories. But most of the times he brought all sorts of gifts that I wasn’t allowed to touch. Back then I didn’t understand and even felt bad. He always stressed that our family had plenty, while others were in more need for it. Getting older I realised that Rinpoche was known for his philanthropic work in Kham, eastern Tibet. He built a lot of monasteries, clinics and schools and whenever he gave teachings, many people showed up. So I started to wonder why he would be rude to me and not give me those things if so many people came to see him. Over the years it dawned to me he never had any bad intention towards other human beings, even towards the Chinese. He told people to be kind to one another and to help each other.

It must have been quite surreal to hear the verdict of the Chinese court?

Of course. Nobody believed the accusations of the Chinese authorities – neither within the family nor within the community. It would have been understandable if there was any evidence that proved he committed those crimes. However, this wasn’t the case. We weren’t even allowed at his trial. Rinpoche’s uncle made the necessary arrangement in hiring two lawyers from Beijing (dissident and pro-democracy defenders Zhang Sizhi and Li Huigeng; editorial note). Eventually they were not granted to pursue his case and the court provided him with an attorney.


The moment word got out of his arrest, international support started rallying for his release. Were you aware of this?

Not really but I heard that some organisations were working for his case. As you know there is no free press in Tibet. So it’s only since my escape into exile that I’m getting access to all this information. During the 13 years of his imprisonment my mother could visit him six times.  I was never allowed to see him in prison, although the Chinese law clearly states that family members can visit. Most of the time the visits took place at a secret location, outside the prison itself.

I assume that during these visits the walls had ears and they couldn’t speak freely?

(Sobbing) At certain occasions Rinpoche was able to tell my mother some details of his life in jail. The guards beat him and regularly made fun of him. They laughed that as a reincarnated lama his divine powers could save him from all this suffering. My mother also noticed that he was limping while walking. In spite of his maltreatment he kept on telling my mother not to feel any hatred towards the prison authorities. They were just poor human beings.

At the beginning of July 2015 your mother was summoned to Chengdu. Looking back, did you suspected anything out of the ordinary?

We were having dinner when a call from the Chinese authorities reached us saying we could meet my uncle. Initially there was no reason to be suspicious about the situation because we were constantly appealing to see him. In fact the authorities had promised us a visit every two years. Although my mother did ask if everything was alright with Rinpoche’s health, they assured us that all was just fine and that we should prepare ourselves. The next day my mother and aunt got permission to leave for Chengdu. But instead of an immediate visit the authorities kept on postponing for 10 days. Eventually my mother received the news that Rinpoche had passed away – this was on the 12th July. On the same day my mother called and told me the news. I was in shock and couldn’t believe it.

So you decided to go to Chengdu yourself to figure out what happened?

(Tears are welling up her eyes) After many difficulties, I arrived in Chengdu and, together with my mom and aunt, we started to protest in front of police station. We demanded to see Rinpoche’s body. My mother was hitting her head against the wall – very hard. At first I decided to hang myself with a scarf. During our protest a constant thought of suicide came to mind. But at the same time I knew that by committing suicide the issue would die with me. As we were attracting a lot of attention from passers-by, the policemen, who wanted to avoid this, eventually called us inside. They told us to write down our concerns, as we did. We requested a copy of the death certificate and a full investigation into his death before the cremation would take place. We also stated that if these demands were met, we wouldn’t carry out any further petitions for Rinpoche’s case.

frame6tdlThe authorities claimed Tenzin Delek Rinpoche died of natural causes. Did you receive any proof to substantiate this claim?

No, on the contrary. They never provided any medical records to collaborate this so-called fact. Only hours after we submitted our appeal, local authorities received orders from higher-up that his body must be burned the next day. There were many inconsistencies and to this day I’m convinced he had been poisoned. According to Chinese law the body should be kept for 15 days in order for the family to visit and pay their final respect. This was not the case. Also, the time of his death cited by the authorities kept on changing. First they told us he died at 4 pm, while others said it happened at 2 pm. Neither his body nor his ashes were returned to the family, which is in violation of Chinese law. Finally, prior to his cremation we had a brief moment to see his body. I noticed that his lips were unusually black. At first I thought this was normal because some body parts do get a sort of blueish discolouration after you die. But the monks who washed and prepared his body also noticed that his toe- and fingernails were exceptionally black.

Returning home to Lithang, you and your mother got arrested. On what grounds?

We were detained for 15 or 18 days – I’m not really sure – because we leaked information. I had contacted one of my uncles in exile, Geshe Nyima La, and briefed him on the course of events. I received a phone call from a person who claimed to be a Beijing based journalist and told him about the murder of my uncle. There also was a picture of my mother holding our appeal letter circulating around. In order to get released we were told to sign a document containing three points. Firstly, we couldn’t spread any information concerning Rinpoche’s death. Secondly, we shouldn’t appeal any further on this case. And finally, we weren’t allowed to send any information to the outside world. My mother, who was very sick and even vomited blood, refused bluntly. Even at gunpoint she wouldn’t do so. Eventually we were released without signing anything. Later on we were told that our village leader signed on our behalf.

How was the situation in Lithang after the death of Tenzin Delek Rinpoche?

The Chinese authorities continued to discredit and dishonour him by sharing distorted information. They called him a threat to the social stability and a fake lama. Local villagers were not permitted to build a memorial stupa or to offer a traditional butter lamp as is done in honour of the deceased. His belongings, including his money, were confiscated and we were told that everything would be burnt. Protesters were beaten, arrested, again released and afterwards rearrested. I also heard that the authorities might try to manipulate his reincarnation process, as they did in the case of the Panchen Lama.

You decided to escape to India, knowing there will be no way back. What was your drive to take this life-changing decision?

In Tibet there are no means to appeal whatsoever. When I was growing up, I heard that in Western countries you have freedom of speech and people listen to you. So there is still a possibility that justice will prevail. I know it will be difficult for people to commit or to make promises, but it is my duty to speak out. Everybody, Tibetans and Chinese alike, is entitled to basic human rights. I never imagined that China was capable of such acts. Rinpoche was a good and well-respected person. He never committed any crimes and I hoped he would be released. I was proven wrong. So, as his niece, I find it my responsibility to tell the real story – not only that of my uncle, but that of many Tibetans.

If you could say one final thing to your uncle what would it be?

I miss you. (Silence)

Nyima Lhamo, I would like to thank you very much for this interview and your courage. You can count on our support!

Bronnen en achtergrondinformatie:

  1. A special thanks to Ms. Tenzin Sonam, EU-Human Rights Officer, DIIR for translating from Tibetan to English
  2. Text and photo’s © Han Vandenabeele, 2016
  3. Trials of a Tibetan monk: the case of Tenzin Delek – Human Rights Watch, https://www.hrw.org/report/2004/02/08/trials-tibetan-monk/case-tenzin-delek 

Hoge pieken, diepe dalen




Tibetanen riskeren al meer dan een halve eeuw de gevaarlijke oversteek naar Nepal, richting India. Sinds de vlucht van de Dalai Lama kozen ongeveer 150.000 van zijn landgenoten voor een leven in ballingschap. Niet enkel om bij hun geliefde leider te zijn, maar ook voor degelijk onderwijs, zowel religieus als publiek: voor een nieuw leven met betere kansen. Het aantal vluchtelingen liep jaarlijks op tot soms enkele duizenden, maar daalde drastisch sinds de grootschalige rellen in de aanloop van Beijing 2008. Daar zorg(d)en strengere grenscontroles en een strakkere samenwerking tussen China en Nepal voor. Ook Dolma Palkyi en haar vriendin Kelsang Namtso waagden zich aan de hachelijke onderneming, ondertussen acht jaar geleden. Alles ging goed tot ze in het visier van de People’s Armed Police (PAP) verschenen. De paramilitaire tak van het Volksbevrijdingsleger opende het vuur, in het volle zicht van een groep bergbeklimmers. Kelsang stierf ter plaatse. Cameraman Sergiu Matei legde alles vast op film en de ‘Nangpa shooting’ haalde wereldwijd de krantenkoppen. Of toch voor even.

Ik zakte af naar Antwerpen voor een gesprek met Dolma. Ze ruilde India in voor België om er dichtbij haar zus te zijn. Haar enige familie buiten Tibet. Als kind beleefde Dolma een zorgeloze jeugd: ze groeide op in Juchen, een dorpje met een kleine tempel in de omgeving van Driru. Wanneer ze niet aan het spelen was of rondliep in de bergen, hielp Dolma haar moeder in het huishouden. “Met de leeftijd groeide al snel het besef van de Chinese bezetting. Zo luisterde ik vaak gesprekken tussen mijn moeder en broer af. Als monnik voelde hij de volle impact van China. Moeder vertelde ook vaak verhalen van vroeger. Ik droomde van de Dalai Lama en wou vooral hem zien.”

– Als 16-jarige, in 2006, besloot je Tibet te verlaten. Geen onoverwogen beslissing, lijkt me?

“Ik speelde al langer met de idee, maar het juiste moment liet op zich wachten. Op een dag bracht Kelsang de verlossende boodschap: binnen een etmaal zouden we vertrekken. Met lood in de schoenen ging ik naar mijn moeder. Ze reageerde eerst boos uit bezorgheid. Uiteindelijk aanvaardde ze mijn keuze, maar niet zonder een lama te raadplegen. Hij voerde een mo-ceremonie uit: een soort orakelsysteem. De ceremonie kende gelukkig een gusntige uitkomst. Alleen het geld voor de gids vormde een probleem. Dankzij de verkoop van geneeskrachtige paddenstoelen raapten we het nodige bij elkaar. Om geen argwaan te wekken ging ik ‘voor de buitenwereld’ op pelgrimstocht naar Lhasa. Bij het afscheid mocht niemand zijn verdriet tonen.”


– Je hoort vaak verhalen over dubieuze gidsen. Hoe verliep het jullie?

“In Lhasa bestond onze groep uit 17 mensen. Na enkele dagen pikte een vrachtwagen ons op aan de stadsrand. Uiteindelijk zaten we met 75 personen opeengepakt! Een grotere groep betekent grotere risico’s. De spanning steeg, geen zitplaatsen en kinderen die huilden… Normaal zouden we doorrijden tot vlakbij de Nepalese grens. Daarvoor betaalden we extra en namen we minder voedsel mee. Maar na de derde dag stopte de rit en gingen we te voet verder. Meer dan twintig dagen. Daar speelde de gids het niet eerlijk. Aan de andere kant wist hij onderweg wel waar we veilig konden overnachten of voedsel kopen.”

– Op 30 september bereikten jullie Nangpa La, een bergpas op bijna zesduizend meter hoogte en belangrijke vluchtroute richting Nepal.

“Onze groep raakte gesplitst. Die ochtend bereikten wij als eerste een tentenkamp met toeristen (minstens zestig bergbeklimmers waren dat moment aanwezig in Advance Base Camp aan Mount Cho Oyu, nvdr). Uitgehongerd probeerden sommige onder ons aan voedsel te geraken. Ik wilde ook, maar wist niet hoe het te vragen. Ondertussen naderden in de verte enkele mensen. Ik kon niet uitmaken wie het was: de rest van de groep of politie? Opeens hoorden we luide knallen, net vuurwerk, en … soldaten. Een oudere non, geveld door hoogteziekte, had ondersteuning nodig. Kelsang besloot voor haar te zorgen. De rest moest doorzetten. Iedereen probeerde te vluchten. We zaten op een steenworp van de grens.

– Je raakte gescheiden van Kelsang, met de vrijheid binnen handbereik.

“De kogels floten langs onze oren. Een man uit Kham viel, geraakt in het been, neer. Een soldaat riep dat we geen kant op konden. Ik hoorde een schreeuw en een bepaald gevoel bekroop me. Het is moeilijk uit te leggen. Eenmaal de grens over was het angstvallig wachten op de anderen. Op Kelsang. Ik wilde terug om haar te zoeken. Samen uit, samen thuis. Maar de anderen hielden me tegen omdat het te gevaarlijk was. Via enkele schuiladressen kwamen we uiteindelijk terecht in het Tibetan Refugee Reception Centre (TRRC) in Kathmandu.”

                    Murder in the high Himalay_cover2 Tibet murder in the snow


De grenspolitie nam eenderde van de groep in hechtenis. Meer dan veertig vluchtelingen wisten het TRRC te bereiken. Daar kreeg Dolma de bittere pil te slikken. “Kelsang was gestorven. Ik stortte compleet in en huilde constant.” Veel tijd voor verwerking kreeg ze niet. Tibetanen die na 1989 het grondgebied betreden krijgen twee weken om het land terug te verlaten. Een Nepalese buiging voor China. Een gentlemen’s agreement met de Verenigde Naties zou de vluchtelingen wel veilige doorgang naar India garanderen. Getuigenissen over gedwongen uitwijzingen en een recent rapport van Human Right Watch wijzen eerder op de zorgwekkende situatie voor Tibetanen in Nepal.

– Dolma, het spreekwoord zegt dat tijd alle wonden heelt.

“In het begin kon ik het niet plaatsen. De hele gebeurtenis was ook constant in de media. Nu bekijk ik alles door een andere bril. Het is belangrijk erover te praten zodat de wereld het niet vergeet. Het helpt onze zaak en geeft Kelsangs dood een betekenis. Aan de Chinezen vraag ik slechts een enkele gunst: respecteer onze vrijheid! Door de teugels een beetje te laten vieren zou er wat minder druk op onze samenleving liggen. Dat zou al een verschil maken.”


Onder het klimgezelschap in Advance Base Camp bevond zich de Roemeen Sergiu Matei. Geschockeerd filmde de professionele cameraman het hele gebeuren en getuigde later openlijk over het incident. Sommige klimmers keerden de Tibetanen de rug toe. Uit angst voor China en hun klimcarrière. Sergiu ging een stapje verder. Ondanks een verbod van de kampverantwoordelijke ontfermde hij zich over een Tibetaanse jongeman die zich schuilhield in het toilet. We vroegen Sergiu om even kort terug te blikken.

“Door Choedon te helpen, hielp ik mezelf. Ik kon de angst in zijn ogen lezen en herkende me in hem. Alsof zijn hart in mijn lichaam klopte. Er gaat geen dag voorbij zonder dat ik eraan terugdenk. De gevolgen konden me niks schelen, de bergen nog minder. ik wilde hem een veilig gevoel geven en kalmeren. Het voelde juist aan en gelukkig hebben de Chinezen hem niet gevonden. Het is misschien wel de grootste verwezenlijking van mijn leven.”

– Voor de eerste maal werd digitaal vastgelegd wat we eigenlijk vreesden. Harde bewijzen hebben een hoge prijs.

“Ik voelde me er niet goed bij. Was mijn camera het geweer uit mijn legerdienst… Ik schoot ze allemaal neer, zonder aarzelen. Aan de andere kant bewijst de film dat dergelijke – idiote – politiek vroeg of laat tegen de lamp loopt, waardoor ik me wat beter voel. Weet je, op het moment ondernam niemand iets, behalve Pavle Kozjek (de Sloveense fotograaf en bergbeklimmer stierf in 2008 in het Karakoramgebergte, nvdr) en mezelf. Achteraf hebben sommigen het verhaal misbruikt om in de belangstelling te staan. Ze gebruikten de dood van Kelsang Namtso uit zelfbelang en verdienden er geld aan.”

sergiu-matei-dalai-lama - kopie

– Wat je gedaan hebt is belangrijk. Het geeft een glimp van de realiteit in Tibet. Ook Zijne Heiligheid de Dalai Lama wilde jou graag ontmoeten.

“Ik heb hem vlakaf verteld wat ik gezien heb. Hij bedankte me en zei dat het resultaat van mijn twee minuten opname hem vijftig jaar gekost heeft. De Dalai Lama is waarschijnlijk de enige betrouwbare persoon in dit hele verhaal. Het is moeilijk voor hem om zijn cultuur en natie te bevrijden na meer dan een halve eeuw onderdrukking. Ik hoop het beste voor hem en zijn volk.”

– Ik vroeg Dolma Palkyi of de pijn verzacht met de tijd. Zij kon het plaatsen. Hoe vergaat het jou?

“Verstand komt met de jaren. Al doe je nog zo hard je best de waarheid te verdedigen, er zal altijd van geprofiteerd worden. Ik zal eerlijk met je zijn. Ook de toekomst van Tibet zie ik somber in. Voor je het weet maakt het ook deel uit van een vervlogen geschiedenis. Allemaal door zelfbelang. Winston Churchill zei dat geschiedenis geschreven wordt door de overwinnaars. In dit geval dus China. Het is hard om dit te beseffen. Ik heb de waarheid gefilmd en maak er deel van uit, maar alles vervaagt door leugens.”

Sindsdien heeft Sergiu geen berg meer beklommen. Op 30 september 2006 kruisten – door toeval of karma – de paden van verschillende mensen op de Nangpa La pas. Kelsang Namtso stierf, maar is helemaal niet vergeten. Haar dood raakte het leven van groepsgenoten, alpinisten en de Chinese grenspolitie. Al luidde het vanuit Beijing officieel zelfverdeding.

Bronnen en achtergrondinformatie:

1. Tekst en foto Dolma © Han Vandenabeele.
2. Een versie van dit interview verscheen eerder in Tibet.nu, magazine over Tibet in alle facetten, nummer 13, najaar 2014. Voor meer info zie http://www.tibet.nu.

Karma Emchi, rapper met een boodschap

Wie rapmuziek zegt denkt vaak aan de clichés van stoere mannen, dure auto’s en gouden kettingen. De Tibetaanse rapper Karma Emchi beantwoordt gelukkig niet aan dat stereotype beeld. Met de nodige humor vertelt hij in zijn teksten over eenheid, respect voor je ouders en zelfs jaks. In 2011 lanceerde de twintiger uit Zwitserland zijn eerste liedje op YouTube en groeide al snel uit tot een waar fenomeen. Tibetanen – jong en oud- kunnen zijn nummers ‘Shapaley’, ‘Made in Tibet’ en ‘Tsampa’ best smaken. Zijn beats en rhymes bereikten ook Tibet, waar zijn muziek binnen de kortste keren op de zwarte lijst kwam te staan. Geen doorsnee rapper dus, die Karma Emchi.


In het dagelijkse leven studeert Karma geneeskunde aan de universiteit van Zürich. Voor hem een van de beste manieren om mensen rechtstreeks te kunnen helpen. Het is bovendien zijn droom terug te keren naar Tibet om er als arts aan de slag te gaan. Maar ook een familietradite beïnvloedde zijn studiekeuze, met een Tibetaanse dokter in de negende generatie als moeder. Hoewel geboren in Zwisterland, met Tibetaans-Franse wortels, groeide Karma de eerste zeven jaar van zijn leven op in Tibet. ‘Tot de derde graad liep ik school in Sho, een van de oudste scholen in Lhasa, recht voor het Potala paleis. Die tijd heeft een belangrijke invloed op me gehad. Ook mijn moeder leerde me veel over de Tibetaanse cultuur en waarden.

Door een gemis aan Tibetaanse rap besloot Karma zelf in zijn pen en achter de micro te kruipen. Vooral het directe karakter van de muzieksoort sprak hem aan. ‘Naast het rijmen is de boodschap de basis van een goede rapsong. In het verleden gaf deze muziek een stem aan de onderdrukte Afro-Amerikanen, vandaag gebruik ik ze om de Tibetaanse cultuur te promoten.’ Respect voor je erfgoed en afkomst zijn dan ook uitermate belangrijk voor Karma. Zeker de jongere generaties in ballingschap moeten hieraan herinnerd worden. Maar volgens hem zijn het in eerste instantie de ouders die deze verantwoordelijkheid dragen. ‘In het Westen hebben de jongeren weinig mogelijkheden om onze cultuur te beleven. Velen spreken geen Tibetaans en kennen de gewoontes niet omdat hun ouders er te weinig tijd aan besteden.


We weten niet of jullie ons kunnen horen, maar hopelijk ontvangen jullie onze boodschap’, rapt Karma in een van zijn nummers. Of hij vaak reacties krijgt uit Tibet? ‘Soms rechtstreeks, soms via mensen die Tibet bezochten. Ze vinden het vaak verrassend dat ik Tibetaans spreek, want ik zie er niet echt Tibetaans uit. Ze appreciëren dat ik op mijn manier een steentje bijdraag.’ Voor Karma is dat de grootste motivatie. Muziek maken ziet hij als een middel om zich uit te drukken en te communiceren met jonge Tibetanen in Tibet. Niet zonder succes. Ook de Chinese autoriteiten pikten zijn geluid op. Ondanks een verbod blijven zijn liedjes de plaatselijke bevolking bereiken. ‘Ik vermijd politieke onderwerpen in mijn teksten want ik heb nog steeds familie in Tibet wonen. Vermoedelijk voelt China zich bedreigd doordat veel mensen mijn muziek graag horen.’

Ondertussen is Karma uitgegroeid tot een graag geziene en veel gevraagde artiest. Van New York over Dharamsala tot Brussel speelt hij het publiek plat. Toch verraste zijn populariteit hem aanvankelijk. ‘Ik had nooit verwacht dat het zo’n vaart zou lopen. Zelfs oudere generaties beluisteren mijn raps. Dankzij mijn muziek krijg ik de kans te reizen en ontmoet ik veel gelijkgestemde Tibetanen. Iedereen werkt hard voor de zaak en kijkt positief naar de toekomst. Dat inspireert me.’ Zelf blijft Karma met beide voeten op de grond staan. Zijn studies blijven zijn grootste prioriteit. Maar, zo verzekerde hij me, nieuwe nummers en een volledig album zijn meer dan toekomstmuziek alleen.

DSC_0252 - kopie


Zijn eerste hit had Karma te pakken met ‘Shapaley’, een term die verwijst naar een traditioneel Tibetaans gerecht. Zoals het een goede rapper betaamt, speelt hij met woorden en dubbele betekenissen. ‘Aan de ene kant staat shapaley voor een vleespasteitje, aan de ander kant is het ook een Tibetaans spreekwoord. Iemand een shapaley of draai om de oren geven.’

Shapaley – Karma Emchi

I’ll give you shapaley, if you don’t behave I’ll give you shapaley.

Look buddy, if you don’t behave, I’ll give you shapaley. I’m serious, I’m not kidding buddy, I’m the one who makes shapaley.

Got hot and cold ones, got soft and hard ones, got them all, got enough for most of those who’re not behaving.

Listen man, watch carefully, it’s good to obey your parents. If your grandmother tells you to buy veggies, if your grandfather tells you to pass him his walking stick, you’d better do it.

If you don’t, wait a minute, I’ll make the dough, put meat on it, fry it in oil and there it goes.

I’ll give you shapaley, if you don’t behave I’ll give you shapaley

Mother and father, if your kids don’t behave, just call me up. I’ll be there in a minute and give them shapaley. Just tell me who it is, I’ll take care of it, the braggers will be the next ones.

Hey, wake up! Even if you life in the West, don’t forget that Tibet is where you come from. Speak Tibetan and write Tibetan, be proud to be Tibetan.

Looks like Tibetans are good, that’s right. Looks like Tibetans are kind, that’s right. Looks like Tibetans are good looking, that’s right. Looks like Tibetans are great, that’s true!

So don’t forget, buddy, or else you know what will happen.

I’ll give you shapaley, if you don’t behave I’ll give you shapaley.

1.Tekst en foto’s © Han Vandenabeele
2. Lyrics © Karma Emchi
3. Een versie van dit artikel verscheen eerder in Tibet.nu nr. 11 – November 2013 – http://www.tibet.nu.

Voor Boeddha en vaderland

Zelfverbranding en repressie: een gesprek met Kirti Rinpoche


De zomer ligt ondertussen alweer ettelijke maanden achter ons. Velen konden genieten van een welverdiende vakantie, soms naar verre en exotische bestemmingen. De thuisblijvers, waaronder ondergetekende, namen voldoening met dagdromen. Om toch ietwat in de vakantiesfeer te raken nam ik eens een kijkje bij enkele niet nadergenoemde Chinese touroperators om te zien welke reistips zij in petto hebben. Wat dacht je van een rondrit doorheen de voormalige Tibetaanse provincie Amdo, enkele pitstops in de regio van Ngaba (Chinees: Aba, nvdr.) met een bezoekje aan het Kirti klooster als cultureel hoogtepunt?

Tijdens deze trip beleef je de authentieke Amdo-Tibetaanse religie, cultuur en haar bevolking maar ook de prachtige natuurlijke omgeving van Aba in de Autonome Tibetaanse en Qiang Prefectuur van de provincie Sichuan. Je kunt er genieten van indrukwekkende landschappen, exotische minderheden en een rijk aanbod van toeristische trekpleisters. Deze ontdekkingstocht doorheen Aba geeft je de zeldzame kans deel te nemen aan diverse rituelen in verschillende tempels, samen met pelgrims en de plaatselijke bevolking. Tijdens het ochtendgebed zie je Tibetaanse gelovigen rituele wandelingen maken in het Kirti klooster. Het klooster werd gebouwd in 1870 en is een van de meest prominente centra van het Tibetaans boeddhisme. Na meer dan 100 jaar is het uitgegroeid tot het grootste klooster in Sichuan. Dagelijks kan je de meer dan 1000 monniken gadeslaan die heilige teksten reciteren.

Het klonk alvast als een aanlokkelijke reisbestemming en de verleiding was dan ook groot om niet op ‘Book Now’ te klikken. Zeker als je leest dat het desbetreffende Chinese agentschap haar sporen in het toerisme wel verdiend heeft: Discover your way since 1959. Het moet druk geweest zijn in ’59. Een korte impressie van een bezoeker zou je finaal over de streep kunnen halen:

On 14 March 2013 chirping birds broke the silence of the peaceful morning and started the day. On the Qiatang Street, western suburb of Aba County, shops were opened; booths were set up and began to display their numerous belongings as usual; and shop owners were ready to woo the pedestrians to stop and buy. The sun rose. In the nearby Kirti Monastery, the most prominent Tibetan Buddhism monastery in the county, Buddhist devotees began to take ritual walk and monks started their day peacefully, chanting Buddhist scripture.

Garantie op een fijne en zorgeloze vakantie, zou je kunnen denken. Ware het niet dat sinds 2009 een derde van de ondertussen 122 zelfverbrandingen plaats vond in Ngaba, waarvan 22 monniken uit het Kirti klooster. Op 14 maart waren het nog de tijlpende vogels die  het stilzwijgen van een vreedzame ochtend doorbraken, daags voordien en twee dagen later waren het de brandende lichamen van respectievelijk Kunchok Wangmo (31) en Lobsang Thogme (28).

Kirti, brandhaard van verzet

Ngaba en het Kirti klooster vallen buiten de Tibetaans Autonome Regio (TAR) en worden door China niet erkend als Tibetaans grondgebied. Het klooster staat gekend als een van de grootste en invloedrijkste van de regio, en huist een sterk gevoel van Tibetaanse identiteit. Voor 2008 volgden meer dan 2500 monniken er een religieuze opleiding, vandaag zijn dat er nog 600. In de aanloop van de Olympische Spelen in Beijing haalde Kirti voor het eerst de internationale krantenkoppen. Na de anti-Chinese rellen in Lhasa verspreidden de demonstraties zich al snel over de rest van het Tibetaanse plateau, waaronder ook Ngaba. De Chinese People’s Armed Police opende toen het vuur op vreedzame en ongewapende demonstranten. Er vielen minstens tien doden en meerdere gewonden. Een jaar later stak een twintigjarige monnik uit Kirti, Tapey, zichzelf in brand uit protest tegen het Chinese beleid. Hij was de eerste Tibetaan – uit een ondertussen lange lijst – die deze drastische beslissing nam. Een precedent werd geschapen.

foto 1

De golf van zelfverbrandingen raakte pas echt in een stroomversnelling in 2011. Op de verjaardag van de protesten drie jaar eerder ontnam Phuntsok zich van het leven. De dood van de 20-jarige monnik veroorzaakte een golf van paniek en verhoogde de spanning in het gebied. Honderden monniken en burgers kwamen op straat uit solidariteit voor de overleden jongeman. Uit angst voor verdere onlusten werd het klooster hermetisch afgesloten en zwaar bewapende patrouilles hielden het de klok rond in de gaten. Volgens bepaalde bronnen verlieten enkele honderden monniken het klooster en werden minstens 300 onder hen gearresteerd. Tot op vandaag wordt het klooster onderworpen aan een scherpe controle. De pijnlijke reeks zelfverbrandingen die hierop volgenden maken ondertussen deel uit van het collectief bewustzijn en de hedendaagse Tibetaanse geschiedenis.

De man die het zijn persoonlijke missie maakte de escalerende situatie in Tibet onder de aandacht te brengen is de hoofdabt van het Kirti klooster. Hij groeide op in Amdo en werd op vijfjarige leeftijd erkend als de reïncarnatie van de 10de Kirti Rinpoche. In het kielzog van de Dalai Lama ontvluchtte hij Tibet in 1959 richting India. Na jaren religieuze studie en toewijding in het Sera klooster in Zuid-India behaalde Kirti Rinpoche de hoogste academische graad binnen het Tibetaans boeddhisme van geshe (equivalent van doctor in de theologie, nvdr.). Net als vele andere kloosters uit Tibet kreeg ook Kirti een zusterafsplitsing in India om de traditie verder te zetten.

Drie generaties onderdrukt

In maart ondernam Kirti Rinpoche een Europese tour om de Tibetaanse zaak te bepleiten. Hij sprak ondermeer voor de Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties in Genève en ontmoette verschillende politici en ngo’s in Amsterdam, Berlijn en Londen. Ook Brussel werd vereerd met een bezoek. Zijn halt in de Belgische hoofdstad leidde tot protest van de Chinese ambassade. Niet zonder resultaat. Bepaalde afspraken met het ministerie van Buitenlandse Zaken en de Senaat werden geannuleerd en gewijzigd op het laatste moment. Het Europees Parlement opende wel zijn deuren en Kirti Rinpoche kreeg de gelegenheid de toestand in Tibet aan te kaarten voor de Subcommissie Mensenrechten.

De vertegenwoordigers van de VN en de verschillende Europese en Belgische parlementariërs zijn goed ingelicht over de situatie in Tibet. Helaas zorgen de economische banden met China ervoor dat velen terughoudend zijn zich openlijk uit te spreken over de kwestie. Toch blijf ik hopen op echte steun. Ook met de Chinese autoriteiten zou ik graag in dialoog gaan, maar tot nog toe zijn ze niet ingegaan op mijn uitnodiging”, liet Kirti Rinpoche weten tijdens onze ontmoeting in Brussel.

Geografisch gezien vond het merendeel van de zelfverbrandingen plaats in Ngaba en de historische grens tussen China en Tibet. Volgens Kirti Rinpoche zijn ze het gevolg van drie generaties Tibetanen die extreem geleden hebben onder de Chinese repressie. In 1935 plunderde het Rode Leger tijdens de beruchte Lange Mars lokale kloosters en eiste de graanreserves op. Voor de eerste maal in de Tibetaanse geschiedenis teisterde hongersnood de bevolking. Ook de ouders en familie van de rinpoche werden hiermee geconfronteerd.


Sinds 1959 voelde zijn generatie ten volle de impact van de Chinese bezetting. Zowel Kham als Amdo werden reeds in 1956 onderworpen aan democratische hervormingen die het einde betekenden van de traditionele samenleveing. Na de mislukte volksopstand in Lhasa volgde de rest van het Tibetaans plateau. Tot slot is er de huidige generatie van jonge Tibetanen, allen opgegroeid onder de Chinese vlag. Sinds 2008 hebben ook zij aan den lijve ondervonden waartoe China in staat is:

De jongeren hebben hun leven geofferd om aandacht te vestigen op hun benarde situatie, zowel voor de Chinese autoriteiten als voor de internationale gemeenschap. Ze hebben geen ander alternatief. Binnen het kader van geweldloos verzet is dit het enige dat hen nog rest zonder anderen te kwetsen.Wat niet wil zeggen dat we dit aanmoedigen. Sikyong Lobsang Sangay (eerste minister van de Tibetaanse regering in ballinschap, nvdr.) heeft op meerdere gelegenheden opgeroepen om niet zo’n extreme stappen te ondernemen. Maar ik heb de moed niet hen te vragen te stoppen zonder een waardige uitweg aan te bieden. Enkel afgaan op een bepaald gevoel of een emotie is onvoldoende. Het zouden slechts holle woorden zijn.”

Zelfverbranding uit naam van Boeddha

Kirti Rinpoche erkent dat China de regio economisch heeft ontwikkeld, maar stelt wel de vraag wie hier voordeel uit haalt. Volgens hem zorgt de infrastructurele vooruitgang er enerzijds voor dat ontgonnen grondstoffen gemakkelijk getransporteerd kunnen worden richting het binnenland. Anderzijds werkt het de toevoer van Chinese immigranten en militaire troepen in de hand. “De beperkingen op onze vrijheid van meningsuiting, religie en onze manier van leven leidden tot grote frustraties onder de bevolking. Jarenlange onderdrukking zonder enige uitlaatklep hebben deze drastische acties in de hand gewerkt.

Of zelfmoord niet indruist tegen de boeddhistische leer? Een argument dat China vaak aanhaalt om de zelfverbrandingen te veroordelen en te criminaliseren. Rinpoche verklaarde dat jezelf opofferen in dienst van anderen de basis is van de boeddhistische filosofie. Zelfdoding voor persoonlijke redenen, zoals een familiedrama, valt niet te rechtvaardigen. Maar de zelfverbrandingen staan in dienst van de 6 miljoen Tibetanen en zijn niet ingegeven door eigenbelang. In de geschiedenis van de Boeddha vinden we verhalen terug die dit ondersteunen.

De Tagmo Lujin vertelt hoe de Boeddha zijn lichaam opofferde om een hongerige tijger en haar jongen te voeden. Op Namo Buddha, een berg 40 kilometer ten oosten van Kathmandu, staat een oude stoepa om die gebeurtenis te herdenken. Het symbool voor de uiltieme menselijke opoffering is uitgegroeid tot een van de meest belangrijke perlgrimsoorden in Nepal.

Ondertussen staat Kirti nog steeds onder strenge controle. Hoewel het uitgangsverbod is opgeheven en een groot deel van leger zich heeft teruggetrokken, is de sfeer nog steeds gespannen. Politie in burger en de vele heropvoedingscampagnes moeten ervoor zorgen dat de monniken in het Chinese gareel lopen. “Alle klooster zijn onderworpen aan patriottische heropvoedingscampagnes. Monniken en nonnen zijn verplicht de Dalai Lama te verwerpen en moeten zowel de grondwet als het strafrecht bestuderen. Regelmatig worden ze verhoord en gevraagd of hun denkwijze gewijzigd is. Zo niet wordt er gedreigd met de vernietiging van het klooster. Gelukkig zijn er in Kirti nog steeds belangrijke lama’s zodat de monniken de kans krijgen hun studies te vervolledigen. In vele andere kloosters is dit niet meer het geval.

Dialoog en samenwerking

In de jaren 80 betekende de liberale opendeurpolitiek van Deng Xiaoping voor een radicale koerswijziging binnen de Volksrepubliek. Economische hervorming en de voorzichtige omschakeling van staats- naar markteconomie maakten China tot de huide economische grootmacht. Er kwam meer openheid naar de buitenwereld toe en toeristen kregen voor het eerst de mogelijkheid Tibet te bezoeken. Op die golf van vooruitgang kreeg ook Kirti Rinpoche de kans om door China en Tibet te reizen. Vrij gaan en staan was desondanks deze wind of change niet aan de orde.

foto 2

Het waren andere tijden en de restricties wogen zwaarder door dan vandaag. Het hele bezoek was tot in de puntjes voorbereid met geen ruimte voor afwijking. De lokale bevolking kon zich onmogelijk tegen China verzetten of uitspreken voor onafhankelijkheid. In ballingschap hadden we de vrijheidheid om onze stem te laten horen. Tijdens mijn bezoek vroeg een van onze Chinese begeleiders wat ik had geleerd. Ik antwoordde hem in het Chinees om niet te spreken, geen vragen te stellen en niets te doen. Dat was de gang van zaken. Het was ook mijn intentie om de 10de Panchen Lama te ontmoeten, hoewel ik dit niet op voorhand had aangekondigd. Na een maand wachten in Chengdu kreeg ik eindelijk de toestemming om naar Beijing te gaan voor een audiëntie. Eenmaal aangekomen bleek de Panchen Lama – toevallig – vertrokken te zijn. (lacht) Ik mocht hem wel contacteren via de telefoon met de garantie dat niemand zou meeluisteren.

Rinpoche benadrukt tot slot het belang van dialoog met China, hoewel hij niet kon bevestigen of er momenteel offieuze contacten plaatsvinden tussen Dharamsala en Beijing. De laatste officiële onderhandelingen dateren ondertussen van januari 2010. De regering in ballingschap staat open om de gesprekken terug op te starten, helaas zonder resultaat. “Het is zoals klappen met een hand. Zolang Beijing niet ingaat op de uitnodiging kunnen we weinig doen. Het verleden heeft onze landen verbonden. Door de eeuwen heen onderhielden we contacten met elkaar, met de priester-patroon relatie als fundament. We hebben dan ook niets tegenover de Chinese bevolking.”

Ook de verschillende support groepen (TSG) kunnen hier aan bijdragen. Door in dialoog te treden met Chinezen moeten we hen inlichten over de werkelijke situatie. Daarom is permanente scholing en verder onderzoek cruciaal volgens Kirti Rinpoche. “Jullie invloed is niet te onderschatten. Hoewel we al lang op jullie kunnen rekenen, moet de steun voor Tibet nog meer groeien, in kwantiteit en kwaliteit. Het is evenzeer belangrijk dat de verschillende TSG’s goede contacten met elkaar onderhouden en samenwerken. Probeer zoveel mogelijk Tibet te bezoeken om de situatie met eigen ogen te aanschouwen.” Dan toch maar een reis boeken richting Ngaba?

1. Tekst en foto’s © Han Vandenabeele
2. Dit artikel verscheen eerder in Lungta Magazine – nr. 1 – http://www.lungtatibet.be

“Ik hoop dat de Dalai Lama gelijk krijgt. Dat zou me gelukkig maken”

Van guerrilla tot poëet: Lhasang Tsering over verzet, de Middenweg en vrijheid


Wie de naam Lhasang Tsering laat vallen in Dharamsala krijgt de meest uiteenlopende reacties. Voor de ene is hij een echte patriot, voor de andere de spreekwoordelijke luis in de pels. Controversieel, dat staat buiten kijf, maar evengoed onbaatzuchtig en toegewijd. Als jonge man kreeg Lhasang Tsering de kans geneeskunde te studeren in Amerika. Hij koos echter voor een onzekere toekomst als guerrillastrijder in Nepal. Zelfs de Dalai Lama kon hem niet op andere gedachten brengen: ‘Ik maakte mijn eigen beslissingen en bedankte voor het aanbod.’ Ik zocht hem op in Dharamsala waar hij de boekenwinkel Bookworm uitbaat en schoof hem enkele vragen voor.

‘Eind jaren 60 las ik in het magazine Reader’s Digest het artikel Raid into Tibet. Het stuk beschreef hoe de Tibetaanse guerrilla vanuit Nepal een hinderlaag opzette tegen een Chinees konvooi. Dankzij die actie slaagden de rebellen erin geheime documenten te bemachtigen, die werden doorgesluisd aan de Amerikaanse CIA. De buit bevatte vitale informatie over de machtsstrijd tussen Mao en de Communistische Partij. Het opende mijn ogen. Dezelfde mannen die 10 jaar eerder in opstand kwamen tegen de Chinese invasie waren nog steeds actief! Hoe kon de vrijheidsstrijd blijven duren als jonge mensen zich niet bij hen aansloten? Die gedachte gaf de doorslag voor me.’

          Wat was jouw eerste indruk toen je in het kamp arriveerde?

‘Strategisch gezien zaten we op de compleet verkeerde plaats. Vanuit Mustang konden we weinig effectieve schade toebrengen aan China. Het landenpunt waar Tibet, China en Birma elkaar raakten was idealiter onze uitvalsbasis. Daar zou de impact van onze acties groter geweest zijn: meer infrastructuur om te saboteren en een betere omgeving om te overleven, zaken die in het barre en afgelegen Mustang niet aanwezig waren.’

          Hoe blik je terug op die periode?

‘Met alle respect voor de guerrilla, maar ons werk in Tibet was contraproductief. Voor iedere gedode Chinees bekochten enkele tientallen Tibetanen het met hun leven. Elke hinderlaag of aanslag beantwoordde China met de vernietiging van een dorp of nomadenkamp. A bullet for a bullet, dat werkt niet in de strijd tegen het Rode Leger. Zij hebben vele miljoenen, zowel in manschappen als in kapitaal. Achteraf gezien hadden we de strijd moeten verplaatsen naar het Chinese vasteland, om represailles in Tibet te vermijden. Als je een elektriciteitscentrale in Shanghai opblaast, kunnen ze moeilijk iemand straffen in Tibet. Het was tactisch veel doeltreffender geweest.’

          Uiteindelijk stopte de steun van zowel de CIA als Nepal.

‘Dat was politiek, natuurlijk. Amerika zocht toenadering tot China en ook Nepal zwichtte onder de druk van Mao. De verzetsstrijders hadden geen problemen met de Nepalezen en wilden geen gewapend conflict met hen. Dit zou gevolgen hebben voor de duizenden vluchtelingen in het land. Ook de CIA-officieren kregen het grootste respect en we waren hen dankbaar voor hun inspanningen. De politieke analisten maakten echter een catastrofale inschattinTibetan Children Villagegsfout door de steun stop te zetten. Tot op vandaag blijft China het grootste obstakel voor de wereldvrede.’

Tibetaanse padvinders

‘Er kwam een einde aan de actieve strijd. De grootste uitdaging bestond er toen in de Tibetaanse kwestie op de internationale kaart te zetten. Alle grote deuren bleven voor ons gesloten. Een Zwitserse scoutleider bood een achterpoortje aan: boyscouts for a free Tibet. Het Westen had deze tactiek toegepast in ’68 tijdens de bezetting van Tsjecho-Slowakije door de voormalige Sovjet-Unie. Via een netwerk van scoutgroepen slaagden ze erin de wereld te informeren over de wantoestanden die daar plaatsvonden. Politici zouden mijn pamflet misschien niet lezen, maar dat van de kinderen daarentegen …’

‘Ik mocht een opleiding als scoutleider volgen in Zwitserland. Wachtend op mijn reispapieren ging ik intussen aan de slag in Tibetan Children Village. De omstandigheden waren beneden alle peil. Ik had de handen vol met het verbeteren van het schoolsysteem, de bouw van klaslokalen en het rekruteren van leerkrachten. De nodige visa kwamen nooit en het hele scoutverhaal werd afgeblazen.’

Middenweg of Onafhankelijkheid

Tibetan Youth Congress‘Als voorzitter van Tibetan Youth Congres (de grootste ngo in ballingschap, nvdr.) stelde ik als eerste de Middenweg van de Dalai Lama in vraag. Sommigen bedreigden me daardoor met de dood. Veel prominente Tibetanen deelden mijn mening, alleen durfden ze dit niet openlijk verkondigen. Ze spraken met een gespleten tong. Ik verander vaak van kleren, maar nooit van principes en waarden! Zijne Heiligheid wilde me zelfs tot eerste minister benoemen. Voor vrijheid offer ik alles op, maar meewerken aan een Tibet onder China? Nooit!’

          Wat betekent vrijheid voor jou?

‘De vrijheidsstrijd staat voor waarheid en gerechtigheid: het gaat niet om winnen of verliezen. Er valt niet over te onderhandelen zoals bij een zakendeal. De gemeenschap verwijt me te ideologisch en niet realistisch te zijn. Maar bekijk het eens vanop een praktisch niveau: het is ondenkbaar dat China vrijwillig afstand zal doen van Tibet. Middenweg spreekt over een vreedzame dialoog voor het welzijn van beide partijen. Het klinkt allemaal zeer mooi, maar China denkt niet op die manier. Behalve een schouderklopje hebben ze geen baat bij deze aanpak. Vroeger vormden we een blok maar de Middenweg heeft ons verdeeld. Niet enkel als natie, maar ook als persoon. We moeten kiezen tussen vrijheid en geloof en dat is niet correct.’

          Denk je dat de internationale politiek onafhankelijkheid zou steunen?

‘De geopolitiek heeft voordeel bij een Tibetaanse onafhankelijkheidsstrijd. China wordt te machtig waardoor de internationale gemeenschap zenuwachtig wordt. Tibet kan het instrument zijn om die macht in te perken. Daarvoor moeten de Tibetanen wel een actieve strijd leveren en een duidelijk standpunt innemen. Externe steun kan deze actie niet vooraf gaan, ze kan er enkel op volgen. Toch hoop ik dat Zijne Heiligheid en de Middenweg alsnog resultaten boeken. Dat zou me de gelukkigste mens maken. Maar de realiteit bewijst het tegendeel.’


          Hoe zie je de evolutie van de Tibetaanse beweging?

‘De beweging is volledig gestagneerd. De meest betekenisvolle veranderingen zijn te wijten aan de globalisering en digitalisering. Meer mensen bezoeken Tibet, wat op zijn beurt zorgt voor meer ooggetuigen. Sommigen beweren dat zelfverbrandingen en demonstraties nieuwe verschijnselen zijn. Vroeger gebeurde alles achter gesloten deuren en stonden we in het ongewisse. Dankzij nieuwe media gaat het nieuws snel de wereld rond. Zo krijgen we toch een beetje aandacht.’

Verlichting in hart en hoofd

‘Ik had mijn buik vol van politiek. Met de financiële steun van een vriend kon ik een boekenwinkel opstarten. Zelfs mijn enige waardevolle bezittingen, schoenen uit Japan en een horloge gekregen van mijn vrouw, moesten ervoor verkocht worden. Bookworm werd de eerste boekenhandel in ballingschap. In de begindagen telde de winkel slechts een handvol boeken. Vandaag is er eenLhasang and me uitgebreide collectie. Ik heb dit werk nodig en zou gek worden zonder lectuur. De winkel houdt me mentaal gezond.’

          Naast de uitbating van jouw zaak is schrijven jouw grootste passie?

‘Ik noem mezelf geen echte dichter, want poëzie gaat gepaard met kunst en schoonheid. Helaas is er in mijn werk veel pijn en woede. Enerzijds is schrijven een manier om mijn gedachten vorm en klaarheid te geven, anderzijds een wijze om een breder publiek en een toekomstige generatie aan te spreken. Zaken neerpennen verlicht mijn hart.’


1. text & photo’s © Han Vandenabeele 2013

“Het rechtvaardigheidsgevoel heb ik van mijn moeder”

Geshe Pema Dorjee over onderwijs, Bodong en humanitair werk


Een geshe of professor in het boeddhisme een vieze gast noemen is misschien een boude uitspraak. Maar in het geval van Geshe Pema Dorjee klopt ze wel, zij het een Gentse Vieze Gast dan wel. Sinds jaar en dag is de geshe kind aan huis in de Brugse Poort, de kleurrijke buurt in Gent en het zenuwcentrum van het sociaalartistiek theater bij’ De Vieze Gasten. Jaarlijks organiseert het collectief benefietactiviteiten ten voordele van de humanitaire projecten die Geshe Pema Dorjee in Nepal en Inda heeft lopen. Zijn hele leven wijdde hij aan het boeddhisme en vooral aan de praktische invulling: hulp bieden aan zij die het nodig hebben. En dat zijn er veel, gelukkig heeft hij wereldwijd vele vrienden die samenwerken aan zijn droom. Tijdens een gezellig onderonsje in de Gentse volksbuurt mocht ik een stoel bijschuiven en hem enkele vragen voorleggen.

“Ik prijs mezelf gelukkig: ik heb Tibet gezien toen ik klein was… maar zal het waarschijnlijk nooit meer terugzien zoals het ooit was (stilte). Het is zeer moeilijk om er over te praten zonder overmand te worden door verdriet en emoties. Dat deel van mijn leven ligt noodgedwongen achter me. Gezien de politieke situatie in 1959 was mijn familie genoodzaakt het land te ontvluchten richting Nepal, een barre tocht van 18 dagen. Overdag sliepen we en ’s nachts – als het donker was – stapten we verder door de sneeuw. Mijn broer, zus en mezelf hadden het geluk dat we onder de hoede van onze ouders en grootmoeder stonden. Op dat moment dacht ik dat wij het hard te verduren hadden, maar er werd voor ons gezorgd. Er zijn zoveel jonge Tibetanen die moeten vluchten zonder hun familie, wat extreem zwaar moet zijn.”

Het zal veranderen

“De moeilijkste periode van mijn leven brak aan toen we in Nepal arriveerden. Door vervuild water te drinken in Kathmandu werd iedereen ziek: maagproblemen, koorts en hoofdpijn. In Tibet kon je van elke rivier drinken omdat er, toen, nog geen vervuiling was. In Nepal was dat dus niet het geval. Ik was de enige van het gezin die gespaard bleef. Als negenjarige droeg ik de verantwoordelijkheid voor het welzijn van de hele familie. Van deur tot deur ging ik bedelen om voedsel en probeerde daarmee een maaltijd klaar te maken. Onze levensomstandigheden waren zwaar en vermoeiend. We sliepen onder een boom zonder matras of dekens, met onze schoenen als hoofdkussen. Op die leeftijd had ik nog geen echte kennis van het boeddhisme, maar toch wist ik dat de situatie niet zou blijven duren. Alles is onderworpen aan verandering. Die gedachte gaf me de kracht om door te gaan. Als een mantra bleef ik dit voor mezelf herhalen: het zal veranderen.”

–       En uiteindelijk kwam er beterschap in jullie situatie?

“Inderdaad, we konden terecht in een goede school in India, al was het niet simpel om daar naartoe te reizen. We hadden geen verstand van praktische zaken zoals het kopen van treintickets, spraken de taal niet en hadden ook geen geld. Gelukkig was de Indische bevolking zeer behulpzaam. Het enige wat wij konden zeggen was ‘Dalai Lama’, wat voldoende bleek te zijn om ons verder op weg te helpen. Uiteindelijk bereikten we de school in Pathankot (een stad in het uiterste noorden van de deelstaat Punjab, nvdr.) waar we mooie kleren en een echt bed kregen. Die nacht heb ik zalig geslapen met de idee dat verandering echt mogelijk is, zolang we de hoop niet verliezen en positief blijven. Die mantra werd mijn levensmotto.”

–       Lag het toen al vast dat je leven de religieuze richting ging op gaan?

“Wel, een dokter had mijn moeder een krachtig medicijn voorgeschreven omdat hij dacht dat ze ziek was. Hij wist echter niets af van haar zwangerschap. Gelukkig kon onze lama op tijd ingrijpen en maande mijn moeder aan te stoppen met de medicatie. Hij voorspelde dat ze van een jongen ging bevallen en raadde aan me op een speciale manier te kleden: enkel in het rood en geel, geen andere kleuren want ik zou op een dag monnik worden. Je kan stellen dat ik een beetje geconditioneerd was om monnik te worden. Doorheen mijn studies bleef die drang latent aanwezig. Op mijn 18de besloot ik me volledig op het boeddhisme te concentreren en trad toe tot het klooster en het Dialectisch Instituut in Dharamsala om filosofie te bestuderen.”

–       Toch was een leven binnen de muren van het klooster te beperkt?

“Na het beëindigen van mijn studies, in 1981, wilde ik leraar Tibetaans worden. Ik had natuurlijk niet de juiste opleiding genoten en de mogelijkheden daarvoor waren veel beperkter dan vandaag. In een van de grootste Tibetan Children Villages stond een vacature open voor die functie. Ik waagde mijn kans. Normaal volgde er een observatie van vier uur – taal, geschiedenis, boeddhistische filosofie en algemene kennis – maar na mijn eerste les over de Tibetaanse taal, mijn specialiteit, was het schoolbestuur overtuigd. Ik had de job. De aanwezigheid van de directeur, leerkrachten en enkele experten in Tibetaanse taal konden me niet zenuwachtig krijgen. Dat was niets in vergelijking met het debat-examen tijdens mijn monnikenopleiding. Elf jaar lang heb ik voor de klas gestaan en andere leerkrachten opgeleid.”

–       Was dit een manier om iets terug te geven aan de gemeenschap?

“Toen ik jong was waren mijn leerkrachten altijd vriendelijk en goed. Iemand iets bijleren kan je niet uitdrukken in geld. Ze krijgen dan wel een maandelijks salaris maar daar staat natuurlijk een limit op. Kennis is echter onbetaalbaar. Dit was mijn grootste motivatie. Op die manier kon ik mezelf en andere verrijken. Lesgeven kan zo een grote impact hebben op de toekomst en het verdere leven van kinderen. Er zijn geen grenzen en het is zo belangrijk. Mijn taak ging echter verder dan lesgeven alleen. Ik droeg ook de verantwoordelijk voor de oudere jongens in het internaat: ongeveer 130 jongens tussen de 16 en 22 jaar, een zeer moeilijke leeftijd. Ik moest zowel toegeeflijk als streng zijn. Een serieuze uitdaging want ze waren slim en ondeugend.”

–       Maar daar stopte het niet bij?

 “Uiteindelijk werd ik gepromoveerd tot directeur van de school. Maar ik hield niet echt van die functie. Administratie, een mooi kantoor met een grote bureau… het kon me niet boeien. Gelukkig mocht ik me al snel bezighouden met het management. Niet evident om voor 2500 kinderen en 300 werknemers sponsors te vinden. De inspanningen werden wel beloond en gaven een grote voldoening. Vooral het werk voor de crèche met weesjes tussen de 3 maanden en 2 jaar gaven me de meeste energie. Voor ik naar kantoor ging sprong ik er altijd binnen en dat gaf me de kracht om er de hele dag tegenaan te gaan. Ook vandaag richt ik me meer tot de allerkleinsten en starten we scholen op voor Nepalese en Indische kinderen. Leerkrachten worden opgeleid in functie van de kinderen, ook dat was mijn doel. De hoofdreden hiervoor is mijn moeder. Ze is zeer lief en zachtaardig. Vroeger toen ze hoorde dat bepaalde kinderen uit de buurt slaag kregen kon ze niet slapen of eten. Dat rechtvaardigheidsgevoel heb ik van haar.”


“Na 17 jaar dienst gaf ik mijn ontslag in de school om terug boeddhistische filosofie te studeren in Dharamsala. In die periode pleitte de religieuze gemeenschap, met de goedkeuring van Zijne Heiligheid de Dalai Lama, voor de heropleving van de Bodong-traditie. Deze oude leer maakt deel uit van de Vinaya (alle te volgen regels en voorschriften voor de boeddhistische gemeenschap, nvdr.) en werd honderden jaren geleden mondeling doorgegeven. Iemand moest de traditie nieuw leven in blazen want anders zou ze voor altijd verloren gaan. Ik werd als kandidaat naar voor geschoven. Zijne Heiligheid ging hier mee akkoord maar gezien mijn expertise in het onderwijs mocht ik ook die taak niet verwaarlozen. Zo belandde ik in Nepal waar er ongeveer 70 Tibetaanse scholen waren. Afwisselend verdeelde ik mijn aandacht tussen de scholen en Bodong. Na enkele jaren mocht ik me volledig toewijden aan dit onderzoek. Gelukkig, want ik werd al wat ouder en eens de traditie verdwijnt is dit onherroepelijk.”


–       Hoe begin je in hemelsnaam aan dergelijke taak?

“In 2003 hebben we het onderzoekscentrum (Bodong Research and Publication Centre in Mcleod Ganj, nvdr.) opgestart, dankzij de financiële steun van de Dalai Lama. We gaan te werk op vier niveaus. Eerst en vooral doen we onderzoek naar het filosofische aspect en creëren we teksten voor toekomstige studie. Ten tweede is het cruciaal dat monniken de strikte regels volgen. Als ze de traditie niet correct volgen, zullen ze daar op afgerekend worden. Vervolgens moeten we duidelijk zicht hebben op de lineage of afkomst van de traditie. Daarvoor moeten we de lijn volgen van de eerste tot de huidige nog in leven zijnde Bodong-leraars. Hier spreken we niet van reïncarnaties maar van teaching lineages. Daar kroop veel tijd en onderzoek in. Tenslotte brengen we de rituele praktijk in kaart: religieuze muziek en offerande.”

“Tot nu toe zijn we erin geslaagd om 85 lineages, die teruggaan tot 6 – 700 jaar geleden, nieuw leven in te blazen. Dit is de authentieke leer die we ontvangen hebben van leraars uit de Nyingma, Kagyu, Sakya en Gelugpa scholen. De leer werd verspreid over de vier strekkingen verspreid en wij brachten ze terug samen. In het Pelmo Choeding klooster in Kathmandu is er ook een rinpoche en beschikken we over een gekwalificeerde leraar.”

–       Ik veronderstel dat u ook wel voor bepaalde moeilijkheden kwam te staan?

“Inderdaad, in Delhi hadden we een collectie maar een deel van de tekst was verloren gegaan. In 1972 had men geprobeerd de teksten uit Tibet te smokkelen maar de helft werd door de Chinezen in beslag genomen en verbrand. Maar we hadden geluk – een mirakel! Op een dag kreeg ik een bericht uit Tibet: iemand had de verloren gewaande teksten in zijn privé-collectie. De meer dan 800 pagina’s werden digitaal gefotografeerd en op een CD gebrand. Toch waren er problemen bij het verzenden. De eerste poging mislukte maar de tweede keer schreven ze op de CD ‘moderne Tibetaanse liederen’ waardoor het de security kon omzeilen. Het origineel bevindt zich nog in Tibet, wat natuurlijk waardevol is, maar we hebben toch de volledige tekst in ons bezit en kunnen publiceren.”

–       Waar ligt het grote verschil met andere tradities?

“Het verschil met andere tradities ligt voornamelijk in de teaching lineages die teruggaan tot verschillende leraars uit India. De filosofische uitleg en het uitzicht zijn in bepaalde opzichten uniek, met eigen gebeden en rituelen. Ook wel belangrijk binnen de Bodong is de erkenning, op hoog niveau, van vele vrouwelijke reïncarnaties zoals Samding Dorje Pakmo. Zij is de hoogste vrouwelijke incarnatie en de derde belangrijkste na de Dalai en Panchen Lama. Samding Dorje Pakmo is zeer gerespecteerd en komt niet zoveel voor in andere tradities.”


“Toen ik research deed voor de Bodong reisde ik veel en zag verschrikkelijke armoede. Ik plande eigenlijk geen sociale projecten maar het was sterker dan mezelf. Het gebeurde dus simultaan. Mensen vroegen me om hulp en van het een kwam het ander. Nu ligt mijn focus op humanitair werk. Een van onze huidige projecten loopt in Lumla, een regio in het noordoosten van India. Ons comité bezoek verschillende dorpen in de streek en richt zich op gezondheid, opvoeding, milieu, kinderen en de ouderen. Ondertussen hebben we een weeshuis en een school,  herplanten we bomen aan en is er een handicrafts centrum voor bejaarden. Ook in Rathankot (Nepal) leveren we gelijkaardige diensten.”

“Waarom zijn die dorpen zo achtergesteld? Waarom krijgen ze de zaken niet waarop ze recht hebben? Door gebrek aan onderwijs weten ze niet beter. Het is de basis en laat mensen zien dat ze potentieel, kwaliteiten en rechten hebben. Kledij en voedsel zijn belangrijk maar kleinschalig. Door de bevolking op te leiden geef je hen de tools voor de toekomst. Ik sta los van overheden en stel me neutraal op: onderzoek het probleem en probeer er iets aan te doen. Of het nu over Tibetanen, Nepalezen, Chinezen of Indiërs gaat. Het is niet van belang. Voorlopig helpen we voornamelijk Nepalezen want zij zijn het armst en de lokale overheid is vaak zo corrupt.”

– Voor meer informatie over de humanitaire projecten van Geshe Pema Dorjee kan je terecht op www.pema-dorjee.org. Hou eveneens www.deviezegasten.org en www.support4nepal.blogspot.be in de gaten voor benefietacties in Gent en België.
– Tekst & foto’s © Han Vandenabeele, januari 2013

“Ik ben het resultaat van 50 jaar democratie en geweldloosheid”

De Tibetaanse eerste minister Lobsang Sangay over zijn beleid, China en de Dalai Lama.

Tijdens zijn bezoek aan Europa stond België hoog op de agenda. De eerste minister van de Tibetaanse regering in ballingschap had een afspraak in het Europese Parlement en stond de Tibet Support groepen van de Benelux te woord. Wij waren dan ook present toen Dr. Lobsang Sangay zondag 27 november arriveerde aan het Radisson Blu in Antwerpen. Op de stoep schudden we elkaar vriendschappelijk de hand en trokken naar een vergaderzaal op de eerste verdieping van het hotel. Daar stak hij opgewekt – en zichtbaar uitgerust – van wal.

“Het is de eerste keer in lange tijd dat ik nog eens acht uur geslapen heb. Ik doe in 12 dagen 7 Europese landen aan en dat is best vermoeiend. Ik ben toegekomen in Zwitserland en had een overvolle agenda. Ondanks een gigantisch jetlag moest ik er onmiddellijk invliegen. Er waren verschillende meetings gepland waar er in totaal 400 mensen méér kwamen opdagen dan ingeschreven. Dat gaf me een ongelooflijke energieboost. Daarna bezocht ik Berlijn, Oslo, Kopenhagen en Parijs. Overal heb ik met politici, activisten en Tibetanen gepraat en ook de belangstelling van de media zat goed. Maar België en de conferentie in het Europese parlement krijgen de main focus. Ik moet er spreken op de Tibet Intergroup Conference on Genuine Autonomy. Vandaag is trouwens de 106de dag sinds mijn inauguratie en dus valt de conferentie op de 108ste dag, een gunstig getal.”

–          Als boeddhist hecht u waarschijnlijk veel waarde aan de numeriek?

“Wel, ik stond erop dat de inzegeningsceremonie als Kalon Tripa van start ging op 8 augustus om 9 uur, 9 minuten en 9 seconden. Dit naar analogie met het startsein van de Olympische Spelen in Beijing drie jaar eerder. Daarmee wou ik een symbolische statement maken want ook de Chinezen hechten veel belang aan getallen. Op die dag vieren we trouwens ook de verjaardag van Guru Rinpoche, de Indische yogi die het boeddhisme over Tibet verspreidde. Met cijfers kan je ver gaan. Daarnaast kunnen, vanuit een Tibetaans standpunt, nog andere zaken gunstig zijn. Zo getuigde ik enkele weken geleden voor de Mensenrechtenraad in het Amerikaanse congres op dezelfde plaats waar de Dalai Lama zijn Vijfpunten-plan voorstelde. Dinsdag ben ik in het Europese parlement aanwezig waar hij het Straatsburg-voorstel bekend maakte. Ik beschouw dit als auspicious.”

Kandidaat van de verandering

–          Hoe staat u tegenover het politieke pensioen van de Dalai Lama, veel Tibetanen wensten dat hij zijn positie behield?

“Het was de wens van Zijne Heiligheid om de macht over te dragen maar langs alle kanten werd gevraagd en zelfs gesmeekt om aan te blijven. Ook tijdens de tweede Special Meeting in Dharamsala werd hierover een petitie gehouden. Toch weigerde de Dalai Lama en zei dat als hij een constitutionele monarchie moest leiden zoals in Groot-Brittannië, men hem dan eerst een koningin moest geven (lacht). We moeten zijn wens respecteren maar hij blijft onze grootste spirituele en morele leider. Dat staat buiten kijf. Toen Zijne Heiligheid jong was droeg de regent de politieke macht aan hem over. Vandaag volg ik hem op als democratisch verkozen leider. Dit was zijn ultieme doel. Die beslissing is er natuurlijk niet van vandaag op morgen gekomen. Tijdens de voorronde werd duidelijk dat ik het vertrouwen van heel wat Tibetanen genoot. Voor de Dalai Lama was dit een indicatie dat het geschikte moment was aangebroken.”

–          De media spreekt van een nieuw hoofdstuk binnen de hedendaagse Tibetaanse geschiedenis?

“Je mag het juist niet zien als een nieuw hoofdstuk. Dit is het gevolg van een natuurlijke evolutie en een voortzetting van de politieke autoriteit van Tibet. Het was de vijfde Dalai Lama die in 1642 voor het eerst de religieuze en wereldlijke leiding van Tibet combineerde. Dit systeem werd in stand gehouden tot de huidige, 14de Dalai Lama. It was his long cherished goal om de macht door te geven aan een democratisch verkozen leider. Daardoor valt de politieke legitimiteit nu op de schouders van de eerste minister. Net zoals het machtscentrum is verplaatst van Lhasa naar Dharamsala. Het is gewoon een natuurlijke continuïteit. Ook al portretteert de Chinese media mij als een terrorist en noemt de Chinese overheid mijn aanstelling illegaal. Ik ben spiritueel gezegend door Zijne Heiligheid en ben rechtsgeldig verkozen door de Tibetaanse bevolking. Mijn aanstelling krijgt ook internationale erkenning, wat nog eens ondersteund zal worden door EU-parlementariërs op de conferentie. Ik mag mezelf daarom de wettige en democratische verkozen politieke leider van de Tibetanen noemen. Sinds zijn aankomst in Dharamsala in 1959 was het de droom van de Dalai Lama om een seculiere, democratische maatschappij te vormen. Dat gebeurde systematisch: jaar na jaar en decennia na decennia.“

–          Drie seculiere kandidaten streden voor de post van Kalon Tripa, je mag spreken van een mentaliteitsveranderingen binnen de gemeenschap?

“Ik was de change kandidaat en de mensen stemden voor verandering. Het is de stem van de politieke meerderheid, niet de stem voor de juiste of verkeerde eerste minister. Op het vlak van administratie kan je spreken van een complete scheiding van Kerk en Staat maar de verkiezingscampagne verliep volgens boeddhistische principes. Na een debat in Dharamsala deelden mijn tegenspeler Tenzin Tethong en mezelf een 12 uur durende taxirit naar Delhi. Toen we daar aankwamen – en dat kan misschien een les zijn voor de leden van het EU-parlement – waren er slechts twee kamers vrij in het hotel. Een voor de organisatoren van het debat en de andere kamer voor ons twee. Doorheen de campagne belden en mailden we elkaar frequent en deelden campagnetips. Voor, tijdens en na de verkiezingen zijn we vrienden gebleven. Dat is misschien de praktische invulling van de Dalai Lama zijn visie rond boeddhistische democratie. Tijdens de campagne heb ik vele gemeenschappen bezocht verspreid over Azië, Amerika en Europa. Het was geen gemakkelijke opdracht om het kiezerspubliek te bereiken want Tibetanen leven wereldwijd verspreid over dertig landen. Aan de andere kant moesten bijvoorbeeld de nomaden uit Lhadak vele uren door een sneeuwstorm lopen om, hopelijk op mij, te stemmen. De inspanningen waren wederzijds. Tibetanen van Australië tot Alaska, van Dharamsla tot Brussel over Washington DC namen deel aan de verkiezingen. We mogen dus met trost verkondigen dat het verkiezingsproces goed verlopen is.”

–          Wat zijn de aandachtspunten van de huidige regering?

“Op korte termijn wordt onderwijs onze hoogste prioriteit. We moeten er naar streven om binnen de tien jaar 10.000 professioneel opgeleide Tibetanen te tellen onder de bevolking in ballingschap (er wonen 150.000 Tibetanen buiten Tibet, nvdr). In Tibet zelf moeten we ijveren voor 100.000 hoger opgeleiden. Maar ons uiteindelijke doel is het werk en de erfenis van de Dalai Lama verderzetten. In bepaald opzicht leidde ik een goed en comfortabel leven in de VS waar ik 16 jaar verbonden was met de universiteit van Harvard. Er werd me vaak gevraagd waarom ik dat leven wou opgeven om terug te verhuizen naar India. Wel, het antwoord is simpel: als Tibetaan moeten we eigenaarschap nemen van onze beweging en strijd. Maar ik ben niet de enigste. Ook minister Dicki Choyang van het departement Informatie heeft een goede carrière in de PR opgegeven om mijn regering te vervoegen. We hebben altijd succesvolle Tibetanen gehad die terugkeren naar Dharamsala om onze strijd kracht bij te zetten. Als wens en visie van de Dalai Lama en als hoop voor de mensen in Tibet is het onze plicht. Naast onderwijs vormen ook gezondheid en economie belangrijke concentratiepunten.”

Geweldloosheid en zelfverbranding

–          De laatste gesprekken met China dateren van januari 2010, wat zijn de vooruitzichten inzake de Sino-Tibetaanse dialoog?

“We hebben de laatste 50 jaar geïnvesteerd in democratie en geweldloosheid en ik ben daar het resultaat van. Als je dergelijke principes vertegenwoordigt kan een oplossing er alleen komen via dialoog. Daarom is Middle Way de te volgen weg en streven we naar betekenisvolle autonomie binnen het kader van de Chinese grondwet. De Tibetaanse zaak komt vaak op de tweede plaats maar Tibetanen blijven strijden met of zonder de steun van de internationale gemeenschap. Door ons te negeren zenden wereldleiders een verkeerd signaal uit: met democratie en geweldloosheid boek je geen resultaten. Andere vrijheidsbewegingen en autoritaire regimes trekken daar ook hun conclusies uit, wat alleen tot meer geweld kan leiden. Wij zijn de laatste twee jaar vragende partij geweest om de dialoog met China terug op te starten. Helaas heeft Beijing daar tot op heden geen gevolg aan gegeven. Misschien zal daar volgend jaar verandering in komen wanneer China nieuwe leiders zal aanduiden.”

–          Hoewel Middle Way het officiële beleid bepaald zijn er ook (veelal jonge)Tibetanen die eerder voor Rangzen of onafhankelijkheid en gewelddadige strijd zouden opteren.

“In de jaren ’50 was mijn vader een monnik toen hij zich aansloot bij het verzet, Chushi Gangdruk. Toen ik studeerde aan de universiteit van Delhi was ik een van de leiders van het Tibetan Youth Congress (een organisatie die streeft voor de onafhankelijkheid van Tibet, nvdr). Ik heb dus zelf een bepaalde evolutie doorgaan. Nu sta ik voor autonomie maar heb begrip voor Rangzen. Iedereen kent wel iemand in zijn familie die te lijden heeft of had onder het Chinese beleid. Mijn nonkel is neergeschoten door de Chinezen – point blank. Daarop moest mijn tante, die zwanger was, elke week door het dorp paraderen en werd ze tot schande gemaakt. Uiteindelijk pleegde ze zelfmoord door in een rivier te springen. Dergelijke tragische verhalen zijn schering en inslag. Toch moeten we vasthouden aan geweldloosheid. Dit heeft ook een praktische kant: er zijn 6 miljoen Tibetanen tegenover 1.3 miljard Han-Chinezen. Hoewel we non-violence hoog in het vaandel dragen, betekent dit niet dat we de Chinezen moeten aanvaarden en tolereren. Dat is onze kracht. Doorheen de jaren heb ik vele Chinezen ontmoet en ik kan je verzekeren dat het niet altijd gemakkelijk was om met hen te communiceren. Maar dialoog blijft de te volgen weg. Ik begrijp hun frustraties en we hebben een democratisch systeem dat vrijheid van meningsuiting onderschrijft. Er moeten verschillende stromingen en opinies zijn binnen de gemeenschap. Dat is gezond voor een democratie. Eenmaal die visies tot een scheuring leiden dan wordt het wel problematisch.”


–          De Tibetaanse strijd mag dan geweldloos zijn, toch ondernemen verschillende Tibetanen de laatste maanden extreme maatregelen.

“Tibetanen in Tibet hebben altijd duidelijke signalen geven dat ze in een hulpeloze situatie zitten. Sedert 2008 gebeurt dit heel frequent en er braken toen protesten over het hele plateau uit. Tibetanen leven onder een officieuze staat van beleg en vooral de kloosters hebben het zwaar te verduren. Kijk maar naar het Kirti-klooster waar de geloofsgemeenschap verminderd is van tweeduizend naar zeshonderd monniken. De rest is verdreven, gearresteerd of verdwenen. De monniken worden zwaar onderdrukt door het Chinese regime wat leidt tot wanhoopsdaden zoals zelfverbranding. Sinds maart zijn er al 11 gevallen van zelfverbranding geweest. Zes daarvan zijn gestorven, van de anderen weten we niets. Waarom kiest iemand om te sterven? Als je een keuze hebt, wil je leven. Hoe ver moeten die mensen dan niet gedreven worden om over te gaan tot dergelijke wanhoopsdaden. Jezelf in brand steken is gruwelijk en extreem pijnlijk. Zijne Heiligheid en de CTA ontmoedigen dan ook elk protest in Tibet omdat we de gevolgen kennen.”

–          Hoe kan je zoiets tegenhouden?

“Ik heb een Tibetaan gesproken die in Nepal zichzelf in brand had gestoken en het overleefde. Hij vertelde me dat bij een eerste poging zijn vriend – aan wie hij had toevertrouwd – hem had tegengehouden. Een maand later slaagde hij er wel in. Deze mensen handelen individueel en voelen zich extreem eenzaam en wanhopig. Dat is ook de reden waarom het even duurt vooraleer we weten wie ze zijn en hebben we niet altijd een foto van hen. Ik probeer met mijn trips naar de VS en de EU een signaal van hoop te sturen naar de mensen in Tibet. Alle teksten en resoluties worden vertaald en Tibet terug binnen gesmokkeld. Misschien heeft het toch een beetje effect want er zijn al een tijdje geen zelfmoordacties geweest (Helaas stak enkele dagen later een monnik zichzelf in brand in de Tibetaans Autonome Regio, de 12de sinds maart 2011, nvdr).“

Twee maten, twee gewichten

–          Kan de Chinese grondwet een middel zijn om de strijd te winnen?

“De Tsjechische schrijver en politicus Vaclav Havel sprak over de power of the powerless en rechtspraak in een belangrijk middel om voor je rechten op te komen. China beweert een rechtstaat te zijn en wij willen betekenisvolle autonomie. Dit staat beschreven in de Chinese grondwet van 1982 en het Minderheidsbeleid van 1984. China beschouwt Tibet als een interne kwestie waar niemand tussenbeide moet komen. Toch komt Zhu Wei Qun, de officiële spokesperson van Tibet, in december naar de EU om zijn kant van het verhaal te doen. Tibet is geen intern probleem van China en ook geen territoriale, grondwettelijke of institutionele uitdaging. Er is enkel een gebrek aan politieke wil om de kwestie op te lossen. De Chinese grondwet onderschrijft het recht op speciale administratieve regio’s. Kijk naar Hong Kong of Macau waar het principe van ‘een land, twee systemen’ heerst. Beijing wil ook Taipei meer autonomie schenken, al denkt Taiwan daar anders over (de Volksrepubliek beschouwd het Oost-Aziatische eiland als een afvallige provincie maar in realiteit is Taiwan onafhankelijk, nvdr). Waarom zij wel en wij niet? Simpel, Beijing beschouwd de inwoners van die gebieden als Chinees. Mocht Tibet echte autonomie krijgen zou dit nochtans een mooie les zijn in politieke diversiteit en een meer gematigd China met zich meebrengen, een win-winsituatie voor beide partijen.“

–          Wat zal er gebeuren als de Dalai Lama sterft en een opvolger gekozen moet worden?

“Volgens de Dalai Lama zijn er twee mogelijkheden inzake zijn opvolging: reïncarnatie of emanation, waarbij hij gedurende zijn leven nog een opvolger aanduidt. Uiteraard zal China zijn eigen kandidaat naar voor schuiven. De Panchen Lama is daar het bewijs van. De Chinese panchen lama zit echter meer in Beijing dan in Lhasa en spendeert meer tijd op politieke meetings dan met het lezen van boeddhistische teksten. De Tibetanen weten wie het meest credibiliteit heeft. De Chinese Communistische Partij mag dan atheïstisch zijn, toch heeft ze blijkbaar een enorme interesse in reïncarnatie. Misschien moeten ze dan maar eens beginnen met de reïncarnatie van Mao en andere revolutionaire leiders te zoeken. De Dalai Lama liet weten dat hij een beslissing gaat nemen wanneer hij de leeftijd van 90 jaar zal bereiken. Hij is daar zeer specifiek in hoewel niemand weet hoelang hij zal leven. Zijne Heiligheid is altijd tien stappen voor op de rest en wij weten natuurlijk dat hij een lang leven zal leiden en 113 jaar zal worden. (lacht)”

–          Tot slot, in uw artikel ‘China in Tibet: Forty years of Liberation or Occupation’ (Harvard Asia Quarlley 1999) was u van mening dat het mogelijk was om de vriendschappelijke relaties tussen China en Tibet te herstellen. Deelt u, na meer dan een decennia, nog steeds die mening?

“Als er een keuze is moet het volgens mij mogelijk zijn om de goede relaties ten tijde van de Tang- en Yarlungdynastie te doen heropleven. De hardline politiek van de communistische partij verhindert dit jammer genoeg. Op het niveau van de gewone bevolking kunnen we dit zeker bereiken, maar na 60 jaar bezetting moeten we natuurlijk realistisch blijven. Daarom hebben we jullie steun nu meer dan ooit nodig. Ik wil jullie dan ook vragen om goed met ons te communiceren en ons op de hoogte te brengen van jullie activiteiten.”

–          Hartelijk dank voor dit gesprek.

Text and photo’s © Han Vandenabeele, november 2011

“Nomaden hebben het Tibetaanse plateau leefbaar gemaakt, alleen zij weten hoe het moet”

Tibet-activist en academicus Gabriel Lafitte over de noodzaak van verantwoorde ontwikkeling in Tibet

In maart keurde het Chinese Volkscongres het nieuwe vijfjarenplan goed, een reeks economische doelstellingen dat aan zijn 12de editie toe is. Voor het eerst gelanceerd in 1953, kort na de oprichting van de Volksrepubliek, creëerden de doelstellingen doorheen de decennia zowel voorspoed als catastrofes, zoals het tweede vijfjarenplan of de Grote Sprongvoorwaarts. In de volgende vijf jaar zal Beijing zijn pijlen voornamelijk richten op een ecologisch verantwoorde economie, kernenergie en meer sociale gelijkheid. Hoog op de agenda staat ook het terugdringen van broeikasgassen met 17 procent. China neemt dan ook een vijfde van de wereldwijde uitstoot voor haar rekening en ondertekende – net zoals de VS – het Kyoto-protocol niet. Daarnaast moet de binnenlandse consumptie gestimuleert en de import afgeremd worden. Ander belangrijk punt is het verkleinen van de sociale ongelijkheid – uit angst voor sociale onrust misschien – waardoor de verstedelijking moet aangewakkerd worden. Dit gaat gepaard met de creatie van 45 miljoen jobs en de constructie van 36 miljoen woningen voor families met een laag inkomen. De komende vijf jaar zijn volgens premier Wen Jiabao dan ook van cruciaal belang voor de economische transformatie van moederland China.

Enkele weken later – op 1 april – vond in Brussel een seminarie plaats waar het vijfjarenplan uit de doeken werd gedaan voor een internationaal publiek. Onder de aanwezigen bevond zich de Australische academicus en Tibetoloog Gabriel Lafitte. Als independent scholar en public policy analyst werkt hij al meer dan 30 jaar met Tibetanen en schreef tal van artikels en publicaties over geschikte ontwikkelingsmodellen voor Tibet, de exploitatie van grondstoffen, nomaden en urbanisatie. Als expert inzake milieu en ontwikkeling is hij dan ook een veelgevraagde gastspreker en -schrijver. Naast een professionele carriere als docent Aziatische studies aan de universiteit van Melbourne, waar hij recent op pensioen ging, vervult Gabriel Lafitte reeds meerdere jaren de rol van consulent van de Environment & Development Desk (EDD). Het EDD is het departement van de Tibetaanse Regering in Ballingschap dat milieu en ontwikkeling in Tibet monitort en de publieke opinie hierover informeert. Diezelfde 1 april, in de late namidag, hadden wij een onderhoud met Gabriel in het Tibetbureau in Brussel. Bij zijn intrede stak hij meteen van wal.

“Er was een grote diplomatieke delegatie uit China te gast in Brussel met als doel de ‘verkoop’ van hun nieuw jarenplan. Niet alleen aan EU-parlementariërs maar ook aan politieke analysten, journalisten en allerhande inlichtingenbureaus, al heb ik geen flauw idee over welke inlichtingen het ging (lacht). Ik had de mogelijkheid, wat de meeste Tibetanen nooit zullen krijgen, om een vraag omtrent Tibet te stellen aan een Chinese minister. Dergelijke kansen zijn me dierbaar. Maar je kent hun typische antwoorden èn toch zei hij iets interessant. Mijn vraag sneed het thema ‘water’ aan: China gebruikt water uit Tibet zonder de Tibetanen hiervoor te compenseren. Hij erkende dat de gebieden – en dus de mensen die hun voordeel halen uit het water – lager liggen dan het Tibetaanse plateau. Die manier van denken komt meer en meer voor in het debat rond klimaatsverandering en conservatieprojecten. In theorie noemen ze dit Payment for Environmental Services. Als ik mijn bossen en rivieren puur en niet-ontwikkeleld wil houden en mijn buurman plukt daar de vruchten van, dan moet daar iets tegenover staan. In de praktijk is dit niet zo simpel en moet er nagegaan worden hoe het mechanisme in elkaar zit: wie betaalt, wie incaseert… het roept vele vragen op. Maar het is een goed teken dat die Chinese minister het argument aanhaalde.”

“Ik heb juist een week Berlijn en enkele dagen Kopenhagen achter de rug. Nu doe ik Brussel aan en er volgen nog London en Wenen. Ik ben continue aan het spreken over milieu en ontwikkeling. De laatste 12 jaar werk ik op de EED in Dharamsala. Elk jaar ga ik voor enkele maanden naar India en werk er samen met de nieuwe generatie jonge Tibetanen. Zij moeten de wereld inlichten over Tibet hoewel ze geboren zijn in ballingschap. Ze hebben de kans niet om Tibet te bezoeken, wat het extra moeilijk voor hen maakt. In het begin was ik van plan te helpen met het zoeken naar inkomsten en het analyseren van rapporten. Iedereen op het bureau heeft minimum een universitair diploma uit India en vaak nog een tweede aan een westerse universiteit behaald. Een zeer mooie verwezelijking van deze generatie. Het enige probleem is dat ze gewoon waren essays te schrijven maar om een groot publiek te bereiken moet je schrijven met een zekere passie, with heart. Uiteindelijk werd een deel van mijn job hen aan te moedigen hun teksten meer te Tibetaniseren (lacht).”


“De meesten denken bij Tibet aan steden zoals Lhasa, de potala en de kloosters maar er is weinig urbanisatie in Tibet. In de 14de en 15de eeuw waren zelf kloosters traditioneel gezien tenten. Als je vandaag in Tibet rondrijdt en een berg overgaat zie je vaak maar een gebouw in de vallei, een klooster. Het maakt geen deel uit van een stad en bevindt zich ver weg van de drukte en het verkeer. De gebouwen staan geïsoleerd met enkel wat nomadententen in de nabijheid. Het is goed om mensen er aan te herinneren hoe het Tibetaanse landschap er uitziet.”

“Het zijn deze graslanden die volgens China in verval zijn geraakt en de oplossing voor dit probleem is het verplaatsen van nomaden. Archeologen hebben ontdekt dat nomaden al 9000 jaar in Tibet wonen. Dus met uitzondering van de laatste vijftig jaar, they seem to be doing alright. Volgens het 12de vijfjarenplan zullen ze allemaal verdwenen zijn tegen 2013. Daarom moeten we nu iets ondernemen en daarom ben ik in Brussel.”

Op het Tibetaanse plateau leven 2.5 miljoen nomaden die gedwongen worden zich te vestigen in barakken en betonenen blokken. Dit proces verloopt op een gigantische schaal. In the middle of nowhere springen dergelijke nederzettingen als paddestoelen uit de grond. In hun nieuwe omgeving zijn hun traditionele skills compleet nutteloos en China voorziet niet in aangepaste scholing. Mensen gaan van een betekenisvol naar een betekenisloos leven en dit met alle gevolgen vandien: alcoholisme, huishoudelijk geweld… kortom vernielde levens. Het gaat hier om een mobiel volk en het is juist die mobieliteit dat hen in staat stelt duurzaam te leven.”

“Nomaden hebben niet de know-how voor een stadsleven. Je kunt mensen niet zomaar veranderen en zeker niet op die manier. Weet, ik ben Australiër en het beleid doet met sterk denken aan de manier waarop wij vroeger de aboriginals behandelden, 100 jaar geleden.Toen zeiden we ook dat het voor hun eigen goed was. Jullie mensen zijn aan het uitsterven, jullie kunnen niet overleven in de woestijn. Gelukkig is er veel veranderd. Nu zouden we ze niet verplaatsen maar met hen samenwerken, met de nodige finaniciële steun en technische hulp. De nomadenkinderen zijn de toekomst van Tibet, maar het is een uitzichtloze.”

“De Chinese propaganda machine doet dan ook het nodige om de nomaden een aangenaam leven voor te spiegelen. De posters en affiches adverteren comfort: mooie woningen met elektriciteit, negen jaar basisonderwijs voor de kinderen en toegang tot de moderne economie. Een heel nieuwe en spannende wereld die voor hen opengaat. In realiteit zijn er heel veel settlements waar er geen school is en het enige publieke gebouw is een politiekantoor. Sommigen vallen mee, bij anderen is de situatie zeer triestig. Het varieert erg en er zit geen rechtlijnigheid in hun aanpak en beleid. In de jaren ’80 waren er nochtans mobiele scholen. Vroeger begreep men dat het niet noodzakelijk was de nomaden te settelen om de kinderen van een opleiding te voorzien. In Mongolië, ten tijde van de Sovjet-Unie, bereikten de nomadenkinderen een niveau van ongeveer 100% geletterheid. Er werd zwaar geïnvesteerd in onderwijs zoals goede kostscholen en een schoolrooster ingedeeld volgens het leven van de nomaden.”

Wetenschappelijk bewijs

“China heeft wetenschappelijke onderzoekcentra verspreid over het Tibetaanse plateau op plaatsen waar de kwaliteit van het gras zeer slecht is. Die gebieden worden nauwkeurig afgebakkend en dieren mogen er niet meer grazen wat resulteert in meer gras. Ze formuleren dit op de typische marxistische manier: de dialectiek tussen gras en dieren. Hoe meer dieren je hebt, hoe minder gras en omgekeerd. Tibetanen zien dit anders en zijn er altijd in geslaagd evenwicht te behouden.”

“Volgens de Chinezen zijn nomaden primitief, dom en ongeciviliseerd. Vanuit Chinees standpunt begint beschaving op de graslanden door het gras naar de dieren te brengen. Omgekeerd ben je primitief en een slaaf van de natuur. De samenleving begint wanneer je plant, oogst, voorraad opslaat en dieren gevangen houdt. Dit is de allereerste stap op de lange ladder naar beschaving en – uiteraard – staat bovenaan de communistische partij als voorbeeld voor iedereen. Beijing is geobsedeerd door het woord ‘beschaving’. Tijdens de briefing vandaag kwam het constant aan bod. Nu streven ze vooral naar ‘ecologische’ beschaving. Hun doel de beste te zijn is nogal dominerend (lacht).”

“De meeste grote internationale organisaties blijven weg van dergelijke projecten en geven zeker geen rechtstreekse steun. In het verleden zijn er wel enkele bedrijven op een negatieve manier betrokken geweest. Zo financieerde een Duitse firma de vergiftiging van heel wat dieren op de graslanden zoals marmotten en stokstaartjes. Volgens Chinese wetenschappers zijn dergelijk ongedierte een oorzaak van de degradatie van de graslanden. Internationale wetenschappers beweren juist dat ze een gevolg of een symptoom zijn van verval. Volgens hen zijn die bepaalde dieren keystone species en staan ze in het centrum van het ecosysteem. Ze eten de wortels in de grond maar zorgen door het omwoelen dat er lucht in de aarde komt. Maar als je hen vergiftigd zullen grote dieren zoals wolven, beren en gieren ook vergiftigd worden. Er is gelukkig weinig internationale betrokkenheid hierbij maar aan de andere kant is er ook weinig internationale interesse voor dit onderwerp.”

“De nomaden hebben altijd in evenwicht met hun omgeving geleefd waardoor de impact op het eco-systeem gering was. Als mobiel volk maakten ze extensief gebruik van het land: ze gebruikten alles behalve de meren en de bergtoppen boven de sneeuwlijn. China koos voor een intensief landgebruik: urbanisatie, treinen, industrie… kortom geconcentreerde ontwikkeling. Gebieden zonder menselijk nut moeten ontvolkt worden. Op het Chinese binnenland in mindere mate en heb je nog steeds grote boederijdorpen.”

“De nomaden hebben het Tibetaans plateau leefbaar gemaakt doorheen de eeuwen en zij zijn de enigsten die weten hoe ze dat moeten doen. Tibet moet terug een beschermd gebied worden. Dit is ook wat de Dalai Lama in 1989 in Straatsburg verkondigde. Hij verklaarde dat Tibet een refuge of toevluchtsoord moest worden voor de wereld. Een plaats dat ‘natuurlijk’ moet blijven en tegelijk een mooie economische toekomst zou hebben met toeristen van over de hele wereld.”

Global warming

“China heeft zich altijd terughoudend opgesteld tegenover internationale verdragen over broeikasgassen, de uitstoot van koolstofdioxide en vervuiling. Volgens Chinese wetenschappers heeft de opwarming van de aarde ook zijn voordelen. Als je hedendaags China opdeelt in verschillende klimaatzones dan vermindert de vegetatie naarmate je dichter bij Tibet komt. Chinese studies wijzen aan dat bij een klimaatstijging van 4 graden -hoewel er internationaal wordt gestreeft voor een maximale stijging van 2 graden – Tibetaanse gebieden in aanmerking zouden komen voor agricultuur. Zelfs met een daling van 10 procent regenval dan nog zou Tibet uiterst geschikt zijn voor Chinese agricultuur.”

“Opeens zou Tibet ‘beschikbaar’ zijn, wat zeer belangrijk is in het Chinese denken. Van alle 55 nationale minderheden zijn de Tibetanen samen met de Oeigoeren uit Xinjiang de enige twee die nog niet geassimileerd zijn. De Tibetanen zitten als een visgraat vast in de keel van China, die niet in staat is ze door te slikken of er vanaf te geraken. Een pijnlijke zaak voor alle partijen en niemand weet wat te doen. Een van de fundamtale redenen waarom China er nog niet in slaagde Tibet volledig te absorberen is het falen van hun klassieke strategie. Bij de kolonisatie van Binnen-Mongolië, maar ook in de 18de en 19de eeuw tijdens de verovering van Sichuan en Yunnan, gebruikten ze een dubbelledige aanpak: soldaten en boeren. Ze stuurden hun soldaten om te veroveren en hun boeren om voedsel te voorzien. De boeren creëerden een Chinese bevolkingslaag met een eigen markt, een zelfbedruipende economie voor de Chinese kolonisten. Er is een groot verschil tussen veroveren en heersen. Veroveren kan vanop het paard maar om echt te heersen moet je afstappen en iets doen. Alleen in Tibet was die strategie niet succesvol. Om simpele klimatologische redenen. Het is gewoon te koud in Tibet voor Chinese agricultuur. In de jaren ‘50 probeerden de Chinezen verschillende soorten gewas te planten maar alles mislukte, met een ongeziene hongersnood als gevolg.”

“Als je kijkt welke invloed de klimaatsveranderingen nu reeds op Tibet hebben dan is dat rampzalig. Zo is er in de maanden september en oktober al een stijging in neerslag. Dat is de de periode van het oogsten. Teveel neerslag kan leiden tot het rotten van de oogst. De stijging van het klimaat zorgt er weer voor dat de permafrost sneller begint te smelten. Normaal begint dit in de lente, wanneer de wortels in de aarde schieten en het ijs omgezet wordt in water. Wanneer dit proces vroeger start is het water reeds gesmolten voordat de wortels groot genoeg zijn. Op deze manier zullen de vele draslanden – China noemt ze moerassen – die Tibet rijk is stilaan verdwijnen.”


“Volgens Chinese berekeningen zit er dankzij de opwarming van de aarde nog een giganische bonus aan te komen dankzij de smeltende gletsjers. Voor de rest van de eeuw zou dit een stijging van zeker 20 procent meer water met zich meebrengen. Waarom zouden ze verdragen moeten ondertekenen om het klimaat onder controle te krijgen? China als grote vervuiler kreeg natuurlijk al de nodige kritiek van de internationale gemeenschap. Daarop creëerden ze tal van groene zones en nationale parken… die allemaal in Tibet liggen. Het beschermd gebied in Tibet is groter dan alle nationale parken in China samen. Aan een kant is dit goed nieuws want en deel daarvan moet beschermd worden. Zoals de Chang Tang, een woestijn op grote hoogte dat niet bewoond is en waar de dieren in de zomer hun jongen komen baren. Maar China heeft het beschermd gebied enorm uitgebreid met een regio waar alle grote rivieren beginnen en waar de nomaden wonen. Voor hen is het wetenschappelijk noodzakelijk om alle nomaden te verplaatsen. Om meer gras te laten groeien en de watervoorziening van China te beschermen.”

“Je hebt nog een andere regio in de provincie Yunnan waar de Three Parallel Rivers stromen. Je vindt er de Yangtze en de meest internationale rivier van Azië, de Mekong, terug. China overtuigde Unesco ervan de regio te erkennen als werelderfgoed maar pakte het slim aan. Enkel de diepe dalen waar de rivieren in stromen werden beschermd, de feitelijke rivierbedding niet. Daar worden nog steeds hydrodammen gebouwd. De constructie van dammen in Tibet is aan haar tweede hoogtepunt toe. In de jaren ‘60 vond de eerste piek plaats maar weinig mensen weten dit. In die periode was China compleet paranoïa en zag overal vijanden waaronder Amerika en de Sovjet-Unie. Ze kozen Tibet uit als minst bereikbare plaats voor de andere grootmachten. Als voorbereiding op een derde wereldoorlog voltrok zich een ware industriële en militaire revolutie in Tibet. Het grootste meer van Tibet vormde het bouwwerf voor de nucleaire raketten van hun duikboten. Dat is nauwkeurig vastgelegd door Amerikaanse historici. Meer zelfs, wat de Chinezen vroeger ‘Atomic city’ noemden is nu een gigantische attractie. Uiteraard niet voor westerlingen, maar voor patriotische Chinezen. Er is een grote markt voor dergelijk ‘rood’ toerisme.”


“In het 12de vijfjarenplan neemt ook mijnbouw een prominente plaats in. Hoewel dit reeds op grote schaal voorkomt staan er drie specifieke mijnen aan te komen, allemaal koper en goud. De mijnen bevinden zich in de omgeving van de grootste steden van de Tibetaans Autonome Regio: Shigatse, Chamdo en Lhasa. Het gaat hier over een sterk ontwikkelde mijnindustrie. Niet alleen zal er voor miljoenen tonnen opgehaald worden maar de sites zijn ook voorzien van een smelterij waar alles chemische geconcentreerd zal worden tot puur metaal. Dit gebeurt met de hulp van een Canadees bedrijf dat medeëigenaar is. Dergelijke industrie zorgt uiteraard voor veel afval. De rijkste opslagplaatsen in de wereld bevatten minder dan 1 procent koper of nog minder voor goud. Per definitie moet je 100 ton stenen opgraven, vervolgens vermalen tot poeder en gedurende een week chemisch koken om een concentraat te verkrijgen dat uit 25 procent koper bestaat. Gigantische hoeveelheden elektriciteit zetten het concentraat om in puur metaal. In de gesteenten zitten ook grote hoeveelheden lood en zink die niet gerecupereerd worden. Je blijft dus zitten met afval van zware metalen dat in de omgeving wordt begraven lang nadat de werken zijn afgelopen. Het ergste is dat al de opslagplaatsen zich in een straal van 5 kilometer van de Yarlung Tsongpo bevindt, op de rand van Tibets grootste rivier. Voordat het mijnen van start ging hebben wetenschappers van de universiteit van Oost-Finland het water van verschillende rivieren getest. Ze concludeerden dat er op natuurlijke wijze al veel zware metalen in het water zitten want Tibet is een jong land dat nog steeds aan het rijzen is.”

“Naast goud en koper wordt er ook op grote schaal lithium ontgonnen. Jaarlijks wordt er 1000 ton lithium gerecupereerd uit de droge zoutmeren voor de productie van mobiele telefoons, digitale camera’s, raketten en zelfs antidepressiva. Zo is er een Chinees bedrijf dat zich toelegt op de bouw van elektrische wagens, waar je veel batterijen en dus lithium voor nodig hebt Het bedrijf kondigde aan dat ze over een monopolie beschikte van een zoutmijn in het verre westen van Tibet. Een zeer ontoegankelijk gebied. Je zou even goed zout kunnen gaan winnen op de Noordpool. Zo zijn ze zelfs in geslaagd hun aandeelprijs op de Hongkong Stock Exchange op te krikken. In de zoutmeren van Qinghai is het probleem veel erger. Het klimaat wordt droger en zorgt voor de verdamping van het water wat resulteert in gewoon zout. Het zout kan kristaliseren op verschillende manieren wat kan leiden tot sodium, magnesium en potassium, de basis van chemische meststoffen. Zout is niet alleen noodzakelijk voor menselijke voeding maar is eveneens een basiscomponent in de plastiekproductie. Samen met olie en gas zorgt dit ervoor dat alle ingrediënten voor een petrochemische industrie aanwezig zijn. En Tibet heeft een giganistche petrochemie, ook al willen de meeste westerlingen daar niets over weten! We hebben graag een romantisch beeld van Shangri la.”

Wereldbank & Nationale Geheime Dienst

“Naar aanleiding van het 9de vijfjarenplan had China een waslijst van verbeteringen opgesteld voor het wegwerken van de armoede. Ze overtuigde de Wereldbank een project te financiëren: de hervestiging van 60.000 moslims in de provincie Qinghai. In een afgelegen gebied, waar olie en zoutmijnen aanwezig zijn, planden ze een dam waardoor irrigatie mogelijk zou worden zodanig dat een grote groep Han Chinezen er een nieuw leven konden stichten. De Wereldbank wist niet dat het over een etnisch Tibetaans gebied ging want het maakte geen deel uit van de TAR. De Tibetanen konden dit niet zelf tegenhouden. Daarom moest een groep westerlingen dit onderzoeken. We hebben de Wereldbank geconfronteerd en hoewel ze vastberaden waren om het project te steunen begon de twijfel toe te slaan. Het was dan ook een controversieel plan van China en er kwam een compromis. In theorie gingen ze doorgaan met het project maar in praktijk moest er ter plaatse onderzocht worden. Ze legden de nodige druk op China en een onderzoekscommissie zou toegelaten worden en met de lokale bevolking kunnen praten.”

DSC_0008 - kopie

“We waren met drie personen, waaronder een Amerikaanse onderzoeker en een Tibetaanse vriend als lokale gids. Het was een zeer moedige beslissing van hem om zich kandidaat te stellen als tolk, wetende wat de risico’s konden zijn. Ik had hem 24u bedenking gegeven maar hij wilde enkel weten of we succesvol gingen zijn. Ik verzekerde hem dat de rest van de wereld zeker op de hoogte ging gebracht worden en dat we het project konden tegenhouden. Hij twijfelde geen minuut. Dus samen gingen we op missie naar China goed wetend dat de kans bestond dat de Chinezen hun beloftes niet gingen nakomen. We hebben het zeer openlijk aangepakt, ze wisten dat we kwamen en… natuurlijk arresteerden ze ons. Ik heb het plezier gehad om zeven nachten door de Chinese nationale geheime politie ondervraagd te worden.”

“Er werd me constant gevraagd waar ik exact geweest was sinds mijn aankomst in China. Telkens opnieuw om me uit te putten en telkens probeerden ze me te betrappen op tegenstrijdigheden. Uiteindelijk waren ze daar niet in geïntereseerd. Belangrijker waren mijn activiteiten in de Australische Tibet Support Group. Ik had zogezegd het verkeerde visa, was geen officiële afgevaardigde van de Wereldbank en had een verboden plaats gezien. We waren geen toeristen want we stelden te veel vragen en hadden daarom een journalisten visa nodig. Onze chauffeur – die ons toegewezen was – had ons langs een gevangenis gereden waardoor we een verboden plaats hadden gezien. Ik wou gerust schuldig pleiten want als westerling kunnen ze me alleen het land uitzetten. Ik had geen angst voor martelingen hoewel ze zeiden dat ze alles konden doen wat ze wilden. Was ik een Tibetaans, ik zou het echt geloven. Ik heb een klein beetje ervaren wat vele Tibeanen meemaken. Mijn Tibetaanse vriend, die nu in Dharamsala woont en werk voor Wildlife Trust India, is zeer bekwaam en intelligent en we hadden een strategie afgesproken in geval van arrestatie. Het was zeer simpel en de Chinezen zouden het wel aanvaarden: play stupid. Op een gegeven moment waren ze ons beu en werden we buitengezet. Mijn Amerikaanse vriend heeft ernstig geleden tijdens de ondervraging. Uiteindelijk viel hij uit het raam van de derde verdieping. Onze inspanningen zijn niet voor niets geweest en de Wereldbank zette het project still. Tibetanen in Tibet zien dit als een van hun grootste overwinningen. Het toont aan dat TSG en Tibetanen in Tibet succesvol kunnen zijn tegen Beijing.”

Bronnen en achtergrondinformatie:

1. Wie meer wil weten over het lot van de Tibetaanse nomaden en de ontwikkelingen in Tibet kan terecht op www.rukor.org. “Rukor is een woord dat zelfs veel Tibetanen niet kennen. Het wordt enkel gebruikt door de nomaden die daarmee een cirkel van tenten bedoelen. Het is een traditionele manier van beslissingen nemen. Als je kijkt hoe China te werk gegaan is met de nomaden, zit je tussen extremen. Van communes tot individuele gezinnen. Rukor is de middenweg. Voor Tibetanen is er altijd een Middle Way,” aldus Gabriel Lafitte. Extra informatie vind je ook terug op www.tibet.net waar rapporten van het DIIR terug te vinden zijn.
2. text and photo’s © Han Vandenabeele, juli 2011

“Wanneer de Dalai Lama opriep de wapens neer te leggen, betekende dat het einde van de guerillastrijd”

Geshe Yungdrung Gyaltsen, over heroïsch verzet, hedendaagse invulling en tegenwijzerzin.

Midden jaren vijftig was het oosten van Tibet onderworpen aan zogenaamde ‘democratische’ hervormingen. In Kham en Amdo werd het land in beslag genomen en herverdeeld, de bevolking onderworpen aan socialistische studies en heerste er een klassenstrijd. Lhasa en de rest van U-Tsang ‘kregen’ nog enkele jaren uitstel. De Khampa’s stonden toen al gekend als geduchte krijgers die weinig gezag aanvaardden behalve die van de eigen clan. Toen hun religie en cultuur zwaar onder vuur kwamen te liggen door de Chinese communisten brak in 1956 opstand uit in de regio. De kiem van Chushi Gangdruk was geplant. Het verzet nam de oude benaming voor Kham –Vier Rivieren, Zes Bergen– aan en trok ten strijde tegen het Volksbevrijdingsleger. Vandaag neem ik het spoor richting Antwerpen voor een gesprek met Geshe Yungdrung Gyaltsen, president van de organisatie anno 2010, bönpo en voor het eerst op bezoek in ons land.

“Oude vetes en rivaliteit tussen de verschillende stammen ruimden plaats voor een gemeenschappelijk doel: de bescherming van de dharma (leer van de Boeddha nvdr). In het begin was er echter geen sprake van georganiseerd verzet, maar eerder losse en onafhankelijk opererende groepen. Naast de Khampa’s deelden ook Amdowa’s en Tibetanen uit U-Tsang de rangen. Stuk voor stuk vrijwilligers zonder militaire achtergrond die hun leven wilden wagen om de communisten te verdrijven. Veel Khampa’s verkochten hun inboedel en veestapel om het nodige kapitaal te kunnen vergaren voor de aankoop van wapens en proviand. Zo ook Gompo Tashi Andrugtsang, een belangrijk handelaar uit Lithang die veel aanzien genoot in de streek. Hij bezat handelscentra in Kham, maar ook in Lhasa en Kalimpong (India). Een van de weinige Tibetanen die al meerdere malen buiten het vaderland reisde. Als man van de wereld groeide hij al snel uit tot een van de belangrijkste leidersfiguren van het verzet. Met de opbrengst van zijn eigendom financierde hij voor meerdere jaren de vrijheidstrijd van zijn manschappen. “

-De Khampa’s voerden een guerrillaoorlog en kenden het terrein, maar een gelijke strijd kon je het niet noemen?

“Meer dan een jaar konden ze weerstand bieden aan het rode leger. De vrijheidsstrijders waren echter niet opgewassen tegen de moderne strijdkrachten en machinegeweren van de Chinezen en weken uit naar Centraal-Tibet. In 1957 bevonden vele verzetslieden zich in de omgeving van Lhasa. De immense Chinese aanwezigheid in de regio maakte het de Khampa’s moeilijk om onopvallend te verzamelen en zich te organiseren. Onder een dekmantel van religieuze feesten slaagden de leiders van Chushi Gangdruk er in de nodige afspraken te maken en samen te komen in de hoofdstad.”

-En dit onder de neus van de Chinese bezetter?

“Inderdaad. Met de toestemming van de Tibetaanse overheid planden de Khampa’s religieuze offers aan de Dalai Lama. Dit vertaalde zich in de bouw van een gouden troon ter ere van Zijne Heiligheid door de leden van Chushi Gangdruk, en creëerde dus ook een mogelijk tot vergaderen. Op vraag van de Khampa’s voerde de Dalai Lama in het Norbulingka of zomerpaleis de Kalachakra-initiatie uit. Deze werd door de Chushi Gangdruk beantwoord met een Tenshuk of Long Life ceremonie. De gebeurtenis had naast een religieuze ook een niet te onderschatten symbolische betekenis: de bevestiging van het leiderschap van Zijne Heiligheid over alle Tibetanen. Maar ook in Lhasa werd het hen al snel te heet onder de voeten en de verzetsstrijders weken uit naar het zuiden, richting Lhoka. Daar werd op 16 juni ’58 de Chushi Gangdruk ‘Defend Tibet Volunteer Force’ officieel ingehuldigd onder het leiderschap van generaal Gompo Tashi. “

Amerikaanse inmenging

-Gyalo Thondup en Thubten Jigme Norbu, de oudere broers van de Dalai Lama, brachten de Tibetaanse zaak uiteindelijk in de Verenigde Staten onder de aandacht van het Central Intelligence Agency (CIA).

“Ja, zij zorgden ervoor dat er contact gelegd werd tussen Chushi Gangdruk en de CIA. In eerste instantie weigerde de VS logistieke steun en wapens te leveren zonder de officiële vraag van de Tibetaanse autoriteiten. In afwachting werd in ’57 wel een eerste groep Khampa’s opgeleid in guerrillatechnieken door de Amerikanen en terug geparachuteerd in Tibet. Met behulp van een draadloze radio konden de guerilla’s contact onderhouden met Washington. Omdat de situatie in Tibet escaleerde en een reactie van de Tibetaanse overheid uitbleef, besliste de CIA toch wapens en verdere trainingen aan Tibetaanse verzetsstrijders te geven.”

-In maart 1959 brak de grote volksopstand uit in Lhasa. Ook daar had Chushi Gangdruk een zware taak te vervullen.

“De rebellen speelden een belangrijke rol in de persoonlijke veiligheid van Zijne Heiligheid de Dalai Lama. In de nacht van 17 maart vluchtte de Dalai Lama en zijn entourage –familieleden, politieke leiders en belangrijke lama’s van de vier religieuze scholen- uit Lhasa. Onder een escorte van Chushi Gangdruk bereikte de Dalai Lama veilig de Indische grens. Twee leden van de begeleidingsgroep, Athar en Lhotse, maakten deel uit van de eerste groep Khampa’s die opgeleid was door de CIA. Met behulp van hun draadloze radio konden ze Amerika op de hoogte houden van de tocht van de Dalai Lama maar ook India om asiel vragen. Enkele maanden later verlieten ook Gompo Tashi en een groot deel van de strijdmacht Tibet, opgejaagd door de Chinezen, om richting India te trekken.”

-Een vervroegd einde van de verzetsbeweging?

“Neen, in ballingschap werden al snel nieuwe plannen gesmeed om het verzet verder te zetten. Na overleg tussen de verschillende leiders werd een nieuwe basis opgericht in het vroegere koninkrijk Lo (het huidige Mustang in Nepal, nvdr). Gefinancierd door de CIA kenden de Chushi Gangdruk, gehard door de strijd en voorzien van betere wapens en opleiding, in het begin vele successen. Vanuit Mustang werden nog negen grote militaire acties ondernomen tegen de Chinezen. Daarbij werden enkele kampen vernietigd, wapens in beslag genomen maar ook belangrijke geheime documenten gevonden (in de documentaire ‘The Shadow Circus: the CIA in Tibet’ zijn hiervan unieke beelden te zien, nvdr).

Ook in India kregen de manschappen van Chushi Gangdruk een plaats. In Dehradun in het noorden van het land bliezen de CIA en de Indische geheime dienst een nieuwe strijdmacht in het leven. Het project met de codenaam ‘Establishment 22’ bestond uit Tibetaanse elitesoldaten getraind door het Indische leger. In eerste instantie was het de bedoeling de unit in te zetten bij grensgeschillen met China in de nasleep van het grensconflict tussen India en China. Hoewel er nooit acties ondernomen werden tegen China, zette India de soldaten wel in tijdens de oorlog met Pakistan en Bangladesh. Vandaag bestaat de eenheid nog steeds uitsluitend uit Tibetanen en maakt ze officieel deel uit van het Indische leger. Er is natuurlijk geen band meer met Chushi Gangdruk.”

-Interne problemen zoals corruptie en de ontdooiing van de Sino-US relaties wierpen een schaduw over de guerilla-activiteiten in Mustang. Van allerlei kanten werd opgeroepen de wapens neer te leggen tot uiteindelijk de Dalai Lama zelf ingreep. Although I had always admired the determination of the guerrillas, I had never been in favour of their activities and now I realized that I must intervene… It seemed wrong in a way to challenge such courage, such loyalty and such love for Tibet, though I knew in my heart that it was the right thing to do…”, schrijft de Dalai Lama in zijn autobiografie ‘Freedom in Exile’.

“Begin jaren ’70 kwam de druk van alle kanten. India, de gastheer van Tibetaanse vluchtelingen, was zenuwachtig door de clandestiene activiteiten. Nepal voelde de hete adem van China in zijn nek zodat zijn leger overging tot de ontwapening en ontmanteling van de Khampa’s en hun basis. Ook de Amerikaanse geldkraan werd toegedraaid ten voordele van de economische belangen met China. Toen ook de Tibetaanse regering, en tenslotte de Dalai Lama, de rebellen opriep de wapens neer te leggen kwam er officieel een einde aan de guerillastrijd. Voor veel vrijheidsstrijders betekende de stopzetting van Chushi Gangdruk een bitter pil. Sommigen pleegden zelfmoord om zich niet te moeten overgeven. Door de jaren heen is het gebrek aan uitgesproken steun van de Tibetaanse overheid moeilijk te verteren geweest. Voor de buitenwereld bestond Chushi Gangdruk niet meer, maar in het oosten van Nepal was er nog een bureau dat vrijwilligers rekruteerde en terugzond naar Tibet. Geen succesvolle operatie weliswaar: van de twintig teruggestuurde manschappen werd niets meer vernomen.”

Welfare society

-De laatste decennia werd de organisatie nieuw leven ingeblazen, zij het met een andere invalshoek.

“Het is niet toegestaan onder de Indische wetgeving een militaire organisatie te vormen. Daarom is Chushi Gangdruk geëvolueerd naar een welfare society. We helpen Tibetanen met allerhande praktische problemen:Oude mensen voorzien van voedsel en onderdak, maar even goed studenten die financiële steun nodig hebben voor hun verdere studies bijstaan. Daarnaast zijn we ook een politieke organisatie. We sensibiliseren over de vrijheidsbeweging. Wereldwijd hebben we 38 afdelingen in onder andere India, Nepal, Amerika, Canada, Zwitserland en sinds kort ook in België. Als vereniging streven we naar onafhankelijkheid en niet ‘de middenweg’. We hebben een andere kijk op de te volgen Tibetaanse politiek. Vroeger gebruikte Chushi Gangdruk wapens. Die tijd ligt in het verleden, maar maakt wel deel uit van onze geschiedenis. Vandaag bereiken we niets met geweld. Nu moeten we praten met de verschillende partijen en proberen een verschuiving teweeg te brengen in hun gedachtegang op een vreedzame manier.”

-Is dat de reden voor jouw tournee doorheen Europa?

“Veel jongeren hebben interesse voor de geschiedenis van onze organisatie maar weten er weinig over. Het is hoog tijd dat het onderwerp ook aan bod komt in het lessenpakket van de scholen in ballingschap. Daarom ga ik op tour: om de jongeren hierover te onderrichten. Vorig jaar was ik in Amerika en nu in Europa. Telkens kon ik rekenen op grote belangstelling. De Tibetaanse overheid heeft in het verleden Chushi Gangdruk nooit officieel gesteund en ook vandaag kunnen we niet op hun support rekenen. Onze perspectieven staan haaks op het officiële discours. Individuele leden van de Tibetaanse overheid in ballingschap (zo’n 10% nvdr) steunen ons maar die kan in de algemene politiek niet hard gemaakt worden.”

Tonpa vs Sakyamuni

“Ik ben geboren in 1967 in Kyungpo, het zuidoosten van Tibet. Het dorp waar ik opgroeide had een zeker aanzien in de regio en mijn familie stond gekend om zijn leiderschap. Na de komst van de Chinezen veranderde alles en kregen we het hard te verduren. Van mijn drie broers en vijf zussen trad een broer in het klooster. De anderen – ook ikzelf – werkten op het land. Pas op latere leeftijd, toen ik twintig werd, besliste ik om ook in het klooster te treden. In 1986 kwam mijn lama op bezoek in het klooster in Tibet. Hij vertelde me over de Tibetaanse regering in ballingschap, de scholen, de kloostergemeenschap en de houding van de Indische overheid tegenover Tibetaanse vluchtelingen. Bij zijn terugkeer ben ik mijn leraar gevolgd om mijn religieuze studies verder te zetten in ballingschap.”

-Geshe la, u bent een bönpo. In het Westen is bön weinig – en voornamelijk als een sjamanistische en animistische religie – gekend.

“Er zijn meerdere tradities die onder de noemer bön vallen. De meest authentieke en langstlopende stroming beslaat de leer van de verlichte boeddha Tonpa Shenrab. Het is geen sjamanisme zoals vaak wordt gedacht. Tonpa Shenrab ontwikkelde een systeem voor het welzijn van de mens door middel van wijsheid en mededogen. In ons denken is boeddha Sakyamuni een leerling van Tonpa Shenrab. Een mening die natuurlijk niet gedeeld wordt door de vier scholen van het Tibetaans boeddhisme (lacht). In tegenstelling tot de leer van de Boeddha die vanuit India en China ons land bereikte, is bön authentiek Tibetaans. In essentie zijn er vele gelijkenissen met het boeddhisme op vlak van denken, rituelen en meditatie.”

-Waar zijn er dan verschillen met de leer van Boeddha?

“Naast het gebruik van het Zhangzhung (taal vernoemd naar het gelijknamige koninkrijk nvdr) nemen andere voorwerpen dan die van onze boeddhistische tegenhangers een prominente plaats in. In tegenstelling tot de dorje bij het boeddhisme, is de yungdrung een van onze belangrijkste symbolen. De yungdrung of swastika staat voor het onveranderbare en onverwoestbare. Voor de duidelijkheid dit heeft niets te maken met de ‘Europese’ swastika. Ook lopen de bönpo’s in tegenwijzerzin. Zowel Tonpa Shenrab als Sakyamuni liepen met de klok mee rond heilige voorwerpen en plaatsen. Boeddhisten namen die gewoonte over. Door echter in tegengestelde richting te lopen kom je hen tijdens jouw bedevaart ‘tegen’ in plaats van hen ‘voorbij’ te lopen. Ook de gebeden en mantra’s in onze gebedswielen en stupa’s worden omgekeerd opgerold.”

-Wordt bön nog veel beoefend onder de Tibetanen?

“Zowel binnen als buiten Tibet kan bön op heel wat aanhang rekenen. In de streek van mijn geboortedorp liep dat op tot 75% van de bevolking. De meeste kloosters bevinden zich in Tibet maar daar is door het huidige bewind weinig ruimte voor serieuze studie. In ballingschap zijn er in de loop der jaren een zestal kloosters gesticht met ongeveer 600 monniken. Ik verblijf in het Triten Norbutse klooster in Kathmandu (het orginele Triten Norbutse dateerde van de 14de eeuw in Centraal-Tibet en was een van de vier belangrijkste bön centra waar een complete opleiding tot de graad van geshe kon genoten worden. Tijdens de Culturele Revolutie werd het klooster volledig vernietigd, nvdr). In het westen van Nepal zijn er 18 bön kloosters waarvan sommige meer dan 1200 jaar oud zijn. Ook Mustang kent een lange traditie met Lubrak als oudste bön dorp van Nepal. Onder leiding van het Triten Norbutse werden daar enkele scholen en kloosters gebouwd en verder ontwikkeld.”

-Doorheen de jaren haalde het boeddhisme de bovenhand en marginaliseerde de bön, ook op politiek vlak. De Dalai Lama erkende in 1977 bön als vijfde belangrijkste spirituele traditie van Tibet waardoor ook bönpo’s deel konden uitmaken van het parlement.

“In 2002 werd ik verkozen en zetel sindsdien in het parlement als vertegenwoordiger van de bön. Ik zit nu mijn tweede en laatste ambt uit. Het is aan ieder lid van de regering, zowel de religieuze als de seculiere afgevaardigden, om de Sino-Tibetaanse relatie goed te begrijpen. Het is onze verantwoordelijkheid, maar geen sinecure, om verandering door te voeren of de politieke kijk te veranderen. De laatste jaren ben ik veel naar het Westen gereisd om onderricht te geven over bön. Het Europese hoofdkantoor, waar zowel Tibetanen als westerlingen over de vloer komen, bevindt zich in Frankrijk. Nu ben ik hier in de hoedanigheid van voorzitter van Chushi Gangdruk. In oktober vond de eerste ronde van de verkiezingen plaats om dan in maart 2011 over te gaan tot de definitieve stemming. Chushi Gangdruk schuift tien afgevaardigden voor het parlement en 3 voor eerste minister naar voren. Slechts 20% procent van de regering bestaat uit Khampa’s, maar in het parlement bepalen ze  de beslissingen mee. Dat is heel belangrijk.”

Ondertussen begint de woonkamer aardig vol te lopen. Naast de geshe en Kelsang die instaat voor de vertaling naar het Engels vervoegt ook haar man Lobsang, hun dochtertje en een vriend van het gezin ons. Lobsang, de man des huizes, vervult naast zijn job in een sushirestaurant niet alleen de rol van toegewijde vader, maar ook die van voorzitter van Chushi Gangdruk Belgium.  Hun website werd gelanceerd dankzij onze webmaster Karma (check http://chusigangdruk.be/ nvdr).

Lobsang: “Ik probeer zoveel mogelijk te doen voor de Tibetanen en Chushi Gangdruk. Omdat we een relatief nieuwe organisatie zijn zie ik het als mijn taak om duidelijkheid te scheppen waar we voor staan. Als voorzitter van de Belgische afdeling moet ik er op toezien dat we een sterke en serieuze organisatie uitbouwen. Net zoals de historische Chushi Gangdruk is het ons doel om de Tibetanen te helpen. We hebben onze eigen regels, zoals het verbod op alcohol, en hebben al enkele activiteiten op ons actief. Telkens konden we rekenen op veel volk. Op toekomstige demonstraties zullen we prominenter aanwezig zijn onder de Tibetaanse vlag en niet die van Chushi Gangdruk. De verzetsvlag halen we enkel boven als we onze eigen activiteiten organiseren. Het is belangrijker dat de mensen de Tibetaanse vlag kennen zodat ze goed het verschil weten tussen Tibetanen en Chinezen.”

-Een vlag die de lading dekt! Maar welke betekenis gaat er schuil achter de rebellenvlag?

Geshe: “De Chushi Gangdruk vlag heeft een oranje of gele achtergrond: de kleur van het boeddhisme en de vrede. De gekruiste zwaarden verwijzen naar de communistische symbolen hamer en sikkel en de overwinning hierover. Het ene zwaard is het traditionele Khampa wapen, het enige dat ze zelf konden maken, en staat voor moed en leiderschap. Het andere met de vlammen is het zwaard van Manjushree, de bodhisattva van wijsheid. Wijsheid dat over de onwetendheid van de communisten zal triomferen.”

Lobsang: “Toen ik nog in Tibet woonde hoorde ik soms verhalen over Chushi Gangdruk. Veel kende ik er toen niet van. De mensen waren te bang om er veel over te praten en ik leidde een ander leven met andere interesses: ik was monnik. Eenmaal in India kwam ik meer te weten over het verzet. Ik dacht dat ik meer ging kunnen verwezenlijken dan die vroegere leiders (algemene hilariteit in de kamer)! “

Geshe: “Het is goed dat een nieuwe, jonge generatie interesse toont voor de geschiedenis van Chushi Gangdruk. Ze doen hun best en net als de vroegere generaties hebben ze een doel voor ogen. Ook al bereiken ze niet altijd het gewenste resultaat, ze leveren de inspanning. Ook internationaal is er belangstelling. Er worden nog steeds boeken geschreven en gepubliceerd over de verzetsstrijders. Velen daarvan zijn in het Tibetaans, maar een deel werd vertaald of geschreven door oud-CIA agenten. Er komt trouwens een boek uit geschreven door een Belgische dame.”

-Birgit van de Wijer?

“Inderdaad. Ik heb haar vorig jaar ontmoet in Delhi toen ze research deed voor haar boek. Ze heeft verscheidene interviews gedaan met ex-militairen van het verzet. Jammer dat het boek in het Engels is en ik het niet kan lezen, maar ik heb er veel over gehoord.”

-Een laatste boodschap voor de Belgische Tibet-supporters?

“Ik wil alle activisten bedanken vanuit mijn hart. Overal hoor ik verhalen over steun die we krijgen hopelijk totdat we ooit onafhankelijkheid worden. Wanneer we ons doel bereiken hebben we het ook aan jullie te danken. Het sterke China zal op een dag haar macht verliezen. Dat éne China zal oog in oog komen te staan met 56 verschillende minderheden zoals Tibetanen, Oeigoeren, Mongolen… “

-Hartelijk dank voor dit interview.

Text and photo’s © Han Vandenabeele, december 2010

“Tibetanen zijn klaar voor een meerpartijenstelsel”

Chime Youngdung over politiek, verkiezingen en de National Democratic Party of Tibet

De vraag van de Dalai Lama aan het Tibetan Youth Congress om zich politiek te organiseren vertaalde zich in de oprichting van de National Democratic Party of Tibet (NDPT). Zestien jaar na datum is deze nog steeds actief. Als voorzitter van Tibets eerste en enige politieke partij is Chime Youngdung een drukbezet man. Tussen het sensibiliseren van de Tibetaanse jeugd door, reist hij de wereld rond voor de Tibetaanse zaak. Hij pleitte al voor verschillende Europese parlementen, nam deel aan internationale debatten en was een van de leidersfiguren van de ‘March to Tibet’ in 2008. Onze redactie nam contact met hem op in zijn thuisbasis Dharamsala.

– Mijnheer Youngdung, negen onderhandelingen tussen Chinese en Tibetaanse afgevaardigden hebben weinig productief resultaat opgeleverd. Hoe ziet u dit evolueren?

“Ik sta sceptisch tegenover toekomstige gesprekken over een betekenisvolle ‘Tibetaanse Autonome Regio’ en hun goede afloop. De Chinese overheid is niet bereid tot serieuze onderhandelingen over te gaan of enige concessies te maken. In de toekomst zou de Tibetaanse overheid het onderwerp onafhankelijkheid op tafel moeten leggen. Er is verandering nodig zodat onze mensen en cultuur kunnen overleven. Let wel, we hanteren geweldloosheid en opteren voor een constructieve dialoog!”

– China organiseerde in eigen land het ‘5th Work Forum on Tibet’ waarbij de focus werd gelegd op de verdere ontwikkeling van de regio. Komt de Volksrepubliek graag naar buiten met zijn economisch cijfermateriaal?

“Het Forum is er op geen enkele manier gekomen in het voordeel van de Tibetanen. Wanneer de Chinese overheid spreekt over de ontwikkeling van het gebied doelt ze op een vooruitgang die de partijleden verrijkt en die een verhoging van Chinese immigranten met zich meebrengt. Uiteindelijk zullen deze ‘verbeteringen’ de omgeving meer slecht dan goed doen. Ik vrees dat de gewone Tibetaanse bevolking geen vruchten zal plukken van die zogenaamde ontwikkeling.”

– De tweede ‘Special Meeting’ staat gepland voor augustus. Twee jaar geleden schaarde de gemeenschap zich achter de ‘Middle Way’ aanpak. Veel individuen en groeperingen steunen echter ‘Rangzen’. Kan het onderwerp onafhankelijkheid dan wel serieus in overweging genomen worden?

“De gebruikte referentie op de vergadering werd gehouden in ballingschap waar slechts een minderheid Tibetanen woont. Een geheime peiling afgenomen in Tibet wees erop dat de meeste Tibetanen onafhankelijkheid verkiezen (zie grijs kader). Vorig jaar vond hier in India een ‘Young Intellectuals Forum’ over Rangzen plaats. De steun is echt wijdverspreid. Daarom moeten we op de hoogste overheidsniveaus de optie serieus bespreken. Onafhankelijkheid voor het Tibetaanse volk is echt een realistisch standpunt. Voor de Chinese invasie was Tibet historisch gezien een onafhankelijk land. Bovendien streeft ons volk al decennia naar onafhankelijkheid. Weet je, de geschiedenis staat bol van onderdrukte volkeren die uiteindelijk onafhankelijkheid en zelfdeterminatie bereikten.”

Gezocht: Kalon Tripa

– Volgend jaar vinden er in Dharamsala verkiezingen plaats. De nieuwe Kalon Tripa (nvdr minister-president of eerste minister van Tibetaanse Regering in Ballingschap, TRB) wordt dan verkozen. Een belangrijke gebeurtenis, lijkt me?

“Het is niet alleen belangrijk dat we een bekwame Kalon Tripa aanduiden, maar evenzeer geschikte parlementsleden. Het zijn de parlementsleden die uiteindelijk de overheidshervormingen moeten leiden. Ze hebben uiteraard wel de Kalon Tripa nodig om de hervormingen te implementeren. In de aanloop van de verkiezingen hield NDPT al paneldiscussies in Dharamsala en Bylakuppe (in de Zuidindische deelstaat Karnataka, nvdr) om de mensen te sensibiliseren over democratie en de moeilijkheden waar onze overheid mee te kampen heeft. Eind maart organiseerde NDPT haar derde ‘General Body Meeting’, een vergadering met de vertegenwoordigers van alle regionale afdelingen. De respectieve afdelingen schuiven elk hun kandidaten voor parlementslid of Kalon Tripa naar voor. Uit deze selectie kiezen we 15 kandidaten voor elk van de drie regio’s en bovendien drie voor de functie van premier. We plannen intense campagnes voor alle genomineerde kandidaten.”

– Op internetfora wordt er reeds hevig gespeculeerd en gediscuteerd. Er circuleren vragen die potentiële premiers moeten beantwoorden. We hadden deze graag met u overlopen. Welke maatregelen in het voordeel van de Tibetanen in Tibet kan de overheid in ballingschap nemen?

“De Tibetanen in ballingschap vormen maar een klein deel van het totale aantal Tibetanen. De meeste onder ons leven in Tibet. Wij, hier in ballingschap in Dharamsala, weten dat onze ‘brothers and sisters’ onder de huidige Chinese bezetting zullen blijven strijden voor vrijheid en gerechtigheid. We organiseren internationale mediacampagnes om de wereld er aan te herinneren dat China de mensenrechten schendt. Ook lobbyen we bij internationale organisaties zoals de Verenigde Naties en de Europese Unie. Enkel dergelijke instellingen kunnen de nodige druk uitoefenen op China om zijn politiek van brutaliteit en onderdrukking stop te zetten.“

“Een andere maatregel die we moeten nemen is de hervorming van onze democratie om ze sterker te maken. Een meer democratische regering zou de gemeenschap goed doen: ze zou sterker staan in haar relatie met China en het zou aantonen dat een democratie in Tibet kan bloeien.”

– Naast schending van de mensenrechten doen er zich nog andere en minder gekende problemen voor zoals landonteigening, ongelijkheid in opleiding en in tewerkstelling.

“Het beste wat we kunnen doen om de Tibetanen in Tibet te helpen is het openbaar maken van de problemen die je aanhaalt. Hoewel een groot deel van de wereld op de hoogte is van de politie brutaliteit en onrechtmatige detenties, kennen ze misschien niet de armoede, ongelijkheid en discriminatie waaronder de Tibetanen gebukt gaan. De Chinese overheid schept graag op over het recordtempo waarmee ze het leven van haar burgers heeft verbeterd. Het is echter duidelijk dat het welzijn van de Tibetanen er niet op vooruit gaat, maar eerder verslechtert. Meer zelfs: het is belangrijk om te onderstrepen dat China in zijn aanpak van de Tibetanen geregeld zijn eigen wetten schendt. Door bewustwordingscampagnes kunnen we de Chinese overheid er misschien toebrengen om op zijn minst haar eigen wetten te respecteren.”

– Wat zou u doen om de Tibetaanse nederzettingen nieuw leven in te blazen en zo de huidige exodus van jonge Tibetanen in hun zoektocht naar werk tegen te gaan?

“De meesten onder hen zijn boer of doen vooral zaken tijdens de wintermaanden zoals de verkoop van truien. De jonge generaties krijgen nu de gelegenheid om te studeren aan universiteiten en vullen vacatures in die niet toegankelijk waren voor hun ouders en grootouders. Uiteindelijk zien we geen probleem in een carrière buiten de kampen want de banden met de gemeenschap blijven sterk. Veel jongeren leven in de ‘settlements’ maar werken elders. Anderen die wegtrekken keren geregeld terug om hun familie en vrienden te bezoeken. In de toekomst hopen we dat Tibetanen die succes kennen buiten de kampementen terug lokaal investeren en industrie creëren zodat er een zelfbedruipende economie ontstaat.”

– Hoe zou u het opleidingsniveau verbeteren binnen het bestaande schoolsysteem en hoe zou u jonge Tibetanen helpen om hun cultuur te behouden?

“Al geruime tijd bezoeken we scholen en geven we voorstellingen en voordrachten over het behoud van onze taal en cultuur aan Tibetaanse studenten. We verdelen ook tijdschriften, brochures en pamfletten met hetzelfde doel: het in stand houden van onze identiteit. In ballingschap sturen ouders hun kinderen of naar ‘Central Tibetan School Administration (CTSA)’-scholen geleid door de Indische overheid of naar ‘Sambuddha Tibetan Schools’ onder de mantel van het departement Onderwijs van onze regering. Daarnaast kunnen kinderen ook school lopen in het ‘Tibetan Children’s Village’ (TCV), een onafhankelijke organisatie. Zowel TCV als CTSA heeft een goed niveau. We kunnen wel suggesties doen om de werking te verbeteren, maar we zijn niet bij machte iets aan het leerplan te veranderen.”


– NDPT neemt voorlopig niet deel aan het feitelijke regeren, maar fungeert als een soort oppositie. Hoe zou het huidige systeem beter kunnen functioneren volgens u?

“Onze partij heeft een dubbele rol te vervullen: die van politieke partij en die van niet-gouvernementele organisatie. Er is geen officiële erkenning van politieke partijen. Daarom participeren we door middel van het provinciesysteem waarop het parlement steunt (de gekozenen uit de 3 Tibetaanse regio’s moeten evenredig vertegenwoordigd zijn, nvdr). Als NDPT een derde van de zetels in het parlement wint kunnen we het systeem hervormen in de richting van een echte meerpartijendemocratie. We zijn ook voorstander van een tweekamerstelsel dat vertegenwoordiging van de provincies behoudt, maar tegelijk rekening houdt met een proportionele vertegenwoordiging volgens het bevolkingsaantal.”

– Denkt u als enige politieke partij dat de mensen klaar zijn voor een dergelijk systeem?

“Absoluut, de Tibetanen zijn klaar voor en willen een multi-partijstelsel. Veel Tibetanen steunen onze zaak deels door onze bewustwordingscampagnes en vraag naar hervorming. Als de structuur van onze huidige overheid verandert naar een partijsysteem, kunnen we een nieuwe generatie van leiders creëren. Als dit gebeurt, kan NDPT zich concentreren op het volwaardig functioneren als politieke partij met invloed op het overheidsbeleid en vertegenwoordigers in het parlement. Het zou ons toestaan de regering en het leven van de Tibetaanse ballingen te verbeteren en ons te sterken in de strijd voor de bevrijding van Tibet.”

– Hebben de geleverde inspanningen hun belang op lange termijn en zorgen ze voor een stevigere positie op het internationale toneel?

“Binnen de gemeenschap in ballingschap is ons lange termijn doel educatie en democratie te versterken. Met een opgeleide bevolking staan we in een betere positie om de wereld te informeren over onze situatie. Veel mensen zijn op de hoogte van de Tibetaanse zaak en weten wat de Chinese overheid gedaan heeft en tot op heden doet. Op een dag zullen die mensen leiders kiezen die de Tibetaanse zaak oprecht steunen. Wereldleiders kunnen China daarop aanspreken en voor verbetering zorgen. China kan onder druk gezet worden om Tibet te bevrijden, maar hulp van de internationale gemeenschap is hierbij noodzakelijk. “

– U bezoekt veel scholen, organiseert workshops en paneldiscussies om bewustzijn te creëren. Hoe staan jonge Tibetanen tegenover politiek en de toekomst?

“Wereldwijd zijn er jongeren die politiek bewust en toegewijd zijn, terwijl andere dat niet zijn. Maar onder de huidige prangende situatie in Tibet hebben Tibetanen niet de keuze: ze moeten toegewijd zijn. Dit is de hoofdreden waarom we zo hard werken om bewustzijn te creëren bij jongeren. Het is wel opvallend dat er gemakkelijker gepraat wordt met de jonge generaties over de problemen in Tibet en onze overheid. De jonge garde heeft meer mogelijkheden tot hoger onderwijs, wat op zijn beurt resulteert in meer voeling met politiek en openheid voor hervormingen. Meer zelfs: NDPT ondersteunt Tibetaanse studenten die zich specialiseren in politiek en internationale relaties om bij te dragen aan de vorming van de volgende generaties leiders.”


– U sprak al in verschillende landen en parlementen (Chime Youngdung was onder andere in Italië, Spanje en België te gast, nvdr). Welk systeem zou u toepassen voor een vrij Tibet?

“In de toekomst hopen we op een democratische Tibetaanse overheid met een eerste minister en een tweekamerstelsel. Een van de kamers zou bestaan uit nationale vertegenwoordigers rechtstreeks verkozen door het volk. De andere kamer wordt samengesteld uit provincieafgevaardigden verkozen door de mensen in hun respectieve provincie. De hervorming van de overheid en de verderzetting van het democratiseringsproces vormen onze prioriteiten. Een stevig democratisch systeem kan dan dienen als blauwdruk voor een toekomstige overheid in Tibet.”

– Hoe kan de Europese Unie bijdragen tot het oplossen van de Sino-Tibetaanse kwestie?

“Uiteindelijk krijgen we geen officiële steun van de Europese Unie of Europese overheden. Dat gezegd zijnde is de Europese bevolking steeds een goede vriend en supporter van Tibet geweest. In de toekomst hopen we dat de Europese kiezers leiders aanduiden die zich niet onder druk laten zetten door de Chinezen. In tegendeel. We hopen op leiders die China onder druk zullen zetten om de misdaden tegen de menselijkheid te stoppen en Tibet te bevrijden.”

– Wat zijn de toekomstplannen? De opening van een regionale afdeling in Italië (Chime kwam vorig jaar op uitnodiging van de Tibetaanse gemeenschap in Italië een uiteenzetting doen over NDPT, nvdr)?

“We zouden graag overal in Europa en de wereld ‘chapters’ oprichten. Het is de bedoeling dat Tibetanen kunnen deelnemen aan de activiteiten van NDPT ongeacht waar ze leven. Maar voorlopig concentreren we ons op de komende verkiezingen.”

Hebt u nog een laatste gedachte voor de Belgische sympathisanten?

“Ik zou vragen aan alle activisten om de Tibetaanse zaak te blijven steunen. Het beste wat kan gedaan worden is aan jullie overheid en volksvertegenwoordigers officiële steun voor Tibet te vragen. In naam van de National Democratic Party of Tibet en de gemeenschap in ballingschap wil ik jullie bedanken voor jullie hulp en interesse. Ik hoop op een blijvende inzet voor deze prangende mensenrechtenkwestie. Het zou mooi zijn mocht de steun voor onze zaak nog toenemen.”

– Bedankt voor uw tijd en succes met de verdere campagnes.

Text and photo’s © Han Vandenabeele, mei 2010