Tashi Wangchuk sentenced to five years, despite committing no crime!

After over two years in detention Chinese authorities have today sentenced Tibetan language advocate,Tashi Wangchuk, to five years’ imprisonment [1] on politically motivated charges of ‘inciting separatism’ after he publicly sought to realise his right to Tibetan language education. [2] Tashi has already spent over two years in Chinese detention despite the fact that he has committed no crime under both international law and that of the Chinese constitution. He is now not due to be released until January 2021.

Tashi Wangchuk, a 33-year old Tibetan shopkeeper, was detained on 27 January 2016 and his trial took place on 4 January 2018 at Yushu Intermediate People’s Court, in Jyekundo County in the Kham region of Tibet (Ch: Yushu Tibetan Autonomous Prefecture, Qinghai Province). [3] Tashi’s lawyers, who had limited access to him during his pre-trial detention, reported that he was tortured and suffered extreme inhuman and degrading treatment during the first week of detention. He was initially held for a lengthy period in a ‘tiger chair’ where he was subjected to arduous interrogation and was repeatedly beaten. His interrogators also threatened to harm his family. [4] Due to China’s secrecy around the announcement of trial outcomes, his lawyers were unable to be in court today.

Tashi Wangchuk’s detention came after he featured in a New York Times article and video report [5] about his journey to Beijing in May 2015, to file a formal complaint against Chinese officials for failing to support Tibetans’ right to Tibetan language education. Despite the fact that he explicitly stated in the report that he was not calling for Tibetan independence, Tashi Wangchuk was arrested and charged with the highly politically motivated ‘offence’ of “inciting separatism”, a charge that “criminalize(s) the legitimate exercise of freedom of expression and his defense of cultural rights”, according to UN experts. [6]

20180413_175105Tashi Wangchuk is a high profile political prisoner whose case has been raised by multiple governments [7] and independent human rights experts. In March 2018 six UN human rights experts expressed serious concern over the ruling by a Chinese court to uphold charges of “incitement to separatism” and called for all charges levelled against Tashi Wangchuk to be dropped. [8] In January 2018, government delegations from the UK, EU, US, Germany and Canada attempted to attend the trial but were all denied access. [9] Court officials also refused to allow a New York Times reporter into the trial, despite several requests.

“Tashi Wangchuk’s sentence is a complete outrage and his trial a travesty of justice,” said Tenzin Jigdal, International Tibet Network. [10] “He has already lost over 2 years of liberty and now won’t be free until January 2021 because he has been criminalised for shedding light on China’s failure to protect the basic human right to education and for taking entirely lawful steps to press for Tibetan language education. We urge governments to make strong, urgent representations to China, calling for Tashi Wangchuk’s immediate and unconditional release.”  

“The harshness of this sentence makes it blatantly clear that China has no respect whatsoever for the rule of law. Tashi Wangchuk is an innocent man and his actions to date have not infringed Chinese criminal law, let alone amounted to an internationally recognisable criminal offence,” said Eleanor Byrne-Rosengren, Director, Free Tibet. “In condemning him to five years in prison, China is sending a message to those under their rule, and to the international community, that they do not care about the rule of law, justice or international standards – they have made it clear that they intend to clamp down on anyone who says or does anything they don’t like.”


“What we see from today’s trial outcome is the true face of China’s racist policies against Tibetans. It doesn’t matter to China if you play by the rules – as long as you’re Tibetan, you can be framed as a “separatist” and detained and tortured for advocating for something as basic as language rights,” said Dorjee Tseten, Executive Director of Students for a Free Tibet.

“Today’s sentence demonstrates the Chinese authorities ruthless attempts to quash all forms of peaceful dissent – even if it entails flouting their own laws in the process,” said Gloria Montgomery, Head of Advocacy and Campaigns, Tibet Society. “It is utterly shameful that Tashi Wangchuk is forced to spend a further two years and 8 months behind bars simply for calling for the rights of Tibetans to be educated in their native tongue. He is the victim of a politically motivated prosecution.”

“Tashi Wangchuk has shown incredible courage in his battle to progress the fundamental rights of the Tibetan people,” said Mattias Bjornerstedt, Swedish Tibet Committee “China has demonstrated today just how much it regards such courage as a threat, by imposing a long, politically-charged sentence on an innocent man.”  

“Tibetans and campaigners are outraged at China’s cowardly sentencing of a Tibetan acting entirely within the Chinese Constitution,” added Kyinzom Dhongdue, Executive Director, Australia Tibet Council. “We will continue to press at the highest levels for governments to call on China to overturn this sentence. Tashi has committed no crime and his imprisonment is a perversion of international law.”


Tashi Wangchuk was awarded the International Tibet Network’s ‘Tenzin Delek Rinpoche Medal of Courage’ in July 2017; an annual award given to Tibetan human rights defenders who show deep commitment to enhancing the freedom and rights of the Tibetan people at great personal risk. [11]

“We will keep on supporting Tashi and raising his case here in Belgium! He is innocent and hasn’t broken any laws! China, shame on you,” said Han Vandenabeele, LUNGTA – Actief voor Tibet.

What can you do?!

Please sign and share this petition with your family and friends. Use your Facebook and other social media to spread the news about this injustice! Tibetan language is not a crime! Go to freetashi.org for more information and background information.

For those in Gent, Belgium, you can find us upcoming Saturday, 26 May, at the Groene Vallei Feesten – Standing in Support of Tashi! #FreeTashi

Tenzin Jigdal, International Tibet Network | +91 98822 55516 |  jigdal@tibetnetwork.org
Eleanor Byrne-Rosengren, Free Tibet | +44 (0)7387 182260 | eleanor@freetibet.org
Gloria Montgomery, Tibet Society, UK | +44 (0)7377890148 | advocacy@tibetsociety.com
Dorjee Tseten, Students for a Free Tibet | +1 6467533889 | Dorjee@studentsforafreetibet.org
Kyinzom Dhongdue, Australia Tibet Council | +61 (0)416 695 590 | kyinzom.dhongdue@atc.org.au
Mattias Bjornerstedt, Swedish Tibet Committee | +46 707992915 | mattias.bjornerstedt@tibet.se
Han Vandenabeele, LUNGTA – Actief voor Tibet, Be |lungtatibet@gmail.com
Notes To Editors:
[1] Tashi Wangchuk’s lawyer, Liang Xiaojun, posted on Twitter at 12.10pm [Beijing] on 22 May 2018, ‘刚刚得到消息:扎西文色以煽动分裂国家罪被判处有期徒刑五年。”. Machine Translation – “Just got word, [Tashi Wangchuk] was sentenced to five years in prison for inciting secession.” https://twitter.com/liangxiaojun/status/998778003269210114
[2] Chinese policies that undermine education in the Tibetan language run counter to provisions in China’s own laws, specifically the Regional Ethnic Autonomy Law; protections for language and culture included in Chinese law are routinely not implemented in Tibet. These policies also violate the international right to cultural rights of Tibetans living under Chinese rule. See more on pages 11-15 of the Human Rights Action Plan for Tibet – https://drive.google.com/open?id=1x_iVpWTGgoQRjQx6WMp4UYxzFy4b3LKy
3] On 4 January lawyer Liang Xiaojun, tweeted, “The trial of Tashi Wangchuk in the crime of inciting separatism has ended, which took 4 hours from 9:30 to 13:30. The judge announced the court to be closed and the day of sentence will be chosen afterward. The trial was conducted in Mandarin, and the video “A Tibetan’s Journey to Justice” was screened to the court as evidence. Other related evidence was also shown. The prosecution, the defense and Tashi Wangchuk himself have all expressed their points of view. Tashi’s expression was very clear and his views were concise.” https://twitter.com/liangxiaojun/status/948796514200993793
[4] Background Briefing 2017: Tibetan human rights defender Tashi Wangchuk, International Tibet Network, https://docs.google.com/document/d/1V42KWh8A1MxcSYTaJyMP2v1mhZGwa9qHlj7i9ESCnDs/
[5] New York Times: “A Tibetan’s Jouney for Justice” https://www.nytimes.com/video/world/asia/100000004031427/a-tibetans-journey-for-justice.html
[6] Communication to China from five UN Special Rapporteurs, José Antonio Guevara Bermúdez Vice-Chair-Rapporteur of the Working Group on Arbitrary Detention Karima Bennoune Special Rapporteur in the field of cultural rights 6 David Kaye Special Rapporteur on the promotion and protection of the right to freedom of opinion and expression Rita Izsák-Ndiaye Special Rapporteur on minority issues Nils Melzer Special Rapporteur on torture and other cruel, inhuman or degrading treatment or punishment, 10 February 2017,  https://spcommreports.ohchr.org/TMResultsBase/DownLoadPublicCommunicationFile?gId=22981
[7] EU Beijing Delegation Statement: https://www.gov.uk/government/world-location-news/eu-delegation-to-china-statement-on-international-human-rights-day and US Beijing Embassy Statement: http://beijing.usembassy-china.org.cn/mobile/ambassador-human-rights-day-statement-2016.html
[8] Statement by six UN experts: Mr. Philip Alston, Special Rapporteur on extreme poverty and human rights; Mr. Michel Forst, Special Rapporteur on the situation of human rights defenders; Mr. David Kaye, Special Rapporteur on the promotion and protection of the right to freedom of opinion and expression; Mr. Diego García-Sayán, Special Rapporteur on the independence of judges and lawyers; Mr. José Antonio Guevara Bermúdez, Chair-Rapporteur of the Working Group on Arbitrary Detention, and Mr. Bernard Duhaime, Chair-Rapporteur of the Working Group on Enforced or Involuntary Disappearances.; and furhter  endorsed by Dainius Pūras, Special Rapporteur on the right to health, 23 March 2018, https://spcommreports.ohchr.org/TMResultsBase/DownLoadPublicCommunicationFile?gId=22981.
[9] https://www.nytimes.com/2018/01/04/world/asia/tibet-china-language-separatism-tashi.html
[10] International Tibet Network is a global coalition of 180 Tibet Groups working to end the human rights violations in Tibet and restore the Tibetan people’s right under international law to determine their own political, economic, social, religious, and cultural status – www.TibetNetwork.org
[11] Tibetan rights advocate Tashi Wangchuk awarded the 2017 ‘Tenzin Delek Rinpoche Medal of Courage’ http://www.phayul.com/news/article.aspx?id=39283


EUROPE STANDS WITH TIBET – 59th Tibetan National Uprising Day

10th March 2018 is the 59th anniversary of Tibetan National Uprising of 1959 and the 10th anniversary of the Uprisings of 2008.

Come to Geneva and join the 10th March Rally in commemoration of the Tibetan people’s uprising. Show your solidarity with Tibet and ask your friends to join you!

Time: 11.00 – 16.30

Start Place & March Route: 
Jardin Anglaise – Palais Wilson – Place des Nation

We will conclude the march with a manifestation at Place des Nations, in front of the United Nations building in Geneva. Different guest speakers, musicians, and other artists will be part of an inspiring program. More information about the program will follow soon on http://www.europestandswithtibet.com.


REBELSE GEDACHTEN – De denkwereld van Lhasang Tsering

Lhasang Tsering_1

Wie zijn weg kent in McLeod Ganj, India, weet boekhandel Bookworm en eigenaar Lhasang Tsering vast en zeker te vinden. Twee jaar geleden interviewde ik hem in Dharamsala een gesprek dat nazinderde. Het contact bleef en ik ontving met plezier de laatste publicatie van de dichter/schrijver.

De voormalig guerrillastrijder liet de winkel ondertussen in goede handen van zijn familie, wat hem des te meer tijd gaf tot nadenken. Tevens het uitgangspunt van zijn meest recente werk ‘RANDOM – ideas & opinions of a rebel’. Willekeurige gedachten opgedaan tijdens zijn wandelingen in ballingschap, zo weet hij te vertellen.

Willekeurig – maar wel tekenend voor een auteur die niet van enige controverse gespaard is. Eind jaren tachtig was Lhasang de eerste Tibetaan die zich openlijk uitsprak tegen de Middenweg van de Dalai Lama. Totale onafhankelijkheid, zonder compromis. Een mening die hem niet in dank werd afgenomen door de Tibetaanse goegemeente. Ook professioneel liet het zijn sporen na. Zijn compromisloze strijd voor complete onafhankelijkheid is vandaag misschien minder controversieel, de boeklancering van RANDOM gingen daarom niet minder vlot over de tong.

Lhasang Tsering_2


In het kleinnood – 81 pagina’s – passeren algemene thema’s zoals liefde, geluk en eerlijkheid de revue maar de werkelijkheid is nooit veraf. “Je moet voor het beste hopen maar ik heb de harde realiteit aanvaard. China zal, nooit of te nimmer, eenzijdig en vrijwillig Tibet teruggeven aan de Tibetanen”, schrijft Lhasang. Een harde realiteit waar hij de Tibetaanse regering in ballingschap medeverantwoordelijk voor acht. Het vuur laait dan ook op bij meer beladen onderwerpen.

“In Tibet strijden ze voor vrijheid en bekopen het met hun leven. Hoe kunnen onze leiders dan niet langer in een vrij Tibet geloven? In een democratie zou enkel het volk het doel van de strijd mogen veranderen. Politici daarentegen, als de tijdelijk verkozen vertegenwoordigers van het volk, bepalen slechts de weg tot dat streefdoel.”


Zijn verschillende opvattingen worden aangevuld met gedichten uit vroegere uitgaves zoals ‘TOMORROW and Other Poems’ en meer recent ‘Three Nevers’. Mooi meegenomen – zijn ouder werk is moeilijk te verkrijgen. Het boekje, uitgegeven door TibetWrites.net, bewandelt  verschillende paden doorheen het leven van de auteur. Daarbij kijkt hij de obstakels die hem kruisen – zowel persoonlijke als algemene – recht in de ogen. Een steekt er met kop en schouders bovenuit: Free Tibet. Pretentieloos en to the point.

Tibet is the land where –              Tibet is het land waar –
Where I was born;                          Waar ik ben geboren;
Tibet is the land to which –          Tibet is het land waarbij –
To which I belong;                          Waarbij ik hoor;
Tibet is the only land that –         Tibet is het enige land dat –
That belongs to me;                      Dat bij mij hoort;
Tibet is the one land –                   Tibet is het land –
The one land where I wish –       Het land waar ik wens –
I wish to live and die.                    Ik wens te leven en sterven.

1. Tekst en foto’s © Han Vandenabeele, 2015.
2. Gedicht © Lhasang Tsering, Tomorrow and other Poems, 2007.
3. Een versie van dit artikel verscheen eerder in Tibet.nu, december 2015, het magazine van de TSG-NL over Tibet in al zijn facetten.

Dorje Shugden – zuiver op de graad of wraakzuchtige geest?

Shugden (1)

Wie vorig jaar aanwezig was tijdens het bezoek van de Dalai Lama aan de Rotterdamse Ahoy kon er niet omheen: een groep van driehonderd, hoofdzakelijk westerse, demonstranten scandeerden anti-Dalai Lama slogans. Ze noemden zichzelf de International Shugden Community (ISC) en eisten dat de Tibetaanse leider stopt met liegen. Een van de activisten beschuldigde hem van schending van de mensenrechten en religieuze discriminatie. Om zijn standpunten kracht bij te zetten schuifde hij me nog enkele borchures toe met ronkende titels als ‘De ergste hedendaagse dictator’ en ‘De valse dalai lama’. De spil van deze controverse draait rond Dorje Shugden of Dolgyal, een dharma-beschermer binnen de gelugpa-traditie van het Tibetaans boeddhisme.


Aanhangers beschouwen Shugden als een verlichte boeddha en voorvechter van de ‘pure’ leer die teruggaat op grondlegger Tsongkhapa (1357 – 1419). Tegenstanders, waaronder de Dalai Lama, beschouwen hem als een wereldlijke en wraakzuchtige geest, schadelijk voor het welzijn van Tibet en Zijne Heiligheid. Om de huidige problematiek beter te begrijpen keren we terug naar het Tibet van de 17de eeuw en de manifestatie van Shugden. Na jaren van burgeroorlog en religieuze strijd slaagde de Vijfde Dalai Lama er – dankzij Mongoolse steun – in om het land zowel wereldlijk als geestelijk te regeren. Met hem werd de gelug, een van de vier boeddhistische stromingen (nyingma, sakya, kagyu en gelug, nvdr.) in Tibet, de dominante school.

De machtspositie van de Grote Vijfde zorgde eveneens voor interne spanningen binnen het gelup-establisment. Sommige fracties streefden naar een zuivere beoefening van de leer, zonder inmening van andere scholen, soms met een ware beeldenstorm als gevolg. De Dalai Lama als leider van alle Tibetanen – en dus pragmatischer – voerde ook rituelen van andere tradities uit. Tulku Dragpa Gyaltsen, een belangrijk lama met veel aanzien die naast de titel van vijfde Dalai Lama greep, fungeerde hier als belangrijkste antagonist. De rivaliteit tussen beide entourages leidde naar verluid tot de vroegtijdige dood van Dragpa Gyaltsen. Vermoord door aanhangers van de Dalai Lama of zelfmoord? Hoe dan ook, zijn gewelddadig overlijden triggerde de verschijning van Dorje Shugden als een beschermheilige van de orginele gelugpa.

Shugden (3)


Een beschermheilige die zonder verpinken over lijken gaat, zo leert de geschiedenis ons. Intimidatie, geweld en zelfs moord achtervolgen de sekte rond Dorje Shugden doorheen de eeuwen na zijn manifestatie. Tijdens en na het leven van de Dertiende Dalai lama (1876 – 1933) flakkerde het interreligieuze conflict opnieuw op. De politieke motieven waren dan ook niet veraf: een sterke en oecumenische Dalai Lama aan het roer bedreigde – opnieuw – de status-quo op het dak van de wereld. Zijn pogingen tot maatschappelijke hervorming en modernisering vormden een bedreiging voor de bestaande gelugpa-heerschappij. Een tegenbeweging onder leiding van de invloedrijke lama Pabongka zette Shugden niet alleen terug op de kaart, maar gaf de – tot dan toe – lagere godheid een ereplaats binnen het boeddhistisch pantheon. Shugden werd gepromoveerd tot de beschermer van de gelugpa, met gewelddadige krachten ter beschikking. De charismatische Pabongka kon rekenen op een grote aanhang en onderrichtte een hele generatie volgelingen, waaronder voormalige leerkrachten van de huidige Dalai Lama.

Shugden manifesteerde en ontwikkelde zich vierhonderd jaar geleden. In zijn biografie beschreef de Grote Vijfde reeds de schadelijke effecten van de geest. Shugden staat gelijk aan sektarisme. In bepaalde Tibetaanse regio’s hebben zijn aanhangers zelf afbeeldingen van godheden zoals Guru Rinpoche, die een belangrijke plaats inneemt binnen de nyingma, verbrand,” verklaarde de Dalai Lama tijdens de persconferentie in Shiphol vorig jaar. “Ik promoot harmonie tussen alle geloofstradities. We moeten nu eenmaal samenleven. Als boeddhist neem je toevlucht tot de drie Juwelen (de Boeddha, de Dharma-leer en de Sangha of geloofsgemeenschap, nvdr.) en niet tot gewone geesten of godheden. Dat is gewoon verkeerd. De Boeddha leerde ons dit en verplichtte niemand om zich te bekeren.”


Het voorheen intern conflict bereikte de buitenwereld na de vlucht van Zijne Heiligheid in ballingschap. Onder invloed van zijn leermeesters reciteerde ook de jonge Dalai lama gebeden voor de godheid: “In mijn eigen onwetenheid vereerde ik Shugden tussen 1951 en 1970. Ik kende de ernst van de situatie noch de relatie tussen Shugden en de Vijfde en Dertiende Dalai Lama niet. Een persoonlijk onderzoek en diepgaande gesprekken met een Shugden (2)twintigtal boeddhistische meesters uit de verschillende scholen bracht klaarheid. Allen, met uitzondering van een lama, erkende het negatieve karakter van de godheid. Het was dan ook mijn verantwoordelijkheid om me hier over uit te spreken. Of mensen daar ook naar luisteren is volledig hun eigen beslissing.”

Halverwege de jaren zeventig maakte de Dalai Lama zijn bezorgdheid voor het eerst openbaar en distantiëerde zich van de cultus. Tot een officieel verbod kwam het niet, hoewel hij iedereen adviseerde zich niet langer met dergelijke praktijken in te laten. Doorheen de jaren werd zijn advies kritischer: wie zich inlaat met Shugden kon niet langer religieus onderricht ontvangen van hem. Uiteraard leidden zijn uitspraken tot de nodige spanningen binnen de Tibetaanse gemeenschap en op sommige plaatsen ging het er heet aan toe. Bepaalde kloosters, winkels en zelf sommige overheidsdiensten van de regering in ballingschap trokken de lijn verder en weigerden de toegang voor Shugden-aanhangers. Olie op het vuur.

Het conflict bereikte in ‘97 een luguber hoogtepunt met de driedubbele moord van enkele vertrouwelingen van de Dalai Lama. De slachtpartij – de monniken werden brutaal om het leven gebracht met minstens vijftien messteken op slechts een steenworp verwijderd van zijn residentie in Dharamsala – was een duidelijk signaal. Harde bewijzen ontbraken en arrestaties bleven uit, maar velen zagen hier de hand van Shugden (of beter gezegd zijn volgelingen) aan het werk.

Vrije meningsuiting

In 1991 exporteerde Geshe Kelsang Gyatso de Shugden-cultus naar onze contreien. Dat deed hij niet zonder succes. Zijn New Kadampa Tradition (NKT) functioneert volledig onafhankelijk van de andere scholen – de gelugpa inclusief – en vereert Shugden als de manifestatie van de bodhisattva van volmaakte wijsheid. De organisatie claimt vele afdelingen in Amerika en Europa, waaronder ook in Brussel en Amsterdam. Kelsang Gyatso, als de ultieme spirituele leider en zijn nieuwe kadampa’s vormen de drijvende kracht achter de ISC en de protesten tegen de Dalai Lama. Dankzij een fanatieke harde kern en de nodige finaniciële middelen (met ook giften uit China) mobiliseert de ISC/NKT zijn demonstranten in het spoor van Zijne Heiligheid. Een ware kruistocht om hem te ‘ontmaskeren’ als leugenaar en bedrieger. De Dalai Lama van zijn kant ligt niet wakker van de beschuldigingen.

Reuters publiceerde op 21 december 2015 een artikel die de samenwerking tussen de CCP en de Shugden-aanhangers blootlegde. Kort daarop maakte de International Shugden Community bekend haar anti-Dalai Lama activiteiten te staken. Zie: “China co-opts a Buddhist sect in global effort to smear Dalai Lama” – http://www.reuters.com/investigates/specialreport/china-dalailama 

“Een protestgroep ter bescherming voor een geest? Terwijl een geest eigenlijk de mensen moet beschermen. Haha! Nu vinden ze dat ik moet stoppen met liegen. Waarover heb ik gelogen? Breng maar eens een bezoek aan Zuid-India waar er enorme Shugden-kloosters zijn met meer dan duizend monniken. Ik heb niets verboden – die macht heb ik trouwens niet – maar laat je vooral niet leiden door emoties. Het interesseert me niet wat ze over me zeggen, ze hebben vrijheid van meningsuiting. Maar die heb ik ook (lacht). Nu, we moeten mededogen tonen voor hen. De demonstranten begrijpen de echte situatie niet en worden misleid.” 

Bronnen en achtergrondinformatie:

  • The Dalai Lama and the King Demon, Raimondo Bultrini, 2013, Tibet House US
  • The Shukden affair: Origins of a Controversy, Georges Dreyfus, 1999, Williams College
  • Tibetan and Zen Buddhism in Britain, David N. Kay, 2004, RoutledgeCurzon
  • dalailama.com 
  • dalailamaprotesters.info
  • internationalshugdencommunity.com
  • kadampa.org 
  • Tekst en foto’s © Han Vandenabeele – © Tibet.nu. Een versie van dit artikel verscheen eerder in Tibet.nu nummer 15 – december 2015, het magazine van de TSG-NL over Tibet in al zijn facetten.

“Alle religies delen de boodschap van liefde en mededogen”

De Dalai Lama aan het woord over verplichtingen, geweldloosheid en Shugden

DSC_0029Een bezoek van de Dalai Lama gaat nooit onopgemerkt voorbij. Hoewel hij sinds enkele jaren op politiek pensioen is, blijft zijn naam de nodige tumult opwekken. Traditiegetrouw gaat Beijing op zijn achterste poten staan waarop het gastland, helaas, steeds vaker verkondigt dat er geen officiële ontmoeting zal plaatsvinden tussen de overheid en Zijne Heiligheid. Niets nieuws onder de zon tijdens zijn laatste bezoek aan Nederland op 10 en 11 mei 2014. Volgens de Dalai Lama zelf niet meer dan een storm in een glas water: “De ene keer ontmoet ik politici, de andere keer niet. Geen enkel probleem als ze zich willen verstoppen (lacht). Het is de gewone bevolking die me wil ontmoeten. Behalve in Wasington en Brussel hebben mijn bezoeken geen enkele politieke betekenis. De media wil mijn bezoek altijd politiseren. Misschien een manier om hun overheid te bekritiseren.” Een combinatie van de nodige credibiliteit, een beetje geluk, doorzettingsvermogen en wie weet welke goede karma leverde onze redactie een plaatsje op tijdens de persconferentie in Schiphol. Ook voor ons geen alledaagse bezigheid. Daarom een kort relaas.

Wie niet waagt, niet wint. Een alomgekend spreekwoord dat wij maar wat graag wilden testen. “Beste, de afgelopen weken heeft u belangstelling getoond voor het bezoek van de Dalai Lama aan Nederland. Alleen op basis van correcte gegevens wordt uw accreditatie beoordeeld. Een kopie of scan van uw ID en perskaart of een brief van een erkend medium.” Een identiteitskaart, dat hadden we. Een brief van een medium, wel, die schreven we natuurlijk zelf. Twee van de drie moest volstaan om campagnebureau BKB, dat instond voor de mediaverzoeken rond het bezoek, te overtuigen van de noodzaak van onze aanwezigheid. Enkele weken later, twee dagen voor ons vertrek naar Rotterdam, kregen we het verlossende bericht: “… langs deze weg verlenen we u de nodige accredidatie … zaterdag 10 mei om 11.30 uur voor een persconferentie … 11 mei in de Ahoy voor een drietal fotomomenten tijdens de publieke lezing.”

Een zekere euforie was ons niet vreemd. Zijne Heiligheid in levenden lijve zien blijft hoe dan ook een intense gebeurtenis. Ook voor een niet-boeddhist èn zonder zweverig te worden. Ons activisme voegt er uiteraard nog een extra dimensie aan toe. We waren weliswaar niet aan ons proefstuk toe, al varieerden de omstandigheden: van Sportpaleis over Dharamsala tot Europees Parlement. Op de grond zittend omringd door Tibetanen of op een stoeltje tussen het grote publiek, zodra hij de ruimte betreedt, of beter nog ‘aanwezig’ is verandert de atmosfeer. Een zekere gloed overspoelt de aanwezigen en een glimlach verschijnt op ieders gezicht. Nobelprijs voor de Vrede, zeg je? Daar kunnen we inkomen.


Het regende pijpenstelen toen we die ochtend de gordijnen van het Grand Hotel Central opentrokken. Na een verkwikkende douche en een licht ontbijt (redelijk zenuwachtig, nvdr.) vertrokken we vanuit Rotterdam richting Nederlandse luchthaven. De ontvangen instructies waren eenvoudig: “Rij de Schiphol Boulevard op en neem vervolgens de eerste links.” Het bordje ‘VIP-center’ leidde ons verder de luchthaven binnen. Deze maal niet het vliegtuig op of verre reis, maar zeker niet minder een avontuur. Ik las de afgeprinte mail nog eens door en controleerde de tijd. De digitale klok sloeg kwart voor elf. Mooi op tijd reden we parking Excellence op, al was het parkeerticketje achteraf net iets minder excellent. ‘Persconferentie’ en ‘Dalai Lama’ raceten door onze gedachten wanneer we de buzzer van de eerste toegangspoort induwden. Een vrouw aan de andere kant van de lijn verifieerde naar ons medium. “Lungta Magazine – geschreven pers en fotografie”. Met deze magische woorden zoemde de poort het slot uit waarna een volgende deur ons toelachte. Na een persoonsidentificatie en een ritje door de scanner werden we goed bevonden. De sfeer was gemoedelijk maar alert, een beetje zoals de hoofdgast van de persconferentie. Vriendelijk werden we richting de lift gewezen, op naar de derde verdieping.



Daar stonden we dan tussen de pro’s van ondermeer Agence France Press en NRC Handelsblad en sloegen het rondje ‘ons kent ons’ geamuseerd gade. Gewapend met onze – beduidend kleinere – fotocamera en bandopnemer verzamelden we met een twintigtal in de persruimte. De media wordt soms de vierde macht of de waakhond van de samenleving genoemd. Nadat we ons installeerden in het midden van de tweede rij kraamde iemand het volgende uit: “Waar woont ie nou alweer, die Dalai Lama?” Bedenkelijk wierpen we elkaar een blik toe. Iedereen in de ruimte eiste zijn plaats op met of zonder blad voor de mond. Vooral de fotografen lieten zich gelden. Na een korte uiteenzetting over het verloop van de persconferentie was het moment aangebroken. De eerder vernoemde ‘warme gloed’ maakte plaats voor fel geflits en onophoudelijk geklik. Als motten op het licht vlogen de fotografen rond de Dalai Lama, elkaar vertrappelend voor de perfecte foto. Komisch… en best genant.


Om het ijs te breken prees de Dalai Lama allereerst de Hollandse tulpen om vervolgens lands grote godsdienstolerantie in de bloemetjes te zetten. “Waar ik ook ga en wie ik ook ontmoet, haal ik mijn drie verplichtingen aan. Ten eerste denken velen dat de sleutel voor een gelukkig leven bestaat uit materiële rijkdom. Dit is niet correct. Zowel blijheid, tevredenheid en liefde maken deel uit van de oplossing. Vervolgens ben ik een boeddhistische monnik. De verschillende religies en geloofsovertuigingen met elk hun eigen filosofie bezitten hezelfde potentieel voor innerlijke vrede. Allen delen dezelfde boodschap van liefde en mededogen. Het mooiste voorbeeld hiervan is India waar alle grote religies samenleven. Uiteraard zijn er nu en dan problemen, maar dit is eerder kleinschalig. Grote groepen hindoes en moslims wonen er al meer dan duizend jaar naast elkaar. Daarom is doden in de naam van god ongeloofelijk triest en maak ik er een punt van religieuze harmonie te promoten. Tenslotte ben ik ook Tibetaan en ondanks mijn politiek pensioen gaat dit gepaard met een bepaalde verantwoordelijkheid. Wij, Tibetanen, hebben een rijke boeddhistische geschiedenis en achtergrond die we moeten uitdragen naar de wereld. Onze cultuur van geweldloosheid en vrede is de moeite waard om te conserveren.

In zijn kenmerkende stijl wees de Dalai Lama ook de vertegenwoordigde pers terecht en liet het niet na de media op haar verplichtingen te wijzen. “Ook jullie hebben de verantwoordelijkheid om de bevolking op te voeden. Innerlijke waarden zijn zeer belangrijk voor de creatie van gelukkige individuen, families en gemeenschappen. Ongeacht of je gelovig bent of niet. Daarom, beste mensen van de media, probeer ook eens positieve zaken te belichten. Als het grote publiek enkel slecht nieuws krijgt voorgeschoteld, wordt hun wereldbeeld natuurlijk negatief. We mogen ons vertrouwen en optimisme niet verliezen. De mens is in essentie positief, zelfs wetenschappers onderschrijven dit. Jullie kunnen met andere woorden een significante bijdrage leveren aan de harmonie in de wereld. Journalisten zouden een lange neus zoals een olifant moeten hebben om zowel voor als achter zich te ruiken. Zeker in democratische landen bestaat de gelegenheid om de realiteit te kennen en om eerlijk en oprecht bij te dragen tot de samenleving. Aangezien ik hier ben uitgenodigd, wou ik dit toch even kwijt (lacht). Maar nu is het natuurlijk jullie beurt.”



Sinds het laatste bezoek van Zijne Heiligheid aan Nederland, nu vijf jaar geleden, is de mensenrechtensituatie in Tibet er niet op vooruit gegaan. De protesten tijdens de aanloop van de Olympische Spelen in Beijing haalden de krantenkoppen – of toch voor even – en ondertussen staken 136 mannen en vrouwen zichzelf in brand als protest tegen de Chinese bezetting.

Door de zeer strakke controle is het gevoel van angst enorm toegenomen. In onze hoofdstad Lhasa vind je op elke hoek van de straat videocamera’s waardoor de bewoners zich als gevangenen voelen. Bekrompen Chinese hardliners beschouwen het Tibetaans boeddhisme als een bron van separatisme. Ik raad iedereen aan om naar Tibet gaan! Het mag misschien aan de dure kant zijn, leen dan wat geld van een vriend (lacht)! Je moet het met je eigen ogen zien en beleven. Er is veel repressie, ook bij andere minderheden. Serieus, kijk naar de zelfverbrandingen. De tijd is aangebroken om op onderzoek te gaan en de oorzaken bloot te leggen. Wij blijven ondertussen het pad van geweldloosheid volgen totdat de Tibetaanse cultuur en het boeddhisme volledig dood zijn. Wat er daarna zal gebeuren, weet niemand. Onze Chinese vrienden zouden zich gelukkig moeten prijzen met onze geweldloze strijd. Ook de golf van zelfverbrandingen: buiten zichzelf doen ze geen anderen pijn.


Tegenwoordig kan de Dalai Lama in het Westen geen teaching meer geven of hij wordt opgewacht door aanhangers van Dorje Shugden. Ook tijdens zijn bezoek aan de Rotterdamse Ahoy stond een groep van driehonderd, hoofdzakelijk westerse, demonstranten anti-dalai lama slogans te scanderen. Als deity of godheid beschouwt Dorje Shugden zichzelf als een soort beschermheilige van de gelugpa. Deze dominante strekking binnen het Tibetaans boeddhisme, met de Dalai Lama aan het hoofd, moet volgens Shugden gevrijwaard worden van vreemde invloeden en in zijn pure vorm worden beoefend. Een gedachtengoed dat lijnrecht tegenover de Dalai Lama zijn opvatting van openheid en anti-sektarisme staat. Tot de jaren zeventig vereerde Zijne Heiligheid zelf Shugden, totdat de negatieve gevolgen voor Tibet en zichzelf duidelijk werden. Tot een officieel verbod kwam het niet, hoewel de Dalai Lama iedereen aanraadde zich niet verder met dergelijke praktijken in te laten, wat leidde tot nodige spanningen binnen de Tibetaanse gemeenschap.

Wij zijn boeddhisten en de Boeddha onderrichtte om geen toevlucht te nemen tot gewone deities of spirits. Dat is gewoon verkeerd. Shugden manifesteerde en ontwikkelde zich in de 17de eeuw, tijdens het leven van de Vijfde Dalai Lama. In zijn geschriften beschreef de Grote Vijfde de schadelijke effecten. Shugden vertegenwoordigt sektarisme en in bepaalde Tibetaanse regio’s hebben zijn aanhangers zelf afbeeldingen van godheden binnen andere tradities, zoals Guru Rinpoche, verbrand. In de laatste vier eeuwen heeft Shugden veel controle gehad.”

shugden (2)

Ook ikzelf, in mijn eigen onwetenheid, heb hem tussen 1951 en 1970 aanboden. Ik kende de ernst van de zaak noch de relatie tussen Shugden en de Vijfde en Dertiende Dalai Lama niet. Alles werd me duidelijk na een persoonlijk onderzoek en diepgaande gesprekken met mijn leraars, een twintigtal boeddhistische meesters uit de verschillende strekkingen (gelug, kagyu, sakya en nyingma, nvdr.). Iedereen, behalve een, erkende het negatieve karakter van de godheid. De protestgroep is ontstaan als bescherming voor deze spirit. Terwijl een spirit eigenlijk de mensen moet beschermen. Haha! Nu roepen de demonstranten dat ik moet stoppen met liegen. Waarover ik heb gelogen? Geen idee. Maar het is mijn taak om mijn zorgen te uiten. Of mensen er naar luisteren is volledig hun beslissing. Breng maar eens een bezoek aan Zuid-India waar er enorme Shugden-kloosters zijn met meer dan duizend monniken. Ik heb niets verboden, maar laat je niet leiden door emoties.”


Na een handvol vragen van de media maakten de mensen van BKB duidelijk dat het tijd was om af te ronden. Zijn boodschap kunnen delen met anderen, zo benadrukte de Dalai Lama, is zijn belangrijkste missie. “Innerlijke vrede en geluk, daar gaat voor mij om. Ik concentreer me op de boeddhistische boodschap zowel tijdens mijn publieke optredens zoals hier in Rotterdam als in mijn gespreken met andere religieuze figuren. Mijn bezoeken zijn nu apolitiek.” Tijdens zijn afscheid nam de Dalai Lama de tijd om de aanwezigen persoonlijk te bedanken. Ook wij kregen de gelegenheid om Zijne Heiligheid ons respect te betuigen. We overhandigen onze khata’s die we gezegend terugkregen en konden enkele woorden uitwisselen. Een moment om nooit te vergeten. De obligatoire foto zorgde voor het perfecte slot van een inspirerende dag.

Tekst en foto’s © Han Vandenabeele. Dit artikel verscheen eerder in Lungta Magazine, jaargang 2, uitgave 3/maart 2015.

WOESER – dichteres zonder angst


Tsering Woeser is een Tibetaans-Chinese schrijfster, dichteres en dissident blogster. Ze werd in 1966 geboren in Lhasa en stamt uit een gezin van fervente maoïsten. Haar jeugdjaren bracht ze door in Sichuan en stonden volledig in het teken van de Communistische Partij. In een recent interview met The New York Review of Books verklaarde ze lang een ‘rode’ kijk op de Tibetaanse kwestie te hebben gehad. Een reeks gebeurtenissen bracht daar geleidelijk aan verandering in. Zo studeerde ze literatuur aan de universiteit van Chengdu, waar ze zelf gediscrimineerd werd voor haar Tibetaanse afkomst. Ook kwam ze in contact met verboden literatuur zoals een Chinese versie van “In Exile from the Land of Snows” van John Avedon en de biografie van de Dalai Lama. Na de dood van haar vader begin jaren ‘90, zocht ze troost in de kloosters van Lhasa waar ze te werkgesteld was als redactrice. Ze won het vertrouwen van de monniken en hoorde hun versie van de rellen in 1989. Dit betekende het kantelmoment in haar schrijven en haar Tibetaans bewustzijn.


Met de publicatie van “Notes on Tibet” in 2003 trapte ze op de tenen van de autoriteiten. Ze verloor haar job en verhuisde naar Beijing. Dankzij de anonimiteit van de grootstad en de geneugten van het internet zette ze haar werk verder. Op haar blog “Invisible Tibet” schuwt ze de controverse niet en bericht ze uitgebreid en kritisch over de situatie van de Tibetanen. Haar werk leverde, naast verschillende internationale prijzen en onderscheidingen, de volle en constante aandacht van Chinese veiligheidsdiensten op. Publicatieverbod, pesterijen en huisarrest volgden elkaar in sneltempo op, maar konden de verspreiding van haar artikels en boeken niet tegengaan.

Wang Lixiong_Ilham Tohti_Woeser

Woeser woont met haar man, Wang Lixiong, in de Chinese hoofdstad Beijing. Als geschiedkundige en sociaal theoreticus is Wang begaan met de situatie van etnische minderheden in het algemeen en het lot van de Tibetanen in het bijzonder. Zijn uitgesproken mening en dissidente houding leverde hem eveneens een plaatsje op de zwarte lijst op. Het koppel ondertekende als een van de eersten Charta 08, het democratiseringspamflet opgesteld door Nobelprijswinnaar voor de Vrede Liu Xiaobo. De internetpetitie verscheen in 2008, riep op tot politieke hervomingen binnen de Volksrepubliek en werd ondersteund door honderden Chinese prominenten en intellectuelen, waaronder voormalige partijleden.


In 2011 kreeg Woeser de Prins Claus Prijs “voor haar moed om te spreken voor de mensen die worden onderdrukt of verzwegen, voor de aansprekende combinatie van literaire kwaliteit en politieke verslaglegging in haar werk, voor haar documentatie van en steun voor de Tibetaanse cultuur en voor haar actieve strijd voor zelfbeschikking, vrijheid en ontwikkeling in Tibet”. De Prins Claus Prijs eert individuen voor hun uitzonderlijke bijdrage aan cultuur en ontwikkeling. Het prijzenprogramma richt zich op experimenteel, moedig en belangrijk werk dat de vrijheid en ontwikkeling vergroot in gebieden waar mensen en ideeën worden onderdrukt of verzwegen. Huisarrest belette haar echter om de prijs uit handen van de Nederlandse ambassadeur in Beijing in ontvangst te nemen.

Woeser brengt haar boeken uit in het Chinees (hoewel ze Tibetaans spreekt, heeft ze de taal nooit leren lezen en schrijven, nvdr.) waarvan een groot deel reeds vertaald is naar o.a. het Engels, Frans en Tibetaans. Haar kritische houding zorgde ervoor dat haar blogs en gedichten verboden zijn in China. In het Westen wordt ze gelauwerd en geprezen en biedt ze een unieke kijk op de Tibetaanse problematiek. Tibetoloog Robert Barnett omschreef haar als “een dichteres die vergeten is bang te zijn”. Een greep uit haar werk:

Voices from Tibet: Selected Essays and Reportage

Voices from TibetMet een verzameling van verhandelingen en reportages bespreekt “Voices from Tibet” de omwentelingen van de Chinese groei en de impact op Tibet en haar inwoners. Het boek werpt een licht op de lokale frustraties en de gevolgen hiervan: de onrusten in 2008 en de Chinese veiligheidsmaatregelen als reactie hierop. Het schrijven van Woeser en haar man Wang Lixiong vertegenwoordigt een zeldzame (Chinese) kijk op de Tibetaanse zaak.

Uitgeverij Univ Hawaii Pr (2014) – 136 pagina’s – ISBN 978-0824839512


Immolations au Tibet

Immolations au Tibet: La Honte du monde
In dit kleinnood, geïllustreed door de Chinese kunstenaar Ai Weiwei, gaat Woeser dieper in op de golf van Tibetaanse zelfverbrandingen. Aan de hand van (gesproken en geschreven) citaten van de slachtoffers ontleedt ze de achterliggende oorzaken en redenen van deze wanhoopsdaden.

Uitgeverij Indigène (2013) – 48 pagina’s – ISBN 979-1090354494


Memoire interdite: Témoignages sur la Révolution culturelle au Tibet

Mémoire interditeNa de dood van haar vader, een legerofficier in het Volksbevrijdingsleger, probeerde ze een beeld te schetsen van een van de minst gekende perioden uit de Chinese geschiedenis: de Culturele Revolutie. Het sociaal experiment dat een einde betekende voor oude waarden en tradities, richtte tussen 1966 en 1976 een ware ravage aan in China en Tibet. Naast de publicatie van een fotoboek – ze erfde honderden foto’s uit die periode gemaakt door haar vader – volgde een verzameling van Tibetaanse en Chinese getuigenissen, overlevenden van de Culturel Revolutie.

Uitgeverij Gallimard (2010) – 566 pagina’s – ISBN 978-2070131150

Bronnen en bijkomende informatie:

  • High Peaks Pure Earth (www.highpeakspureearth.com)
  • The New York Review of Books – Beyond the Dalai Lama: An interview with Woeser and Wang Lixiong (nybooks.com)
  • Pen International (pen-international.org)
  • Prince Clause Fund for Culture and Development (princeclausfund.org)
  • Avedon John, In Exile from the Land of Snows, Uitgeverij Harper Perennial, 1997, 512 pagina’s, ISBN 978-0060977412

  • tekst © Han Vandenabeele – Dit artikel verscheen eerder in Lungta Magazine, jaargang 2, uitgave 3, maart 2015.

Er is leven na de dood


DSC_0225 - kopie

De vraag die op menig lippen brandt nu de Dalai Lama een jaartje ouder wordt is prangend: what’s next? Als we de Chinese autoriteiten mogen geloven zou het overlijden van het boegbeeld van de Tibetaanse zaak alle problemen op het dak van de wereld van de baan ruimen. Het respect en aanzien dat Tenzin Gyatso, de 14de Dalai Lama, wereldwijd geniet staat in schril contrast met de mening die China toebedeeld is. Van ‘separatist’ over ‘wolf in monnikspij’ tot zelfs ‘nazi’: China’s standpunt spreekt boekdelen. Als boeddhist aanvaardt Zijne Heiligheid de eindigheid van het huidige leven zonder verpinken, maar erkent hij evenzeer de gevolgen van een toekomstige dood. Zijn opvolging is dan ook een veel besproken onderwerp. Sinds hij uit Tibet vluchtte in maart 1959 staat zijn leven in ballingschap in het teken van vooruitgang en modernisering. Zo democratiseerde de voormalige leider van Tibet zijn regering en deed hij in 2011 – na een traditie van meer dan 370 jaar – afstand van de politieke macht. Zelfs op het vlak van reïncarnatie achtte de Dalai Lama de tijd rijp voor een update van een eeuwenoud systeem.

De erkenning van tulku’s of gereïncarneerde lama’s is een van de belangrijkste karakteristieken van het Tibetaans boeddhisme. In essentie staat een verlicht leraar zijn plaats in het nirvana af en keert vrijwillig terug naar het aardse leven uit mededogen voor het lijden van alle levende wezens. De traditie wil dat de overleden lama aanwijzingen en tips nalaat om zo de weg te wijzen richting zijn opvolger. Aan de hand van voorspellingen, dromen en raadplegingen van orakels begint enkele jaren na zijn dood de zoektocht naar potentiële kandidaten. Fysieke kenmerken, opmerkelijke uitspraken en het vermogen om voorwerpen van de gestorven lama aan te duiden zijn doorslaggevend om een bepaald kind te erkennen. De jongens, vaak niet ouder dan 4 à 5 jaar, worden nadien officieel ingehuldigd, gevolgd door jarenlange studie en meditatie.

Dalai Lama (2)De toewijzing gaat natuurlijk ook gepaard met de nodige rechten en plichten. De nieuwe reïncarnatie erft niet alleen het aanzien en de bezittingen van zijn voorganger, maar krijgt ook de verantwoordelijk over diens volgelingen en de geloofsgemeenschap. Het gebruik, geworteld tot diep in de 13de eeuw, verzekert zo de continuïteit binnen en het gezag van een bepaalde boeddhistische school of klooster. In een diepgelovige samenleving zoals de Tibetaanse is de invloed van de klerikale bovenlaag dan ook niet gering. Deze machtspositie en de – tot voor kort – versmelting van religieuze en wereldlijke macht leidde in het verleden echter ook tot misbruik en nepotisme. Een tulku als stroman bracht ook China op ideeën, zowel vroeger als nu.

De Dalai Lama windt er geen doekjes om: hij alleen heeft het beslissingsrecht over zijn wedergeboorte. Zolang Tibet niet vrij is zal zijn opvolger sowieso buiten China geboren worden want, zo liet hij reeds meermaals weten, de 15de Dalai Lama moet het werk van de vorige verderzetten. Indien de situatie het vereist, bestaat zelfs de mogelijkheid de successielijn stop te zetten. Om meer duidelijkheid te scheppen publiceerde Zijne Heiligheid in september 2011 een verklaring omtrent zijn reïncarnatie.

Reïncarnatie 2.0

Het grootste probleem waarmee de opeenvolgingen te kampen hebben is het ontstaan van een machtsvacuüm van gemiddeld twintig jaar: de tijdsspanne nodig vooraleer een nieuwe dalai lama de volwassen leeftijd bereikt. In het verleden vulde een regent de lacune op, maar die periodes stonden meestal te boek als politiek onstabiel en corrupt. Om dit te vermijden – het zou nefast kunnen zijn voor de huidige Tibetaanse vrijheidsstrijd – bewandelt de Dalai Lama verschillende pistes die afwijken van de traditionele gang van zaken.

In plaats van te wachten tot na zijn dood, sluit Zijne Heiligheid niet uit op voorhand een plaatsvervanger aan te duiden via het proces van emanatie. Dit principe komt er enerzijds op neer dat, dankzij hoge spirituele prestaties, een persoon hetzelfde bewustzijn bereikt als de lama en daardoor, ante mortem, erkend wordt als zijn reïncarnatie. Anderzijds bestaat de mogelijk erin om iemand aan te duiden op basis van een persoonlijke band of aansluiting met het levenswerk van zijn voorganger. Een derde en laatste vorm van emanatie staat een selectie middels zegening en aanstelling toe.

Emanatie kan vergeleken worden met de reflectie of een uitvloeiing van de essentie van een tulku, terwijl reïncarnatie de volgende stap betekent in de kringloop van wedergeboortes. Op deze manier zou een volwassen 15de Dalai Lama verkozen worden tijdens het leven van de huidige, maar ook kunnen delen in zijn credibiliteit en van zijn persoonlijke begeleiding genieten. De praktijk is niet ongewoon en kent zijn precendent bij de erkenning van verschillende boeddhistische geestelijken. Tot op heden werd het principe nooit eerder toegepast binnen de lijn van dalai lama’s door de vermenging van Kerk en Staat. De officiële overdracht van de politieke macht aan Sikyong Lobsang Sangay, de eerste minister van de Tibetaanse regering in ballingschap, effende hiervoor het pad.

Toen Zijne Heiligheid jong was droeg de regent de politieke macht aan hem over. Sinds zijn aankomst in India was het de droom van de Dalai Lama om een seculiere, democratische maatschappij te vormen. Dat gebeurde systematisch: jaar na jaar en decenium na decenium. Nu volg ik hem op als democratisch verkozen leider. Op het vlak van zijn religieuze opvolging zijn er twee mogelijkheden: reïncarnatie of emanation. Uiteraard zal China zijn eigen kandidaat naar voren schuiven. De Panchen Lama is hier het bewijs van (In 1995 erkende de Dalai Lama de nieuwe 11de  Panchen lama zonder medeweten/goedkeuring van ChinDSC_0207a, dat op zijn beurt de aanstelling onwettig verklaarde en een eigen kandidaat naar voren schoof, nvdr.) De Chinese Panchen Lama zit echter meer in Beijing dan in Lhasa en spendeert meer tijd op politieke meetings dan met het lezen van boeddhistische teksten. De Chinese Communistische Partij mag dan anti-religieus zijn, toch heeft ze een enorme interesse in reïncarnatie. Misschien moeten ze maar eens beginnen met de wedergeboorte van Mao en andere revolutionaire leiders te zoeken. De Dalai Lama loopt altijd tien stappen voor op de rest en liet weten binnen 12 jaar een beslissing te nemen”, aldus Lobsang Sangay.

Tulku tombola

Mao bestempelde religie dan wel als een vergif, intussen beseffen de leiders in Beijing dat via godsdienst de harten van de Tibetanen gewonnen worden. Chinese inmenging in het selectieproces van tulku’s is niets nieuws onder de zon en gaat terug tot het keizerrijk van de Mantsjoes (Qing-dynastie 1644 – 1911). Wanneer een Nepalese Gurkha-invasie eind 18de eeuw Tibet bedreigde snelden imperiale troepen te hulp. Als gevolg van deze interventie kreeg de Tibetaanse regering een reeks richtlijnen voorgeschoteld om tekortkomingen binnen het overheidsapparaat weg te werken. Met de introductie van de Gouden Vaas hoopte China haar invloed te laten gelden in de zoektocht naar reïncarnaties. Via deze loterij werd de uitverkorene getrokken uit een gouden vaas met verschillende kandidaten, onder mandaat van de keizer. Hoewel hoofdzakelijk pro forma, bepaalde het gebruik de keuze van ondermeer de 11de en 12de Dalai Lama.

Atheïstisch China ging nog een stap verder en lanceerde ‘State Order No. 5: Managment Measures for the Reincarnation of Living Buddhas in Tibetan Buddhism’. In een ultieme inspanning om de religieuze gemeenschap te controleren heeft Beijing het finale woord bij de identificatie van gereïncarneerde lama’s. Een verwoede poging om loyale (lees: Chinees gezinde) aanhangers in het zadel te hijsen en beslissingen van Dharamsala te ondermijnen. Om State Order No. 5 te legitimeren beroept China zich op de historische traditie van de loterijprocedure.

Wolvin in monnikskledij

Het uiteindelijke besluit oPanchen Lamamtrent zijn reïncarnatie zal vallen wanneer Zijne Heiligheid de leeftijd van ongeveer 90 jaar heeft bereikt. Daarbij zal de hij de verschillende Tibetaans boeddhistische scholen – Kagyü, Nyingma, Sakya en Gelugpa – en de bevolking raadplegen. Dit betekent eveneens een stijlbreuk met het verleden, want het instituut van de dalai lama viel vooralsnog onder het alleenrecht van gelupa of geelkaporde. Hiermee wordt niet alleen komaf gemaakt met het sektarisme binnen het Tibetaans boeddhisme, maar streeft de Dalai Lama evenzeer naar goedkeuring van de volledige geloofsgenootschap.

Jongstleden liet de Tibetaanse leider nog uitschijnen misschien wel terug te keren als vrouw. Het vrouwelijke mededogen zou het ideale tegengewicht bieden voor de morele crisis van ongelijkheid waarmee onze huidige samenleving te kampen heeft. Zijn eigen moeder is hiervan een stichtend voorbeeld. Om de Chinese gedachtengang te volgen komt er mogelijkerwijs dus een wolvin in monnikskleed. Zeker en vast vooruitstrevend, maar met de Panchen Lama in het achterhoofd weet de Dalai Lama als geen ander wat er op het spel staat.


  1. Reïncarnation statement of His Holiness the Dalai Lama, September 24, 2011, http://www.dalailama.com/biography/reincarnation.
  2. Interview met Lobsang Sangay, Dharamsala, 09/08/2012.
  3. New State Regulations on Recognition of Tibetan Reincarnates, International Campaign for Tibet, Briefing paper 2007.09.25 http://savetibet.de/fileadmin/user_upload/content/berichte/Briefing_Papier_Reinkarnationsgesetz.pdf.
  4. Nieuwe dalai lama kan best een vrouw zijn, Trouw, 13/06/2013, http://www.trouw.nl/tr/nl/4496/Buitenland/article/detail/3458071/2013/06/13/Nieuwe-dalai-lama-kan-best-vrouw-zijn.dhtm
  5. Tekst en foto’s © Han Vandenabeele. Een versie van dit artikel verscheen eerder in Tibet.nu – magazine over Tibet in al zijn facetten – nummer 12, juni 2014. Zie http://www.tibet.nu voor meer info.

In de ban van de mijn

In 2015 loopt China’s 12de vijfjarenplan op zijn einde. Kort na de oprichting van de Volksrepubliek werden deze economische doelstellingen in het leven geroepen en creëerden ze zowel voorspoed als catastrofes. Zo veroorzaakte de Grote Sprongvoorwaarts – het meest pijnlijke voorbeeld – een enorme industriële boost, maar verwaarloosde de landbouw met ongeziene hongersnood als gevolg. In het huidige ontwikkelingsplan richt Beijing zijn pijlen voornamelijk op een ecologisch verantwoorde en duurzame economie. Bijkomend belangrijk punt is het verkleinen van de sociale ongelijkheid door o.a. het aanwakkeren van de verstedelijking. De creatie van 45 miljoen jobs en de constructie van 36 miljoen woningen voor arme families moeten hier de klus klaren. In de Tibetaanse regio’s vertaalde dit zich in de ‘Comfortable Housing Policy’, waarbij tot op heden meer dan twee derden van de totale bevolking binnen de Tibetaans Autonome Regio (TAR) – ongeveer 2 miljoen mensen – moesten verhuizen. In Qinghai, dat grotendeels overlapt met de Tibetaanse provincie Amdo, leeft ondertussen 90% van de nomaden en herders een sedentair bestaan ‘dankzij’ deze strijd tegen armoede. Of de lokale bevolking enige inspraak heeft in en gebaat is met deze maatregelen is een andere kwestie. Van de communes tot de hedendaagse (gedeeltelijke) vrijemarkteconomie: voor China tellen eenmaal de cijfers en quota’s.


In het 12de vijfjarenplan neemt ook mijnbouw een prominente plaats in. Het oude Tibet kende kleinschalige delving van edele metalen zoals goud en zilver, maar het ontbrak elke vorm van moderne infrastructuur – op uitzondering van een kleine elektriciteitscentrale en een munthuis na. Een belangrijke reden hiervoor had een religieuze grondslag. Volgens de overlevering introduceerde Guru Rinpoche of Padmasambhava niet alleen het boeddhisme, hij voorzag de regio eveneens van vele bodemschatten. De ontginning van grondstoffen zou, zo wil het volksgeloof, het klimaat beïnvloeden en op die manier de landbouw onwrichten. De komst van de Chinezen maakte een einde aan de natuurlijke symbiose tussen mens en omgeving. Het Rode leger, met in zijn kielzog een bataljon geologen, opende niet alleen de weg naar het socialisme, maar eveneens de Tibetaanse bodem.


Met de bezetting verwierf de Chinese staat het eigendom van alle natuurlijke rijkdommen – door het simpelweg te claimen – en implementeerde vrijwel onmiddellijk de bodemexploitatie in zijn vijfjarenplanning. In een eerste fase moest voorzien worden in de stijgende vraag naar fossiele brandstoffen, zoals steenkool en olie. Vervolgens focusde China zich op koper als basis voor de industrialisatie en ontwikkeling van het Chinese binnenland. Een van de grootste koperreserves binnen de Volksrepubliek bevindt zich in de TAR. Daarnaast vormen ook goud en zout belangrijke aanwinsten voor het spijzen van de Chinese economie. Enkel de onherbergzaamheid en de geïsoleerde ligging van het hoogplateau kunnen voorlopig ietwat weerwerk bieden tegen China’s ongebreidelde drang naar natuurlijke mineralen.

China Gold_logo

In de laatste vijftig jaar ontgon men, van alle grondstoffen die Tibet rijk is, het meest goud. China groeide uit tot ‘s werelds grootste consument, producent en importeur van het edele metaal. Kleinere bedrijven werden in de loop der jaren opgekocht en grote spelers, zoals de China National Gold Group, domineren nu de markt. China Gold bezit mijnen in twee van de vijf autonome regio’s binnen de Volksrepubliek: Binnen-Monoglië en Tibet. Beide mijnen doen het goed. Volgens de officiële website mogen we over enkele jaren een verdubbeling van productiviteit verwachten. Maar dergelijke werken op grote hoogte houden risico’s in. Vorig jaar vond een aardverschuiving plaats in de buurt van de Gyama-mijn en bedolf een kamp van arbeiders. Het getroffen gebied, op ruim 65 km van Lhasa, besloeg een lengte van drie kilometer met twee miljoen kubieke meter aan modder, stenen en puin. De ramp kostte het leven aan 83 mijnwerkers, waarbij 2 Tibetanen, en gaf aanleiding tot kritische vragen rond China’s mijnbouwbeleid. De propagandamachine draaide onmiddellijk op volle toeren en officieel was er dan ook geen verband tussen de ramp en de delvingsactiviteiten. Officieel luidde de ware toedracht van de aardverschuiving ‘a natural geological disaster’. En China Gold drilde lustig verder.

Bij het googlen naar ‘China’,‘Mining’ en ‘Accident’ vliegen de hits je om de oren en spreken de koppen boekdelen: “Four killed in China mine accident”, “10 miners killed”, “Coal mining, most deadly job in China” …  Toch is de Chinese overheid optimistisch want het aantal doden in koolmijnen kent een dalende trend dankzij betere veiligheidsmaatregelen: van 1.973 in 2011 tot 1.049 in 2013. De eigenlijke cijfers liggen beduidend hoger: mijnbouwbedrijven zijn vaak geneigd tot onderschatten. De quota’s en cijfers, steeds van belang.

Groene revolutie

Spoiling Tibet
‘Spoiling Tibet: China and resource nationalism on the roof of the world’ van Gabriel Lafitte werd vorig jaar uitgegeven door Zed Books en beschrijft in 216 pagina’s de gevolgen van mijnbouw in Tibet (ISBN 978 17 803 24357).

Recent stelde de Australische onderzoeker en milieudeskundige Gabriel Lafitte zijn boek ‘Spoiling Tibet: China and resource nationalism on the roof of the world’ voor. Al jaren bestudeert Lafitte de impact van het Chinese ontwikkelingsbeleid op het fragiele Tibetaanse ecosysteem in het algemeen en mijnbouw in het bijzonder. “Drie specifieke koper- en goudmijnen staan centraal. Allemaal in dichtbevolkte gebieden rond de steden Shigatse, Chamdo en Lhasa. Niet alleen halen de kompels er miljoenen tonnen op, maar de sites zijn ook voorzien van een smelterij waar alles chemische geconcentreerd wordt tot puur metaal. In de gesteenten zitten ook grote hoeveelheden lood en zink die niet gerecupereerd worden. Het restafval bestaat dan ook uit zware metalen die in de omgeving worden begraven lang nadat de werken zijn afgelopen. Het meest onrustwekkende is dat al de opslagplaatsen zich in een straal van 5 kilometer van de Yarlung Tsongpo bevindt, op de rand van Tibets grootste rivier.”

China heeft zich altijd terughoudend opgesteld tegenover internationale verdragen rond broeikasgassen, de uitstoot van koolstofdioxide en vervuiling. Met het laatste meerjarenplan trekt Beijing de ecologische kaart. Om te spreken van een ware groene revolutie is het echter nog wat vroeg. Op het Chinese to-do lijstje staan dan ook de usual suspects: de bestrijding van de klimaatsverandering, natuurbehoud en –bescherming, een verantwoord waterbeheer, de preventie van rampen en het managen van grondstoffen. Het fragiele ecosysteem op het Tibetaanse plateau heeft dan ook nood aan een doordacht eco- en ontwikkellingsbeheer.

Niet alleen het voortbestaan van een unieke biodiversiteit, maar ook de leefomgeving van 2 miljard mensen hangt er van af. De Brahmaputa, de Ganges, de Gele Rivier en de Mekong: allen kennen ze hun oorsprong in Tibet en voorzien ze Azië van water. In de laatste 40 jaar smolten 20% van de gletsjers. De wijziging van het klimaat heeft dan weer invloed op de moesson waar lager gelegen gebieden afhankelijk van zijn. Nomaden moeten gedwongen verhuizen om de graslanden te beschermen. Volgens overheidsspreekbuis Xinhua heeft onderzoek aangewezen dat ‘in Tibet there is basically no pollution of water or atmosphere’. Na zestig jaar vreedzame bevrijding ‘ecological conservation has been progressing rapidly and environmental protection is being strengthened all-round in Tibet.’ De meningen zijn duidelijk verdeeld, maar een ding is zeker: het land van Guru Rinpoche ondergaat een serieuze make-over.

Gabriel Lafitte
Gabriel Lafitte vervult al meerdere jaren de rol van consulent van de Environment & Development Desk (EDD), het departement binnen de Central Tibetan Administration dat milieu en ontwikkeling in Tibet monitort en de publieke opinie hierover informeert.

Naast goud en koper wordt er ook op grote schaal lithium ontgonnen. Jaarlijks wordt er zo’n 1000 ton lithium gerecupereerd uit de droge zoutmeren voor de productie van mobiele telefoons, digitale camera’s, raketten en zelfs antidepressiva. Zo is er een Chinees bedrijf dat zich louter toelegt op de bouw van elektrische wagens, waar je veel batterijen en dus lithium voor nodig hebt. Zout kristaliseert op verschillende manieren, wat kan leiden tot sodium, magnesium en potassium: de basis van chemische meststoffen. Zout is niet alleen noodzakelijk voor menselijke voeding, maar is eveneens een basiscomponent in de plastiekproductie. Samen met olie en gas zijn in Tibet alle ingrediënten aanwezig voor een petrochemische industrie”, aldus Gabriel Lafitte.


De lokale bevolking ondergaat de transformatie van hun thuisland niet lijdzaam. Waar ontginningswerken plaatsvinden, steken hoe langer hoe meer protesten de kop op. Recent, in april 2014, kwamen Tibetanen in de provinicie Gansu nog de straat op om hun ongenoegen te uiten. De inbeslagname van hun land voor de bouw van een wegennet, gelinkt aan gouddelving en industrie, zette kwaad bloed. Gewapend met banners en slogans spraken de demonstranten zich uit over de vervuiling en het spirituele belang van de regio. Enkele arrestaties later kwam er een eind aan de betoging die twee dagen stand hield.

In Kham, augustus 2013, werden de eco-protesten iets hardhandiger ontvangen toen 500 ordetroepen dreigden het vuur te open op de demonstranten. Meer dan 1000 Tibetanen werden bestookt met traangas en meermaals geslagen toen ze enkele boeddhistische sites probeerden te beschermen tegen geplande – illegale – mijnactiviteiten. Ook Gabriel Lafitte had de eer en het genoegen kennis te maken met de Chinese autoriteiten: “Naar aanleiding van het 9de vijfjarenplan stelde China het wegwerken van de armoede voorop. Beijing overtuigde de Wereldbank een project te financiëren: de verhuis van 60.000 moslims in de provincie Qinghai, etnisch Tibetaans gebied. We confronteerden de Wereldbank hiermee en mochten ter plaatse op onderzoek gaan. China wist dat we kwamen: natuurlijk arresteerden ze ons. Ik heb het plezier gehad om zeven nachten door de Chinese geheime politie ondervraagd te worden. Ik had het verkeerde visum, was geen officiële afgevaardigde van de Wereldbank en had een verboden plaats gezien. Ik wou gerust schuldig pleiten, want als westerling kunnen ze me alleen het land uitzetten. Ik had geen angst voor martelingen hoewel ze zeiden dat ze me alles konden maken. Was ik een Tibetaan, ik zou het echt geloven. Ik heb een klein beetje ervaren wat vele Tibeanen meemaken.”

Een jaar voor het afsluiten van het huidige vijfjarenplan kunnen we ons (retorisch) afvragen of China zijn targets van groene ontwikkeling en sociale stabiliteit zal bereiken? Of worden het de streefdoelen voor de komende vijf jaar?

Tekst en foto’s © Han Vandenabeele – Dit artikel verscheen eerder in Lungta Magazine nr. 2 – http://www.lungtatibet.be