REBELSE GEDACHTEN – De denkwereld van Lhasang Tsering

Lhasang Tsering_1

Wie zijn weg kent in McLeod Ganj, India, weet boekhandel Bookworm en eigenaar Lhasang Tsering vast en zeker te vinden. Twee jaar geleden interviewde ik hem in Dharamsala een gesprek dat nazinderde. Het contact bleef en ik ontving met plezier de laatste publicatie van de dichter/schrijver.

De voormalig guerrillastrijder liet de winkel ondertussen in goede handen van zijn familie, wat hem des te meer tijd gaf tot nadenken. Tevens het uitgangspunt van zijn meest recente werk ‘RANDOM – ideas & opinions of a rebel’. Willekeurige gedachten opgedaan tijdens zijn wandelingen in ballingschap, zo weet hij te vertellen.

Willekeurig – maar wel tekenend voor een auteur die niet van enige controverse gespaard is. Eind jaren tachtig was Lhasang de eerste Tibetaan die zich openlijk uitsprak tegen de Middenweg van de Dalai Lama. Totale onafhankelijkheid, zonder compromis. Een mening die hem niet in dank werd afgenomen door de Tibetaanse goegemeente. Ook professioneel liet het zijn sporen na. Zijn compromisloze strijd voor complete onafhankelijkheid is vandaag misschien minder controversieel, de boeklancering van RANDOM gingen daarom niet minder vlot over de tong.

Lhasang Tsering_2

Vuur

In het kleinnood – 81 pagina’s – passeren algemene thema’s zoals liefde, geluk en eerlijkheid de revue maar de werkelijkheid is nooit veraf. “Je moet voor het beste hopen maar ik heb de harde realiteit aanvaard. China zal, nooit of te nimmer, eenzijdig en vrijwillig Tibet teruggeven aan de Tibetanen”, schrijft Lhasang. Een harde realiteit waar hij de Tibetaanse regering in ballingschap medeverantwoordelijk voor acht. Het vuur laait dan ook op bij meer beladen onderwerpen.

“In Tibet strijden ze voor vrijheid en bekopen het met hun leven. Hoe kunnen onze leiders dan niet langer in een vrij Tibet geloven? In een democratie zou enkel het volk het doel van de strijd mogen veranderen. Politici daarentegen, als de tijdelijk verkozen vertegenwoordigers van het volk, bepalen slechts de weg tot dat streefdoel.”

Poëzie

Zijn verschillende opvattingen worden aangevuld met gedichten uit vroegere uitgaves zoals ‘TOMORROW and Other Poems’ en meer recent ‘Three Nevers’. Mooi meegenomen – zijn ouder werk is moeilijk te verkrijgen. Het boekje, uitgegeven door TibetWrites.net, bewandelt  verschillende paden doorheen het leven van de auteur. Daarbij kijkt hij de obstakels die hem kruisen – zowel persoonlijke als algemene – recht in de ogen. Een steekt er met kop en schouders bovenuit: Free Tibet. Pretentieloos en to the point.

Tibet is the land where –              Tibet is het land waar –
Where I was born;                          Waar ik ben geboren;
Tibet is the land to which –          Tibet is het land waarbij –
To which I belong;                          Waarbij ik hoor;
Tibet is the only land that –         Tibet is het enige land dat –
That belongs to me;                      Dat bij mij hoort;
Tibet is the one land –                   Tibet is het land –
The one land where I wish –       Het land waar ik wens –
I wish to live and die.                    Ik wens te leven en sterven.


1. Tekst en foto’s © Han Vandenabeele, 2015.
2. Gedicht © Lhasang Tsering, Tomorrow and other Poems, 2007.
3. Een versie van dit artikel verscheen eerder in Tibet.nu, december 2015, het magazine van de TSG-NL over Tibet in al zijn facetten.

Dorje Shugden – zuiver op de graad of wraakzuchtige geest?

Shugden (1)

Wie vorig jaar aanwezig was tijdens het bezoek van de Dalai Lama aan de Rotterdamse Ahoy kon er niet omheen: een groep van driehonderd, hoofdzakelijk westerse, demonstranten scandeerden anti-Dalai Lama slogans. Ze noemden zichzelf de International Shugden Community (ISC) en eisten dat de Tibetaanse leider stopt met liegen. Een van de activisten beschuldigde hem van schending van de mensenrechten en religieuze discriminatie. Om zijn standpunten kracht bij te zetten schuifde hij me nog enkele borchures toe met ronkende titels als ‘De ergste hedendaagse dictator’ en ‘De valse dalai lama’. De spil van deze controverse draait rond Dorje Shugden of Dolgyal, een dharma-beschermer binnen de gelugpa-traditie van het Tibetaans boeddhisme.

Ontstaansmythe

Aanhangers beschouwen Shugden als een verlichte boeddha en voorvechter van de ‘pure’ leer die teruggaat op grondlegger Tsongkhapa (1357 – 1419). Tegenstanders, waaronder de Dalai Lama, beschouwen hem als een wereldlijke en wraakzuchtige geest, schadelijk voor het welzijn van Tibet en Zijne Heiligheid. Om de huidige problematiek beter te begrijpen keren we terug naar het Tibet van de 17de eeuw en de manifestatie van Shugden. Na jaren van burgeroorlog en religieuze strijd slaagde de Vijfde Dalai Lama er – dankzij Mongoolse steun – in om het land zowel wereldlijk als geestelijk te regeren. Met hem werd de gelug, een van de vier boeddhistische stromingen (nyingma, sakya, kagyu en gelug, nvdr.) in Tibet, de dominante school.

De machtspositie van de Grote Vijfde zorgde eveneens voor interne spanningen binnen het gelup-establisment. Sommige fracties streefden naar een zuivere beoefening van de leer, zonder inmening van andere scholen, soms met een ware beeldenstorm als gevolg. De Dalai Lama als leider van alle Tibetanen – en dus pragmatischer – voerde ook rituelen van andere tradities uit. Tulku Dragpa Gyaltsen, een belangrijk lama met veel aanzien die naast de titel van vijfde Dalai Lama greep, fungeerde hier als belangrijkste antagonist. De rivaliteit tussen beide entourages leidde naar verluid tot de vroegtijdige dood van Dragpa Gyaltsen. Vermoord door aanhangers van de Dalai Lama of zelfmoord? Hoe dan ook, zijn gewelddadig overlijden triggerde de verschijning van Dorje Shugden als een beschermheilige van de orginele gelugpa.

Shugden (3)

Fundamentalisme

Een beschermheilige die zonder verpinken over lijken gaat, zo leert de geschiedenis ons. Intimidatie, geweld en zelfs moord achtervolgen de sekte rond Dorje Shugden doorheen de eeuwen na zijn manifestatie. Tijdens en na het leven van de Dertiende Dalai lama (1876 – 1933) flakkerde het interreligieuze conflict opnieuw op. De politieke motieven waren dan ook niet veraf: een sterke en oecumenische Dalai Lama aan het roer bedreigde – opnieuw – de status-quo op het dak van de wereld. Zijn pogingen tot maatschappelijke hervorming en modernisering vormden een bedreiging voor de bestaande gelugpa-heerschappij. Een tegenbeweging onder leiding van de invloedrijke lama Pabongka zette Shugden niet alleen terug op de kaart, maar gaf de – tot dan toe – lagere godheid een ereplaats binnen het boeddhistisch pantheon. Shugden werd gepromoveerd tot de beschermer van de gelugpa, met gewelddadige krachten ter beschikking. De charismatische Pabongka kon rekenen op een grote aanhang en onderrichtte een hele generatie volgelingen, waaronder voormalige leerkrachten van de huidige Dalai Lama.

Shugden manifesteerde en ontwikkelde zich vierhonderd jaar geleden. In zijn biografie beschreef de Grote Vijfde reeds de schadelijke effecten van de geest. Shugden staat gelijk aan sektarisme. In bepaalde Tibetaanse regio’s hebben zijn aanhangers zelf afbeeldingen van godheden zoals Guru Rinpoche, die een belangrijke plaats inneemt binnen de nyingma, verbrand,” verklaarde de Dalai Lama tijdens de persconferentie in Shiphol vorig jaar. “Ik promoot harmonie tussen alle geloofstradities. We moeten nu eenmaal samenleven. Als boeddhist neem je toevlucht tot de drie Juwelen (de Boeddha, de Dharma-leer en de Sangha of geloofsgemeenschap, nvdr.) en niet tot gewone geesten of godheden. Dat is gewoon verkeerd. De Boeddha leerde ons dit en verplichtte niemand om zich te bekeren.”

Verbod

Het voorheen intern conflict bereikte de buitenwereld na de vlucht van Zijne Heiligheid in ballingschap. Onder invloed van zijn leermeesters reciteerde ook de jonge Dalai lama gebeden voor de godheid: “In mijn eigen onwetenheid vereerde ik Shugden tussen 1951 en 1970. Ik kende de ernst van de situatie noch de relatie tussen Shugden en de Vijfde en Dertiende Dalai Lama niet. Een persoonlijk onderzoek en diepgaande gesprekken met een Shugden (2)twintigtal boeddhistische meesters uit de verschillende scholen bracht klaarheid. Allen, met uitzondering van een lama, erkende het negatieve karakter van de godheid. Het was dan ook mijn verantwoordelijkheid om me hier over uit te spreken. Of mensen daar ook naar luisteren is volledig hun eigen beslissing.”

Halverwege de jaren zeventig maakte de Dalai Lama zijn bezorgdheid voor het eerst openbaar en distantiëerde zich van de cultus. Tot een officieel verbod kwam het niet, hoewel hij iedereen adviseerde zich niet langer met dergelijke praktijken in te laten. Doorheen de jaren werd zijn advies kritischer: wie zich inlaat met Shugden kon niet langer religieus onderricht ontvangen van hem. Uiteraard leidden zijn uitspraken tot de nodige spanningen binnen de Tibetaanse gemeenschap en op sommige plaatsen ging het er heet aan toe. Bepaalde kloosters, winkels en zelf sommige overheidsdiensten van de regering in ballingschap trokken de lijn verder en weigerden de toegang voor Shugden-aanhangers. Olie op het vuur.

Het conflict bereikte in ‘97 een luguber hoogtepunt met de driedubbele moord van enkele vertrouwelingen van de Dalai Lama. De slachtpartij – de monniken werden brutaal om het leven gebracht met minstens vijftien messteken op slechts een steenworp verwijderd van zijn residentie in Dharamsala – was een duidelijk signaal. Harde bewijzen ontbraken en arrestaties bleven uit, maar velen zagen hier de hand van Shugden (of beter gezegd zijn volgelingen) aan het werk.

Vrije meningsuiting

In 1991 exporteerde Geshe Kelsang Gyatso de Shugden-cultus naar onze contreien. Dat deed hij niet zonder succes. Zijn New Kadampa Tradition (NKT) functioneert volledig onafhankelijk van de andere scholen – de gelugpa inclusief – en vereert Shugden als de manifestatie van de bodhisattva van volmaakte wijsheid. De organisatie claimt vele afdelingen in Amerika en Europa, waaronder ook in Brussel en Amsterdam. Kelsang Gyatso, als de ultieme spirituele leider en zijn nieuwe kadampa’s vormen de drijvende kracht achter de ISC en de protesten tegen de Dalai Lama. Dankzij een fanatieke harde kern en de nodige finaniciële middelen (met ook giften uit China) mobiliseert de ISC/NKT zijn demonstranten in het spoor van Zijne Heiligheid. Een ware kruistocht om hem te ‘ontmaskeren’ als leugenaar en bedrieger. De Dalai Lama van zijn kant ligt niet wakker van de beschuldigingen.

shugden
Reuters publiceerde op 21 december 2015 een artikel die de samenwerking tussen de CCP en de Shugden-aanhangers blootlegde. Kort daarop maakte de International Shugden Community bekend haar anti-Dalai Lama activiteiten te staken. Zie: “China co-opts a Buddhist sect in global effort to smear Dalai Lama” – http://www.reuters.com/investigates/specialreport/china-dalailama 

“Een protestgroep ter bescherming voor een geest? Terwijl een geest eigenlijk de mensen moet beschermen. Haha! Nu vinden ze dat ik moet stoppen met liegen. Waarover heb ik gelogen? Breng maar eens een bezoek aan Zuid-India waar er enorme Shugden-kloosters zijn met meer dan duizend monniken. Ik heb niets verboden – die macht heb ik trouwens niet – maar laat je vooral niet leiden door emoties. Het interesseert me niet wat ze over me zeggen, ze hebben vrijheid van meningsuiting. Maar die heb ik ook (lacht). Nu, we moeten mededogen tonen voor hen. De demonstranten begrijpen de echte situatie niet en worden misleid.” 


Bronnen en achtergrondinformatie:

  • The Dalai Lama and the King Demon, Raimondo Bultrini, 2013, Tibet House US
  • The Shukden affair: Origins of a Controversy, Georges Dreyfus, 1999, Williams College
  • Tibetan and Zen Buddhism in Britain, David N. Kay, 2004, RoutledgeCurzon
  • dalailama.com 
  • dalailamaprotesters.info
  • internationalshugdencommunity.com
  • kadampa.org 
  • Tekst en foto’s © Han Vandenabeele – © Tibet.nu. Een versie van dit artikel verscheen eerder in Tibet.nu nummer 15 – december 2015, het magazine van de TSG-NL over Tibet in al zijn facetten.

“Alle religies delen de boodschap van liefde en mededogen”

De Dalai Lama aan het woord over verplichtingen, geweldloosheid en Shugden

DSC_0029Een bezoek van de Dalai Lama gaat nooit onopgemerkt voorbij. Hoewel hij sinds enkele jaren op politiek pensioen is, blijft zijn naam de nodige tumult opwekken. Traditiegetrouw gaat Beijing op zijn achterste poten staan waarop het gastland, helaas, steeds vaker verkondigt dat er geen officiële ontmoeting zal plaatsvinden tussen de overheid en Zijne Heiligheid. Niets nieuws onder de zon tijdens zijn laatste bezoek aan Nederland op 10 en 11 mei 2014. Volgens de Dalai Lama zelf niet meer dan een storm in een glas water: “De ene keer ontmoet ik politici, de andere keer niet. Geen enkel probleem als ze zich willen verstoppen (lacht). Het is de gewone bevolking die me wil ontmoeten. Behalve in Wasington en Brussel hebben mijn bezoeken geen enkele politieke betekenis. De media wil mijn bezoek altijd politiseren. Misschien een manier om hun overheid te bekritiseren.” Een combinatie van de nodige credibiliteit, een beetje geluk, doorzettingsvermogen en wie weet welke goede karma leverde onze redactie een plaatsje op tijdens de persconferentie in Schiphol. Ook voor ons geen alledaagse bezigheid. Daarom een kort relaas.

Wie niet waagt, niet wint. Een alomgekend spreekwoord dat wij maar wat graag wilden testen. “Beste, de afgelopen weken heeft u belangstelling getoond voor het bezoek van de Dalai Lama aan Nederland. Alleen op basis van correcte gegevens wordt uw accreditatie beoordeeld. Een kopie of scan van uw ID en perskaart of een brief van een erkend medium.” Een identiteitskaart, dat hadden we. Een brief van een medium, wel, die schreven we natuurlijk zelf. Twee van de drie moest volstaan om campagnebureau BKB, dat instond voor de mediaverzoeken rond het bezoek, te overtuigen van de noodzaak van onze aanwezigheid. Enkele weken later, twee dagen voor ons vertrek naar Rotterdam, kregen we het verlossende bericht: “… langs deze weg verlenen we u de nodige accredidatie … zaterdag 10 mei om 11.30 uur voor een persconferentie … 11 mei in de Ahoy voor een drietal fotomomenten tijdens de publieke lezing.”

Een zekere euforie was ons niet vreemd. Zijne Heiligheid in levenden lijve zien blijft hoe dan ook een intense gebeurtenis. Ook voor een niet-boeddhist èn zonder zweverig te worden. Ons activisme voegt er uiteraard nog een extra dimensie aan toe. We waren weliswaar niet aan ons proefstuk toe, al varieerden de omstandigheden: van Sportpaleis over Dharamsala tot Europees Parlement. Op de grond zittend omringd door Tibetanen of op een stoeltje tussen het grote publiek, zodra hij de ruimte betreedt, of beter nog ‘aanwezig’ is verandert de atmosfeer. Een zekere gloed overspoelt de aanwezigen en een glimlach verschijnt op ieders gezicht. Nobelprijs voor de Vrede, zeg je? Daar kunnen we inkomen.

EXCELLENT

Het regende pijpenstelen toen we die ochtend de gordijnen van het Grand Hotel Central opentrokken. Na een verkwikkende douche en een licht ontbijt (redelijk zenuwachtig, nvdr.) vertrokken we vanuit Rotterdam richting Nederlandse luchthaven. De ontvangen instructies waren eenvoudig: “Rij de Schiphol Boulevard op en neem vervolgens de eerste links.” Het bordje ‘VIP-center’ leidde ons verder de luchthaven binnen. Deze maal niet het vliegtuig op of verre reis, maar zeker niet minder een avontuur. Ik las de afgeprinte mail nog eens door en controleerde de tijd. De digitale klok sloeg kwart voor elf. Mooi op tijd reden we parking Excellence op, al was het parkeerticketje achteraf net iets minder excellent. ‘Persconferentie’ en ‘Dalai Lama’ raceten door onze gedachten wanneer we de buzzer van de eerste toegangspoort induwden. Een vrouw aan de andere kant van de lijn verifieerde naar ons medium. “Lungta Magazine – geschreven pers en fotografie”. Met deze magische woorden zoemde de poort het slot uit waarna een volgende deur ons toelachte. Na een persoonsidentificatie en een ritje door de scanner werden we goed bevonden. De sfeer was gemoedelijk maar alert, een beetje zoals de hoofdgast van de persconferentie. Vriendelijk werden we richting de lift gewezen, op naar de derde verdieping.

persconferentie

VIERDE MACHT

Daar stonden we dan tussen de pro’s van ondermeer Agence France Press en NRC Handelsblad en sloegen het rondje ‘ons kent ons’ geamuseerd gade. Gewapend met onze – beduidend kleinere – fotocamera en bandopnemer verzamelden we met een twintigtal in de persruimte. De media wordt soms de vierde macht of de waakhond van de samenleving genoemd. Nadat we ons installeerden in het midden van de tweede rij kraamde iemand het volgende uit: “Waar woont ie nou alweer, die Dalai Lama?” Bedenkelijk wierpen we elkaar een blik toe. Iedereen in de ruimte eiste zijn plaats op met of zonder blad voor de mond. Vooral de fotografen lieten zich gelden. Na een korte uiteenzetting over het verloop van de persconferentie was het moment aangebroken. De eerder vernoemde ‘warme gloed’ maakte plaats voor fel geflits en onophoudelijk geklik. Als motten op het licht vlogen de fotografen rond de Dalai Lama, elkaar vertrappelend voor de perfecte foto. Komisch… en best genant.

PLICHT

Om het ijs te breken prees de Dalai Lama allereerst de Hollandse tulpen om vervolgens lands grote godsdienstolerantie in de bloemetjes te zetten. “Waar ik ook ga en wie ik ook ontmoet, haal ik mijn drie verplichtingen aan. Ten eerste denken velen dat de sleutel voor een gelukkig leven bestaat uit materiële rijkdom. Dit is niet correct. Zowel blijheid, tevredenheid en liefde maken deel uit van de oplossing. Vervolgens ben ik een boeddhistische monnik. De verschillende religies en geloofsovertuigingen met elk hun eigen filosofie bezitten hezelfde potentieel voor innerlijke vrede. Allen delen dezelfde boodschap van liefde en mededogen. Het mooiste voorbeeld hiervan is India waar alle grote religies samenleven. Uiteraard zijn er nu en dan problemen, maar dit is eerder kleinschalig. Grote groepen hindoes en moslims wonen er al meer dan duizend jaar naast elkaar. Daarom is doden in de naam van god ongeloofelijk triest en maak ik er een punt van religieuze harmonie te promoten. Tenslotte ben ik ook Tibetaan en ondanks mijn politiek pensioen gaat dit gepaard met een bepaalde verantwoordelijkheid. Wij, Tibetanen, hebben een rijke boeddhistische geschiedenis en achtergrond die we moeten uitdragen naar de wereld. Onze cultuur van geweldloosheid en vrede is de moeite waard om te conserveren.

In zijn kenmerkende stijl wees de Dalai Lama ook de vertegenwoordigde pers terecht en liet het niet na de media op haar verplichtingen te wijzen. “Ook jullie hebben de verantwoordelijkheid om de bevolking op te voeden. Innerlijke waarden zijn zeer belangrijk voor de creatie van gelukkige individuen, families en gemeenschappen. Ongeacht of je gelovig bent of niet. Daarom, beste mensen van de media, probeer ook eens positieve zaken te belichten. Als het grote publiek enkel slecht nieuws krijgt voorgeschoteld, wordt hun wereldbeeld natuurlijk negatief. We mogen ons vertrouwen en optimisme niet verliezen. De mens is in essentie positief, zelfs wetenschappers onderschrijven dit. Jullie kunnen met andere woorden een significante bijdrage leveren aan de harmonie in de wereld. Journalisten zouden een lange neus zoals een olifant moeten hebben om zowel voor als achter zich te ruiken. Zeker in democratische landen bestaat de gelegenheid om de realiteit te kennen en om eerlijk en oprecht bij te dragen tot de samenleving. Aangezien ik hier ben uitgenodigd, wou ik dit toch even kwijt (lacht). Maar nu is het natuurlijk jullie beurt.”

DSC_0051

GEWELDLOOSHEID

Sinds het laatste bezoek van Zijne Heiligheid aan Nederland, nu vijf jaar geleden, is de mensenrechtensituatie in Tibet er niet op vooruit gegaan. De protesten tijdens de aanloop van de Olympische Spelen in Beijing haalden de krantenkoppen – of toch voor even – en ondertussen staken 136 mannen en vrouwen zichzelf in brand als protest tegen de Chinese bezetting.

Door de zeer strakke controle is het gevoel van angst enorm toegenomen. In onze hoofdstad Lhasa vind je op elke hoek van de straat videocamera’s waardoor de bewoners zich als gevangenen voelen. Bekrompen Chinese hardliners beschouwen het Tibetaans boeddhisme als een bron van separatisme. Ik raad iedereen aan om naar Tibet gaan! Het mag misschien aan de dure kant zijn, leen dan wat geld van een vriend (lacht)! Je moet het met je eigen ogen zien en beleven. Er is veel repressie, ook bij andere minderheden. Serieus, kijk naar de zelfverbrandingen. De tijd is aangebroken om op onderzoek te gaan en de oorzaken bloot te leggen. Wij blijven ondertussen het pad van geweldloosheid volgen totdat de Tibetaanse cultuur en het boeddhisme volledig dood zijn. Wat er daarna zal gebeuren, weet niemand. Onze Chinese vrienden zouden zich gelukkig moeten prijzen met onze geweldloze strijd. Ook de golf van zelfverbrandingen: buiten zichzelf doen ze geen anderen pijn.

SHUGDEN

Tegenwoordig kan de Dalai Lama in het Westen geen teaching meer geven of hij wordt opgewacht door aanhangers van Dorje Shugden. Ook tijdens zijn bezoek aan de Rotterdamse Ahoy stond een groep van driehonderd, hoofdzakelijk westerse, demonstranten anti-dalai lama slogans te scanderen. Als deity of godheid beschouwt Dorje Shugden zichzelf als een soort beschermheilige van de gelugpa. Deze dominante strekking binnen het Tibetaans boeddhisme, met de Dalai Lama aan het hoofd, moet volgens Shugden gevrijwaard worden van vreemde invloeden en in zijn pure vorm worden beoefend. Een gedachtengoed dat lijnrecht tegenover de Dalai Lama zijn opvatting van openheid en anti-sektarisme staat. Tot de jaren zeventig vereerde Zijne Heiligheid zelf Shugden, totdat de negatieve gevolgen voor Tibet en zichzelf duidelijk werden. Tot een officieel verbod kwam het niet, hoewel de Dalai Lama iedereen aanraadde zich niet verder met dergelijke praktijken in te laten, wat leidde tot nodige spanningen binnen de Tibetaanse gemeenschap.

Wij zijn boeddhisten en de Boeddha onderrichtte om geen toevlucht te nemen tot gewone deities of spirits. Dat is gewoon verkeerd. Shugden manifesteerde en ontwikkelde zich in de 17de eeuw, tijdens het leven van de Vijfde Dalai Lama. In zijn geschriften beschreef de Grote Vijfde de schadelijke effecten. Shugden vertegenwoordigt sektarisme en in bepaalde Tibetaanse regio’s hebben zijn aanhangers zelf afbeeldingen van godheden binnen andere tradities, zoals Guru Rinpoche, verbrand. In de laatste vier eeuwen heeft Shugden veel controle gehad.”

shugden (2)

Ook ikzelf, in mijn eigen onwetenheid, heb hem tussen 1951 en 1970 aanboden. Ik kende de ernst van de zaak noch de relatie tussen Shugden en de Vijfde en Dertiende Dalai Lama niet. Alles werd me duidelijk na een persoonlijk onderzoek en diepgaande gesprekken met mijn leraars, een twintigtal boeddhistische meesters uit de verschillende strekkingen (gelug, kagyu, sakya en nyingma, nvdr.). Iedereen, behalve een, erkende het negatieve karakter van de godheid. De protestgroep is ontstaan als bescherming voor deze spirit. Terwijl een spirit eigenlijk de mensen moet beschermen. Haha! Nu roepen de demonstranten dat ik moet stoppen met liegen. Waarover ik heb gelogen? Geen idee. Maar het is mijn taak om mijn zorgen te uiten. Of mensen er naar luisteren is volledig hun beslissing. Breng maar eens een bezoek aan Zuid-India waar er enorme Shugden-kloosters zijn met meer dan duizend monniken. Ik heb niets verboden, maar laat je niet leiden door emoties.”

VREDE EN GELUK

Na een handvol vragen van de media maakten de mensen van BKB duidelijk dat het tijd was om af te ronden. Zijn boodschap kunnen delen met anderen, zo benadrukte de Dalai Lama, is zijn belangrijkste missie. “Innerlijke vrede en geluk, daar gaat voor mij om. Ik concentreer me op de boeddhistische boodschap zowel tijdens mijn publieke optredens zoals hier in Rotterdam als in mijn gespreken met andere religieuze figuren. Mijn bezoeken zijn nu apolitiek.” Tijdens zijn afscheid nam de Dalai Lama de tijd om de aanwezigen persoonlijk te bedanken. Ook wij kregen de gelegenheid om Zijne Heiligheid ons respect te betuigen. We overhandigen onze khata’s die we gezegend terugkregen en konden enkele woorden uitwisselen. Een moment om nooit te vergeten. De obligatoire foto zorgde voor het perfecte slot van een inspirerende dag.


Tekst en foto’s © Han Vandenabeele. Dit artikel verscheen eerder in Lungta Magazine, jaargang 2, uitgave 3/maart 2015.

WOESER – dichteres zonder angst

Woeser

Tsering Woeser is een Tibetaans-Chinese schrijfster, dichteres en dissident blogster. Ze werd in 1966 geboren in Lhasa en stamt uit een gezin van fervente maoïsten. Haar jeugdjaren bracht ze door in Sichuan en stonden volledig in het teken van de Communistische Partij. In een recent interview met The New York Review of Books verklaarde ze lang een ‘rode’ kijk op de Tibetaanse kwestie te hebben gehad. Een reeks gebeurtenissen bracht daar geleidelijk aan verandering in. Zo studeerde ze literatuur aan de universiteit van Chengdu, waar ze zelf gediscrimineerd werd voor haar Tibetaanse afkomst. Ook kwam ze in contact met verboden literatuur zoals een Chinese versie van “In Exile from the Land of Snows” van John Avedon en de biografie van de Dalai Lama. Na de dood van haar vader begin jaren ‘90, zocht ze troost in de kloosters van Lhasa waar ze te werkgesteld was als redactrice. Ze won het vertrouwen van de monniken en hoorde hun versie van de rellen in 1989. Dit betekende het kantelmoment in haar schrijven en haar Tibetaans bewustzijn.

ONZICHTBAAR

Met de publicatie van “Notes on Tibet” in 2003 trapte ze op de tenen van de autoriteiten. Ze verloor haar job en verhuisde naar Beijing. Dankzij de anonimiteit van de grootstad en de geneugten van het internet zette ze haar werk verder. Op haar blog “Invisible Tibet” schuwt ze de controverse niet en bericht ze uitgebreid en kritisch over de situatie van de Tibetanen. Haar werk leverde, naast verschillende internationale prijzen en onderscheidingen, de volle en constante aandacht van Chinese veiligheidsdiensten op. Publicatieverbod, pesterijen en huisarrest volgden elkaar in sneltempo op, maar konden de verspreiding van haar artikels en boeken niet tegengaan.

Wang Lixiong_Ilham Tohti_Woeser

Woeser woont met haar man, Wang Lixiong, in de Chinese hoofdstad Beijing. Als geschiedkundige en sociaal theoreticus is Wang begaan met de situatie van etnische minderheden in het algemeen en het lot van de Tibetanen in het bijzonder. Zijn uitgesproken mening en dissidente houding leverde hem eveneens een plaatsje op de zwarte lijst op. Het koppel ondertekende als een van de eersten Charta 08, het democratiseringspamflet opgesteld door Nobelprijswinnaar voor de Vrede Liu Xiaobo. De internetpetitie verscheen in 2008, riep op tot politieke hervomingen binnen de Volksrepubliek en werd ondersteund door honderden Chinese prominenten en intellectuelen, waaronder voormalige partijleden.

HUISARREST

In 2011 kreeg Woeser de Prins Claus Prijs “voor haar moed om te spreken voor de mensen die worden onderdrukt of verzwegen, voor de aansprekende combinatie van literaire kwaliteit en politieke verslaglegging in haar werk, voor haar documentatie van en steun voor de Tibetaanse cultuur en voor haar actieve strijd voor zelfbeschikking, vrijheid en ontwikkeling in Tibet”. De Prins Claus Prijs eert individuen voor hun uitzonderlijke bijdrage aan cultuur en ontwikkeling. Het prijzenprogramma richt zich op experimenteel, moedig en belangrijk werk dat de vrijheid en ontwikkeling vergroot in gebieden waar mensen en ideeën worden onderdrukt of verzwegen. Huisarrest belette haar echter om de prijs uit handen van de Nederlandse ambassadeur in Beijing in ontvangst te nemen.

Woeser brengt haar boeken uit in het Chinees (hoewel ze Tibetaans spreekt, heeft ze de taal nooit leren lezen en schrijven, nvdr.) waarvan een groot deel reeds vertaald is naar o.a. het Engels, Frans en Tibetaans. Haar kritische houding zorgde ervoor dat haar blogs en gedichten verboden zijn in China. In het Westen wordt ze gelauwerd en geprezen en biedt ze een unieke kijk op de Tibetaanse problematiek. Tibetoloog Robert Barnett omschreef haar als “een dichteres die vergeten is bang te zijn”. Een greep uit haar werk:

Voices from Tibet: Selected Essays and Reportage

Voices from TibetMet een verzameling van verhandelingen en reportages bespreekt “Voices from Tibet” de omwentelingen van de Chinese groei en de impact op Tibet en haar inwoners. Het boek werpt een licht op de lokale frustraties en de gevolgen hiervan: de onrusten in 2008 en de Chinese veiligheidsmaatregelen als reactie hierop. Het schrijven van Woeser en haar man Wang Lixiong vertegenwoordigt een zeldzame (Chinese) kijk op de Tibetaanse zaak.

Uitgeverij Univ Hawaii Pr (2014) – 136 pagina’s – ISBN 978-0824839512

 

Immolations au Tibet

Immolations au Tibet: La Honte du monde
In dit kleinnood, geïllustreed door de Chinese kunstenaar Ai Weiwei, gaat Woeser dieper in op de golf van Tibetaanse zelfverbrandingen. Aan de hand van (gesproken en geschreven) citaten van de slachtoffers ontleedt ze de achterliggende oorzaken en redenen van deze wanhoopsdaden.

Uitgeverij Indigène (2013) – 48 pagina’s – ISBN 979-1090354494

 

Memoire interdite: Témoignages sur la Révolution culturelle au Tibet

Mémoire interditeNa de dood van haar vader, een legerofficier in het Volksbevrijdingsleger, probeerde ze een beeld te schetsen van een van de minst gekende perioden uit de Chinese geschiedenis: de Culturele Revolutie. Het sociaal experiment dat een einde betekende voor oude waarden en tradities, richtte tussen 1966 en 1976 een ware ravage aan in China en Tibet. Naast de publicatie van een fotoboek – ze erfde honderden foto’s uit die periode gemaakt door haar vader – volgde een verzameling van Tibetaanse en Chinese getuigenissen, overlevenden van de Culturel Revolutie.

Uitgeverij Gallimard (2010) – 566 pagina’s – ISBN 978-2070131150


Bronnen en bijkomende informatie:

  • High Peaks Pure Earth (www.highpeakspureearth.com)
  • The New York Review of Books – Beyond the Dalai Lama: An interview with Woeser and Wang Lixiong (nybooks.com)
  • Pen International (pen-international.org)
  • Prince Clause Fund for Culture and Development (princeclausfund.org)
  • Avedon John, In Exile from the Land of Snows, Uitgeverij Harper Perennial, 1997, 512 pagina’s, ISBN 978-0060977412

  • tekst © Han Vandenabeele – Dit artikel verscheen eerder in Lungta Magazine, jaargang 2, uitgave 3, maart 2015.

EUROPA STAAT ACHTER TIBET

Parijs_2015 - kopie

Als burgers van Europa geloven we sterk in de legitimiteit van bestuur gegrondvest in de wil van het volk. Democratie, eerbiediging van de mensenrechten en de rechtsstaat zijn in ons continent de drijvende krachten achter vooruitgang en vrede geweest, nadat het herrees van twee verwoestende wereldoorlogen. Na het leed van oorlog en bezetting en pijnlijk bewust van de gevolgen van de koloniale erfenis van onze eigen landen elders, is ons gemoed bezwaard door een gevoel van historische verantwoordelijkheid om niet weg te kijken, wanneer anderen worden onderdrukt. Vandaag willen we getuigenis afleggen en handelen met politieke besluitvaardigheid, overtuiging en visie om deze fundamentele principes, waar deze met voeten worden getreden, te bevorderen.

Bewust van de belangrijke rol, die individuele burgers en het maatschappelijk middenveld spelen bij het vormgeven van het beleid van onze regeringen, roepen we betrokken individuen, organisaties en het publiek op om jullie regeringen en leiders te overtuigen het onheil, die het Tibetaanse volk nog steeds wordt aangedaan, onder ogen te zien, en in overeenstemming met de bovenstaande principes, krachtdadig op te treden. Sinds de bezetting en onderdrukking van Tibet door de Chinese Communistische Partijstaat, worden Tibetanen zonder hun instemming onderworpen aan deze overheersing.

De rijke culturele en spirituele erfgoed en beschaving van het Tibetaanse volk wordt bedreigd met geleidelijk uitsterven door beleid en praktijken die neerkomen op een vorm van systematische vernietiging.

Deze catastrofe vormt een dwingende uitdaging aan het geweten van mensen over de hele wereld. We kunnen niet lijdzaam aan de kant staan, nu Tibetanen van alle leeftijden en lagen van de bevolking een beroep op ons doen door in een drastische daad van verzet zichzelf in brand steken, juist om geen schade aan anderen te veroorzaken. Meer dan 130 Tibetanen hebben zichzelf de afgelopen vier jaar in brand gestoken.

De Europese betrekkingen met China over mensenrechten in de afgelopen decennia heeft weinig tastbare resultaten opgeleverd en het leed van de mensen in Tibet niet verlicht. De tijd is gekomen om een geloofwaardiger, gecoördineerd en robuust beleid te ontwikkelen en te implementeren, met gebruikmaking van alle relevante diplomatieke mogelijkheden, met inbegrip van bilaterale ontmoetingen en multilaterale fora, zoals de VN-Mensenrechtenraad.

De Tibetaanse vrijheidsstrijd is een lichtend voorbeeld voor haar geweldloosheid, zeker in een tijd waarin zo veel delen van de wereld worden getroffen door politiek en religieuze geweld. De talrijke zelfverbrandingen, die in de afgelopen jaren in Tibet hebben plaats-gevonden, zijn een niet-gewelddadige protest tegen de repressie in Tibet.

parijs_2015b

Onder het standvastige morele leiderschap van de Dalai Lama is Tibet’s strijd geweldloos gebleven. Nu hij de leeftijd van 80 bereikt, moeten wij en onze regeringen hem huldigen voor zijn levenslange inzet voor geweldloosheid, menselijke waarden en interreligieuze harmonie. In het betonen van eer aan de Dalai Lama, demonstreren we onze steun, niet alleen voor de Tibetaanse strijd, maar voor alle niet-gewelddadige bewegingen, waardoor een politieke cultuur van geweldloosheid, dialoog en verzoening wordt bevorderd. Tegelijkertijd spreken wij onze steun uit voor de Dalai Lama’s ‘Middenweg benadering’ in het oplossen van het Sino-Tibetaanse conflict, welke daadwerkelijke autonomie voor het Tibetaanse volk binnen het raamwerk van de Volksrepubliek China, als oplossing voor ogen heeft, die alle betrokkenen tot voordeel strekt.

Om deze redenen doen wij vandaag dan ook een dringend beroep op onze regeringen om trouw te blijven aan de fundamentele waarden en beginselen, waarop Europa trots is, en om de volgende acties te ondernemen:

Om gecoördineerd beleid te ontwikkelen ten opzichte van de Volksrepubliek China en effectieve bepalingen op te nemen in bilaterale en multilaterale verdragen met China, die er op gericht zijn om positieve verandering in Tibet te bewerkstelligen, in het bij zonder de bescherming van de fundamentele mensenrechten en het recht op het behoud en de ontwikkeling van Tibet’s unieke eigen nationale identiteit, met inbegrip van haar culturele en spirituele tradities, evenals de economische en ecologische rechten van het volk.

Om de Dalai Lama en de democratisch verkozen Tibetaanse leiders formeel op het hoogste politieke niveau te ontvangen om te overleggen over het tot stand brengen van een dergelijke verandering en om steun te betuigen aan de aanhoudende inzet van de Tibetanen voor geweldloosheid, democratie en verzoening met de Volksrepubliek China.

Om het voorstel voor een waarachtige autonomie voor het Tibetaanse volk publiekelijk te onderschrijven en om gezamenlijk inspanningen te doen om China’s politieke leiders te overtuigen van de noodzaak en wijsheid van het aangaan van inhoudelijke besprekingen over een dergelijke oplossing met vertegenwoordigers van de Dalai Lama, zonder voorwaarden vooraf.

Ter attentie van:

De staatshoofden en regeringsleiders en de ministers van Buitenlandse Zaken van de 28 EU-lidstaten,

De voorzitter van de Europese Raad,

De Hoge Vertegenwoordiger van de EU voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid,

De voorzitter van de Europese Commissie,

De voorzitter van het Europees Parlement,

De speciale EU-vertegenwoordiger voor de Mensenrechten,

De Voorzitter van de Raad van Europa

LUNGTA – TIBET SUPPORT GROUP BELGIUM

PARIJS  14 MAART 2015

Hoge pieken, diepe dalen

BRUTE MOORD OP KELSANG NAMTSO NIET VERGETEN

DSC_0088

 

Tibetanen riskeren al meer dan een halve eeuw de gevaarlijke oversteek naar Nepal, richting India. Sinds de vlucht van de Dalai Lama kozen ongeveer 150.000 van zijn landgenoten voor een leven in ballingschap. Niet enkel om bij hun geliefde leider te zijn, maar ook voor degelijk onderwijs, zowel religieus als publiek: voor een nieuw leven met betere kansen. Het aantal vluchtelingen liep jaarlijks op tot soms enkele duizenden, maar daalde drastisch sinds de grootschalige rellen in de aanloop van Beijing 2008. Daar zorg(d)en strengere grenscontroles en een strakkere samenwerking tussen China en Nepal voor. Ook Dolma Palkyi en haar vriendin Kelsang Namtso waagden zich aan de hachelijke onderneming, ondertussen acht jaar geleden. Alles ging goed tot ze in het visier van de People’s Armed Police (PAP) verschenen. De paramilitaire tak van het Volksbevrijdingsleger opende het vuur, in het volle zicht van een groep bergbeklimmers. Kelsang stierf ter plaatse. Cameraman Sergiu Matei legde alles vast op film en de ‘Nangpa shooting’ haalde wereldwijd de krantenkoppen. Of toch voor even.

Ik zakte af naar Antwerpen voor een gesprek met Dolma. Ze ruilde India in voor België om er dichtbij haar zus te zijn. Haar enige familie buiten Tibet. Als kind beleefde Dolma een zorgeloze jeugd: ze groeide op in Juchen, een dorpje met een kleine tempel in de omgeving van Driru. Wanneer ze niet aan het spelen was of rondliep in de bergen, hielp Dolma haar moeder in het huishouden. “Met de leeftijd groeide al snel het besef van de Chinese bezetting. Zo luisterde ik vaak gesprekken tussen mijn moeder en broer af. Als monnik voelde hij de volle impact van China. Moeder vertelde ook vaak verhalen van vroeger. Ik droomde van de Dalai Lama en wou vooral hem zien.”

– Als 16-jarige, in 2006, besloot je Tibet te verlaten. Geen onoverwogen beslissing, lijkt me?

“Ik speelde al langer met de idee, maar het juiste moment liet op zich wachten. Op een dag bracht Kelsang de verlossende boodschap: binnen een etmaal zouden we vertrekken. Met lood in de schoenen ging ik naar mijn moeder. Ze reageerde eerst boos uit bezorgheid. Uiteindelijk aanvaardde ze mijn keuze, maar niet zonder een lama te raadplegen. Hij voerde een mo-ceremonie uit: een soort orakelsysteem. De ceremonie kende gelukkig een gusntige uitkomst. Alleen het geld voor de gids vormde een probleem. Dankzij de verkoop van geneeskrachtige paddenstoelen raapten we het nodige bij elkaar. Om geen argwaan te wekken ging ik ‘voor de buitenwereld’ op pelgrimstocht naar Lhasa. Bij het afscheid mocht niemand zijn verdriet tonen.”

STEENWORP

– Je hoort vaak verhalen over dubieuze gidsen. Hoe verliep het jullie?

“In Lhasa bestond onze groep uit 17 mensen. Na enkele dagen pikte een vrachtwagen ons op aan de stadsrand. Uiteindelijk zaten we met 75 personen opeengepakt! Een grotere groep betekent grotere risico’s. De spanning steeg, geen zitplaatsen en kinderen die huilden… Normaal zouden we doorrijden tot vlakbij de Nepalese grens. Daarvoor betaalden we extra en namen we minder voedsel mee. Maar na de derde dag stopte de rit en gingen we te voet verder. Meer dan twintig dagen. Daar speelde de gids het niet eerlijk. Aan de andere kant wist hij onderweg wel waar we veilig konden overnachten of voedsel kopen.”

– Op 30 september bereikten jullie Nangpa La, een bergpas op bijna zesduizend meter hoogte en belangrijke vluchtroute richting Nepal.

“Onze groep raakte gesplitst. Die ochtend bereikten wij als eerste een tentenkamp met toeristen (minstens zestig bergbeklimmers waren dat moment aanwezig in Advance Base Camp aan Mount Cho Oyu, nvdr). Uitgehongerd probeerden sommige onder ons aan voedsel te geraken. Ik wilde ook, maar wist niet hoe het te vragen. Ondertussen naderden in de verte enkele mensen. Ik kon niet uitmaken wie het was: de rest van de groep of politie? Opeens hoorden we luide knallen, net vuurwerk, en … soldaten. Een oudere non, geveld door hoogteziekte, had ondersteuning nodig. Kelsang besloot voor haar te zorgen. De rest moest doorzetten. Iedereen probeerde te vluchten. We zaten op een steenworp van de grens.

– Je raakte gescheiden van Kelsang, met de vrijheid binnen handbereik.

“De kogels floten langs onze oren. Een man uit Kham viel, geraakt in het been, neer. Een soldaat riep dat we geen kant op konden. Ik hoorde een schreeuw en een bepaald gevoel bekroop me. Het is moeilijk uit te leggen. Eenmaal de grens over was het angstvallig wachten op de anderen. Op Kelsang. Ik wilde terug om haar te zoeken. Samen uit, samen thuis. Maar de anderen hielden me tegen omdat het te gevaarlijk was. Via enkele schuiladressen kwamen we uiteindelijk terecht in het Tibetan Refugee Reception Centre (TRRC) in Kathmandu.”

                    Murder in the high Himalay_cover2 Tibet murder in the snow

RESPECT

De grenspolitie nam eenderde van de groep in hechtenis. Meer dan veertig vluchtelingen wisten het TRRC te bereiken. Daar kreeg Dolma de bittere pil te slikken. “Kelsang was gestorven. Ik stortte compleet in en huilde constant.” Veel tijd voor verwerking kreeg ze niet. Tibetanen die na 1989 het grondgebied betreden krijgen twee weken om het land terug te verlaten. Een Nepalese buiging voor China. Een gentlemen’s agreement met de Verenigde Naties zou de vluchtelingen wel veilige doorgang naar India garanderen. Getuigenissen over gedwongen uitwijzingen en een recent rapport van Human Right Watch wijzen eerder op de zorgwekkende situatie voor Tibetanen in Nepal.

– Dolma, het spreekwoord zegt dat tijd alle wonden heelt.

“In het begin kon ik het niet plaatsen. De hele gebeurtenis was ook constant in de media. Nu bekijk ik alles door een andere bril. Het is belangrijk erover te praten zodat de wereld het niet vergeet. Het helpt onze zaak en geeft Kelsangs dood een betekenis. Aan de Chinezen vraag ik slechts een enkele gunst: respecteer onze vrijheid! Door de teugels een beetje te laten vieren zou er wat minder druk op onze samenleving liggen. Dat zou al een verschil maken.”

IN HET OOG VAN DE LENS

Onder het klimgezelschap in Advance Base Camp bevond zich de Roemeen Sergiu Matei. Geschockeerd filmde de professionele cameraman het hele gebeuren en getuigde later openlijk over het incident. Sommige klimmers keerden de Tibetanen de rug toe. Uit angst voor China en hun klimcarrière. Sergiu ging een stapje verder. Ondanks een verbod van de kampverantwoordelijke ontfermde hij zich over een Tibetaanse jongeman die zich schuilhield in het toilet. We vroegen Sergiu om even kort terug te blikken.

“Door Choedon te helpen, hielp ik mezelf. Ik kon de angst in zijn ogen lezen en herkende me in hem. Alsof zijn hart in mijn lichaam klopte. Er gaat geen dag voorbij zonder dat ik eraan terugdenk. De gevolgen konden me niks schelen, de bergen nog minder. ik wilde hem een veilig gevoel geven en kalmeren. Het voelde juist aan en gelukkig hebben de Chinezen hem niet gevonden. Het is misschien wel de grootste verwezenlijking van mijn leven.”

– Voor de eerste maal werd digitaal vastgelegd wat we eigenlijk vreesden. Harde bewijzen hebben een hoge prijs.

“Ik voelde me er niet goed bij. Was mijn camera het geweer uit mijn legerdienst… Ik schoot ze allemaal neer, zonder aarzelen. Aan de andere kant bewijst de film dat dergelijke – idiote – politiek vroeg of laat tegen de lamp loopt, waardoor ik me wat beter voel. Weet je, op het moment ondernam niemand iets, behalve Pavle Kozjek (de Sloveense fotograaf en bergbeklimmer stierf in 2008 in het Karakoramgebergte, nvdr) en mezelf. Achteraf hebben sommigen het verhaal misbruikt om in de belangstelling te staan. Ze gebruikten de dood van Kelsang Namtso uit zelfbelang en verdienden er geld aan.”

sergiu-matei-dalai-lama - kopie

– Wat je gedaan hebt is belangrijk. Het geeft een glimp van de realiteit in Tibet. Ook Zijne Heiligheid de Dalai Lama wilde jou graag ontmoeten.

“Ik heb hem vlakaf verteld wat ik gezien heb. Hij bedankte me en zei dat het resultaat van mijn twee minuten opname hem vijftig jaar gekost heeft. De Dalai Lama is waarschijnlijk de enige betrouwbare persoon in dit hele verhaal. Het is moeilijk voor hem om zijn cultuur en natie te bevrijden na meer dan een halve eeuw onderdrukking. Ik hoop het beste voor hem en zijn volk.”

– Ik vroeg Dolma Palkyi of de pijn verzacht met de tijd. Zij kon het plaatsen. Hoe vergaat het jou?

“Verstand komt met de jaren. Al doe je nog zo hard je best de waarheid te verdedigen, er zal altijd van geprofiteerd worden. Ik zal eerlijk met je zijn. Ook de toekomst van Tibet zie ik somber in. Voor je het weet maakt het ook deel uit van een vervlogen geschiedenis. Allemaal door zelfbelang. Winston Churchill zei dat geschiedenis geschreven wordt door de overwinnaars. In dit geval dus China. Het is hard om dit te beseffen. Ik heb de waarheid gefilmd en maak er deel van uit, maar alles vervaagt door leugens.”

Sindsdien heeft Sergiu geen berg meer beklommen. Op 30 september 2006 kruisten – door toeval of karma – de paden van verschillende mensen op de Nangpa La pas. Kelsang Namtso stierf, maar is helemaal niet vergeten. Haar dood raakte het leven van groepsgenoten, alpinisten en de Chinese grenspolitie. Al luidde het vanuit Beijing officieel zelfverdeding.


Bronnen en achtergrondinformatie:

1. Tekst en foto Dolma © Han Vandenabeele.
2. Een versie van dit interview verscheen eerder in Tibet.nu, magazine over Tibet in alle facetten, nummer 13, najaar 2014. Voor meer info zie http://www.tibet.nu.
3.

Er is leven na de dood

DE DALAI LAMA ALS INZET VOOR DE TOEKOMST VAN TIBET

DSC_0225 - kopie

De vraag die op menig lippen brandt nu de Dalai Lama een jaartje ouder wordt is prangend: what’s next? Als we de Chinese autoriteiten mogen geloven zou het overlijden van het boegbeeld van de Tibetaanse zaak alle problemen op het dak van de wereld van de baan ruimen. Het respect en aanzien dat Tenzin Gyatso, de 14de Dalai Lama, wereldwijd geniet staat in schril contrast met de mening die China toebedeeld is. Van ‘separatist’ over ‘wolf in monnikspij’ tot zelfs ‘nazi’: China’s standpunt spreekt boekdelen. Als boeddhist aanvaardt Zijne Heiligheid de eindigheid van het huidige leven zonder verpinken, maar erkent hij evenzeer de gevolgen van een toekomstige dood. Zijn opvolging is dan ook een veel besproken onderwerp. Sinds hij uit Tibet vluchtte in maart 1959 staat zijn leven in ballingschap in het teken van vooruitgang en modernisering. Zo democratiseerde de voormalige leider van Tibet zijn regering en deed hij in 2011 – na een traditie van meer dan 370 jaar – afstand van de politieke macht. Zelfs op het vlak van reïncarnatie achtte de Dalai Lama de tijd rijp voor een update van een eeuwenoud systeem.

De erkenning van tulku’s of gereïncarneerde lama’s is een van de belangrijkste karakteristieken van het Tibetaans boeddhisme. In essentie staat een verlicht leraar zijn plaats in het nirvana af en keert vrijwillig terug naar het aardse leven uit mededogen voor het lijden van alle levende wezens. De traditie wil dat de overleden lama aanwijzingen en tips nalaat om zo de weg te wijzen richting zijn opvolger. Aan de hand van voorspellingen, dromen en raadplegingen van orakels begint enkele jaren na zijn dood de zoektocht naar potentiële kandidaten. Fysieke kenmerken, opmerkelijke uitspraken en het vermogen om voorwerpen van de gestorven lama aan te duiden zijn doorslaggevend om een bepaald kind te erkennen. De jongens, vaak niet ouder dan 4 à 5 jaar, worden nadien officieel ingehuldigd, gevolgd door jarenlange studie en meditatie.

Dalai Lama (2)De toewijzing gaat natuurlijk ook gepaard met de nodige rechten en plichten. De nieuwe reïncarnatie erft niet alleen het aanzien en de bezittingen van zijn voorganger, maar krijgt ook de verantwoordelijk over diens volgelingen en de geloofsgemeenschap. Het gebruik, geworteld tot diep in de 13de eeuw, verzekert zo de continuïteit binnen en het gezag van een bepaalde boeddhistische school of klooster. In een diepgelovige samenleving zoals de Tibetaanse is de invloed van de klerikale bovenlaag dan ook niet gering. Deze machtspositie en de – tot voor kort – versmelting van religieuze en wereldlijke macht leidde in het verleden echter ook tot misbruik en nepotisme. Een tulku als stroman bracht ook China op ideeën, zowel vroeger als nu.

De Dalai Lama windt er geen doekjes om: hij alleen heeft het beslissingsrecht over zijn wedergeboorte. Zolang Tibet niet vrij is zal zijn opvolger sowieso buiten China geboren worden want, zo liet hij reeds meermaals weten, de 15de Dalai Lama moet het werk van de vorige verderzetten. Indien de situatie het vereist, bestaat zelfs de mogelijkheid de successielijn stop te zetten. Om meer duidelijkheid te scheppen publiceerde Zijne Heiligheid in september 2011 een verklaring omtrent zijn reïncarnatie.

Reïncarnatie 2.0

Het grootste probleem waarmee de opeenvolgingen te kampen hebben is het ontstaan van een machtsvacuüm van gemiddeld twintig jaar: de tijdsspanne nodig vooraleer een nieuwe dalai lama de volwassen leeftijd bereikt. In het verleden vulde een regent de lacune op, maar die periodes stonden meestal te boek als politiek onstabiel en corrupt. Om dit te vermijden – het zou nefast kunnen zijn voor de huidige Tibetaanse vrijheidsstrijd – bewandelt de Dalai Lama verschillende pistes die afwijken van de traditionele gang van zaken.

In plaats van te wachten tot na zijn dood, sluit Zijne Heiligheid niet uit op voorhand een plaatsvervanger aan te duiden via het proces van emanatie. Dit principe komt er enerzijds op neer dat, dankzij hoge spirituele prestaties, een persoon hetzelfde bewustzijn bereikt als de lama en daardoor, ante mortem, erkend wordt als zijn reïncarnatie. Anderzijds bestaat de mogelijk erin om iemand aan te duiden op basis van een persoonlijke band of aansluiting met het levenswerk van zijn voorganger. Een derde en laatste vorm van emanatie staat een selectie middels zegening en aanstelling toe.

Emanatie kan vergeleken worden met de reflectie of een uitvloeiing van de essentie van een tulku, terwijl reïncarnatie de volgende stap betekent in de kringloop van wedergeboortes. Op deze manier zou een volwassen 15de Dalai Lama verkozen worden tijdens het leven van de huidige, maar ook kunnen delen in zijn credibiliteit en van zijn persoonlijke begeleiding genieten. De praktijk is niet ongewoon en kent zijn precendent bij de erkenning van verschillende boeddhistische geestelijken. Tot op heden werd het principe nooit eerder toegepast binnen de lijn van dalai lama’s door de vermenging van Kerk en Staat. De officiële overdracht van de politieke macht aan Sikyong Lobsang Sangay, de eerste minister van de Tibetaanse regering in ballingschap, effende hiervoor het pad.

Toen Zijne Heiligheid jong was droeg de regent de politieke macht aan hem over. Sinds zijn aankomst in India was het de droom van de Dalai Lama om een seculiere, democratische maatschappij te vormen. Dat gebeurde systematisch: jaar na jaar en decenium na decenium. Nu volg ik hem op als democratisch verkozen leider. Op het vlak van zijn religieuze opvolging zijn er twee mogelijkheden: reïncarnatie of emanation. Uiteraard zal China zijn eigen kandidaat naar voren schuiven. De Panchen Lama is hier het bewijs van (In 1995 erkende de Dalai Lama de nieuwe 11de  Panchen lama zonder medeweten/goedkeuring van ChinDSC_0207a, dat op zijn beurt de aanstelling onwettig verklaarde en een eigen kandidaat naar voren schoof, nvdr.) De Chinese Panchen Lama zit echter meer in Beijing dan in Lhasa en spendeert meer tijd op politieke meetings dan met het lezen van boeddhistische teksten. De Chinese Communistische Partij mag dan anti-religieus zijn, toch heeft ze een enorme interesse in reïncarnatie. Misschien moeten ze maar eens beginnen met de wedergeboorte van Mao en andere revolutionaire leiders te zoeken. De Dalai Lama loopt altijd tien stappen voor op de rest en liet weten binnen 12 jaar een beslissing te nemen”, aldus Lobsang Sangay.

Tulku tombola

Mao bestempelde religie dan wel als een vergif, intussen beseffen de leiders in Beijing dat via godsdienst de harten van de Tibetanen gewonnen worden. Chinese inmenging in het selectieproces van tulku’s is niets nieuws onder de zon en gaat terug tot het keizerrijk van de Mantsjoes (Qing-dynastie 1644 – 1911). Wanneer een Nepalese Gurkha-invasie eind 18de eeuw Tibet bedreigde snelden imperiale troepen te hulp. Als gevolg van deze interventie kreeg de Tibetaanse regering een reeks richtlijnen voorgeschoteld om tekortkomingen binnen het overheidsapparaat weg te werken. Met de introductie van de Gouden Vaas hoopte China haar invloed te laten gelden in de zoektocht naar reïncarnaties. Via deze loterij werd de uitverkorene getrokken uit een gouden vaas met verschillende kandidaten, onder mandaat van de keizer. Hoewel hoofdzakelijk pro forma, bepaalde het gebruik de keuze van ondermeer de 11de en 12de Dalai Lama.

Atheïstisch China ging nog een stap verder en lanceerde ‘State Order No. 5: Managment Measures for the Reincarnation of Living Buddhas in Tibetan Buddhism’. In een ultieme inspanning om de religieuze gemeenschap te controleren heeft Beijing het finale woord bij de identificatie van gereïncarneerde lama’s. Een verwoede poging om loyale (lees: Chinees gezinde) aanhangers in het zadel te hijsen en beslissingen van Dharamsala te ondermijnen. Om State Order No. 5 te legitimeren beroept China zich op de historische traditie van de loterijprocedure.

Wolvin in monnikskledij

Het uiteindelijke besluit oPanchen Lamamtrent zijn reïncarnatie zal vallen wanneer Zijne Heiligheid de leeftijd van ongeveer 90 jaar heeft bereikt. Daarbij zal de hij de verschillende Tibetaans boeddhistische scholen – Kagyü, Nyingma, Sakya en Gelugpa – en de bevolking raadplegen. Dit betekent eveneens een stijlbreuk met het verleden, want het instituut van de dalai lama viel vooralsnog onder het alleenrecht van gelupa of geelkaporde. Hiermee wordt niet alleen komaf gemaakt met het sektarisme binnen het Tibetaans boeddhisme, maar streeft de Dalai Lama evenzeer naar goedkeuring van de volledige geloofsgenootschap.

Jongstleden liet de Tibetaanse leider nog uitschijnen misschien wel terug te keren als vrouw. Het vrouwelijke mededogen zou het ideale tegengewicht bieden voor de morele crisis van ongelijkheid waarmee onze huidige samenleving te kampen heeft. Zijn eigen moeder is hiervan een stichtend voorbeeld. Om de Chinese gedachtengang te volgen komt er mogelijkerwijs dus een wolvin in monnikskleed. Zeker en vast vooruitstrevend, maar met de Panchen Lama in het achterhoofd weet de Dalai Lama als geen ander wat er op het spel staat.


Bronnen

  1. Reïncarnation statement of His Holiness the Dalai Lama, September 24, 2011, http://www.dalailama.com/biography/reincarnation.
  2. Interview met Lobsang Sangay, Dharamsala, 09/08/2012.
  3. New State Regulations on Recognition of Tibetan Reincarnates, International Campaign for Tibet, Briefing paper 2007.09.25 http://savetibet.de/fileadmin/user_upload/content/berichte/Briefing_Papier_Reinkarnationsgesetz.pdf.
  4. Nieuwe dalai lama kan best een vrouw zijn, Trouw, 13/06/2013, http://www.trouw.nl/tr/nl/4496/Buitenland/article/detail/3458071/2013/06/13/Nieuwe-dalai-lama-kan-best-vrouw-zijn.dhtm
  5. Tekst en foto’s © Han Vandenabeele. Een versie van dit artikel verscheen eerder in Tibet.nu – magazine over Tibet in al zijn facetten – nummer 12, juni 2014. Zie http://www.tibet.nu voor meer info.