“Ik ben het resultaat van 50 jaar democratie en geweldloosheid”

De Tibetaanse eerste minister Lobsang Sangay over zijn beleid, China en de Dalai Lama.

Tijdens zijn bezoek aan Europa stond België hoog op de agenda. De eerste minister van de Tibetaanse regering in ballingschap had een afspraak in het Europese Parlement en stond de Tibet Support groepen van de Benelux te woord. Wij waren dan ook present toen Dr. Lobsang Sangay zondag 27 november arriveerde aan het Radisson Blu in Antwerpen. Op de stoep schudden we elkaar vriendschappelijk de hand en trokken naar een vergaderzaal op de eerste verdieping van het hotel. Daar stak hij opgewekt – en zichtbaar uitgerust – van wal.

“Het is de eerste keer in lange tijd dat ik nog eens acht uur geslapen heb. Ik doe in 12 dagen 7 Europese landen aan en dat is best vermoeiend. Ik ben toegekomen in Zwitserland en had een overvolle agenda. Ondanks een gigantisch jetlag moest ik er onmiddellijk invliegen. Er waren verschillende meetings gepland waar er in totaal 400 mensen méér kwamen opdagen dan ingeschreven. Dat gaf me een ongelooflijke energieboost. Daarna bezocht ik Berlijn, Oslo, Kopenhagen en Parijs. Overal heb ik met politici, activisten en Tibetanen gepraat en ook de belangstelling van de media zat goed. Maar België en de conferentie in het Europese parlement krijgen de main focus. Ik moet er spreken op de Tibet Intergroup Conference on Genuine Autonomy. Vandaag is trouwens de 106de dag sinds mijn inauguratie en dus valt de conferentie op de 108ste dag, een gunstig getal.”

–          Als boeddhist hecht u waarschijnlijk veel waarde aan de numeriek?

“Wel, ik stond erop dat de inzegeningsceremonie als Kalon Tripa van start ging op 8 augustus om 9 uur, 9 minuten en 9 seconden. Dit naar analogie met het startsein van de Olympische Spelen in Beijing drie jaar eerder. Daarmee wou ik een symbolische statement maken want ook de Chinezen hechten veel belang aan getallen. Op die dag vieren we trouwens ook de verjaardag van Guru Rinpoche, de Indische yogi die het boeddhisme over Tibet verspreidde. Met cijfers kan je ver gaan. Daarnaast kunnen, vanuit een Tibetaans standpunt, nog andere zaken gunstig zijn. Zo getuigde ik enkele weken geleden voor de Mensenrechtenraad in het Amerikaanse congres op dezelfde plaats waar de Dalai Lama zijn Vijfpunten-plan voorstelde. Dinsdag ben ik in het Europese parlement aanwezig waar hij het Straatsburg-voorstel bekend maakte. Ik beschouw dit als auspicious.”

Kandidaat van de verandering

–          Hoe staat u tegenover het politieke pensioen van de Dalai Lama, veel Tibetanen wensten dat hij zijn positie behield?

“Het was de wens van Zijne Heiligheid om de macht over te dragen maar langs alle kanten werd gevraagd en zelfs gesmeekt om aan te blijven. Ook tijdens de tweede Special Meeting in Dharamsala werd hierover een petitie gehouden. Toch weigerde de Dalai Lama en zei dat als hij een constitutionele monarchie moest leiden zoals in Groot-Brittannië, men hem dan eerst een koningin moest geven (lacht). We moeten zijn wens respecteren maar hij blijft onze grootste spirituele en morele leider. Dat staat buiten kijf. Toen Zijne Heiligheid jong was droeg de regent de politieke macht aan hem over. Vandaag volg ik hem op als democratisch verkozen leider. Dit was zijn ultieme doel. Die beslissing is er natuurlijk niet van vandaag op morgen gekomen. Tijdens de voorronde werd duidelijk dat ik het vertrouwen van heel wat Tibetanen genoot. Voor de Dalai Lama was dit een indicatie dat het geschikte moment was aangebroken.”

–          De media spreekt van een nieuw hoofdstuk binnen de hedendaagse Tibetaanse geschiedenis?

“Je mag het juist niet zien als een nieuw hoofdstuk. Dit is het gevolg van een natuurlijke evolutie en een voortzetting van de politieke autoriteit van Tibet. Het was de vijfde Dalai Lama die in 1642 voor het eerst de religieuze en wereldlijke leiding van Tibet combineerde. Dit systeem werd in stand gehouden tot de huidige, 14de Dalai Lama. It was his long cherished goal om de macht door te geven aan een democratisch verkozen leider. Daardoor valt de politieke legitimiteit nu op de schouders van de eerste minister. Net zoals het machtscentrum is verplaatst van Lhasa naar Dharamsala. Het is gewoon een natuurlijke continuïteit. Ook al portretteert de Chinese media mij als een terrorist en noemt de Chinese overheid mijn aanstelling illegaal. Ik ben spiritueel gezegend door Zijne Heiligheid en ben rechtsgeldig verkozen door de Tibetaanse bevolking. Mijn aanstelling krijgt ook internationale erkenning, wat nog eens ondersteund zal worden door EU-parlementariërs op de conferentie. Ik mag mezelf daarom de wettige en democratische verkozen politieke leider van de Tibetanen noemen. Sinds zijn aankomst in Dharamsala in 1959 was het de droom van de Dalai Lama om een seculiere, democratische maatschappij te vormen. Dat gebeurde systematisch: jaar na jaar en decennia na decennia.“

–          Drie seculiere kandidaten streden voor de post van Kalon Tripa, je mag spreken van een mentaliteitsveranderingen binnen de gemeenschap?

“Ik was de change kandidaat en de mensen stemden voor verandering. Het is de stem van de politieke meerderheid, niet de stem voor de juiste of verkeerde eerste minister. Op het vlak van administratie kan je spreken van een complete scheiding van Kerk en Staat maar de verkiezingscampagne verliep volgens boeddhistische principes. Na een debat in Dharamsala deelden mijn tegenspeler Tenzin Tethong en mezelf een 12 uur durende taxirit naar Delhi. Toen we daar aankwamen – en dat kan misschien een les zijn voor de leden van het EU-parlement – waren er slechts twee kamers vrij in het hotel. Een voor de organisatoren van het debat en de andere kamer voor ons twee. Doorheen de campagne belden en mailden we elkaar frequent en deelden campagnetips. Voor, tijdens en na de verkiezingen zijn we vrienden gebleven. Dat is misschien de praktische invulling van de Dalai Lama zijn visie rond boeddhistische democratie. Tijdens de campagne heb ik vele gemeenschappen bezocht verspreid over Azië, Amerika en Europa. Het was geen gemakkelijke opdracht om het kiezerspubliek te bereiken want Tibetanen leven wereldwijd verspreid over dertig landen. Aan de andere kant moesten bijvoorbeeld de nomaden uit Lhadak vele uren door een sneeuwstorm lopen om, hopelijk op mij, te stemmen. De inspanningen waren wederzijds. Tibetanen van Australië tot Alaska, van Dharamsla tot Brussel over Washington DC namen deel aan de verkiezingen. We mogen dus met trost verkondigen dat het verkiezingsproces goed verlopen is.”

–          Wat zijn de aandachtspunten van de huidige regering?

“Op korte termijn wordt onderwijs onze hoogste prioriteit. We moeten er naar streven om binnen de tien jaar 10.000 professioneel opgeleide Tibetanen te tellen onder de bevolking in ballingschap (er wonen 150.000 Tibetanen buiten Tibet, nvdr). In Tibet zelf moeten we ijveren voor 100.000 hoger opgeleiden. Maar ons uiteindelijke doel is het werk en de erfenis van de Dalai Lama verderzetten. In bepaald opzicht leidde ik een goed en comfortabel leven in de VS waar ik 16 jaar verbonden was met de universiteit van Harvard. Er werd me vaak gevraagd waarom ik dat leven wou opgeven om terug te verhuizen naar India. Wel, het antwoord is simpel: als Tibetaan moeten we eigenaarschap nemen van onze beweging en strijd. Maar ik ben niet de enigste. Ook minister Dicki Choyang van het departement Informatie heeft een goede carrière in de PR opgegeven om mijn regering te vervoegen. We hebben altijd succesvolle Tibetanen gehad die terugkeren naar Dharamsala om onze strijd kracht bij te zetten. Als wens en visie van de Dalai Lama en als hoop voor de mensen in Tibet is het onze plicht. Naast onderwijs vormen ook gezondheid en economie belangrijke concentratiepunten.”

Geweldloosheid en zelfverbranding

–          De laatste gesprekken met China dateren van januari 2010, wat zijn de vooruitzichten inzake de Sino-Tibetaanse dialoog?

“We hebben de laatste 50 jaar geïnvesteerd in democratie en geweldloosheid en ik ben daar het resultaat van. Als je dergelijke principes vertegenwoordigt kan een oplossing er alleen komen via dialoog. Daarom is Middle Way de te volgen weg en streven we naar betekenisvolle autonomie binnen het kader van de Chinese grondwet. De Tibetaanse zaak komt vaak op de tweede plaats maar Tibetanen blijven strijden met of zonder de steun van de internationale gemeenschap. Door ons te negeren zenden wereldleiders een verkeerd signaal uit: met democratie en geweldloosheid boek je geen resultaten. Andere vrijheidsbewegingen en autoritaire regimes trekken daar ook hun conclusies uit, wat alleen tot meer geweld kan leiden. Wij zijn de laatste twee jaar vragende partij geweest om de dialoog met China terug op te starten. Helaas heeft Beijing daar tot op heden geen gevolg aan gegeven. Misschien zal daar volgend jaar verandering in komen wanneer China nieuwe leiders zal aanduiden.”

–          Hoewel Middle Way het officiële beleid bepaald zijn er ook (veelal jonge)Tibetanen die eerder voor Rangzen of onafhankelijkheid en gewelddadige strijd zouden opteren.

“In de jaren ’50 was mijn vader een monnik toen hij zich aansloot bij het verzet, Chushi Gangdruk. Toen ik studeerde aan de universiteit van Delhi was ik een van de leiders van het Tibetan Youth Congress (een organisatie die streeft voor de onafhankelijkheid van Tibet, nvdr). Ik heb dus zelf een bepaalde evolutie doorgaan. Nu sta ik voor autonomie maar heb begrip voor Rangzen. Iedereen kent wel iemand in zijn familie die te lijden heeft of had onder het Chinese beleid. Mijn nonkel is neergeschoten door de Chinezen – point blank. Daarop moest mijn tante, die zwanger was, elke week door het dorp paraderen en werd ze tot schande gemaakt. Uiteindelijk pleegde ze zelfmoord door in een rivier te springen. Dergelijke tragische verhalen zijn schering en inslag. Toch moeten we vasthouden aan geweldloosheid. Dit heeft ook een praktische kant: er zijn 6 miljoen Tibetanen tegenover 1.3 miljard Han-Chinezen. Hoewel we non-violence hoog in het vaandel dragen, betekent dit niet dat we de Chinezen moeten aanvaarden en tolereren. Dat is onze kracht. Doorheen de jaren heb ik vele Chinezen ontmoet en ik kan je verzekeren dat het niet altijd gemakkelijk was om met hen te communiceren. Maar dialoog blijft de te volgen weg. Ik begrijp hun frustraties en we hebben een democratisch systeem dat vrijheid van meningsuiting onderschrijft. Er moeten verschillende stromingen en opinies zijn binnen de gemeenschap. Dat is gezond voor een democratie. Eenmaal die visies tot een scheuring leiden dan wordt het wel problematisch.”

DSC_0253

–          De Tibetaanse strijd mag dan geweldloos zijn, toch ondernemen verschillende Tibetanen de laatste maanden extreme maatregelen.

“Tibetanen in Tibet hebben altijd duidelijke signalen geven dat ze in een hulpeloze situatie zitten. Sedert 2008 gebeurt dit heel frequent en er braken toen protesten over het hele plateau uit. Tibetanen leven onder een officieuze staat van beleg en vooral de kloosters hebben het zwaar te verduren. Kijk maar naar het Kirti-klooster waar de geloofsgemeenschap verminderd is van tweeduizend naar zeshonderd monniken. De rest is verdreven, gearresteerd of verdwenen. De monniken worden zwaar onderdrukt door het Chinese regime wat leidt tot wanhoopsdaden zoals zelfverbranding. Sinds maart zijn er al 11 gevallen van zelfverbranding geweest. Zes daarvan zijn gestorven, van de anderen weten we niets. Waarom kiest iemand om te sterven? Als je een keuze hebt, wil je leven. Hoe ver moeten die mensen dan niet gedreven worden om over te gaan tot dergelijke wanhoopsdaden. Jezelf in brand steken is gruwelijk en extreem pijnlijk. Zijne Heiligheid en de CTA ontmoedigen dan ook elk protest in Tibet omdat we de gevolgen kennen.”

–          Hoe kan je zoiets tegenhouden?

“Ik heb een Tibetaan gesproken die in Nepal zichzelf in brand had gestoken en het overleefde. Hij vertelde me dat bij een eerste poging zijn vriend – aan wie hij had toevertrouwd – hem had tegengehouden. Een maand later slaagde hij er wel in. Deze mensen handelen individueel en voelen zich extreem eenzaam en wanhopig. Dat is ook de reden waarom het even duurt vooraleer we weten wie ze zijn en hebben we niet altijd een foto van hen. Ik probeer met mijn trips naar de VS en de EU een signaal van hoop te sturen naar de mensen in Tibet. Alle teksten en resoluties worden vertaald en Tibet terug binnen gesmokkeld. Misschien heeft het toch een beetje effect want er zijn al een tijdje geen zelfmoordacties geweest (Helaas stak enkele dagen later een monnik zichzelf in brand in de Tibetaans Autonome Regio, de 12de sinds maart 2011, nvdr).“

Twee maten, twee gewichten

–          Kan de Chinese grondwet een middel zijn om de strijd te winnen?

“De Tsjechische schrijver en politicus Vaclav Havel sprak over de power of the powerless en rechtspraak in een belangrijk middel om voor je rechten op te komen. China beweert een rechtstaat te zijn en wij willen betekenisvolle autonomie. Dit staat beschreven in de Chinese grondwet van 1982 en het Minderheidsbeleid van 1984. China beschouwt Tibet als een interne kwestie waar niemand tussenbeide moet komen. Toch komt Zhu Wei Qun, de officiële spokesperson van Tibet, in december naar de EU om zijn kant van het verhaal te doen. Tibet is geen intern probleem van China en ook geen territoriale, grondwettelijke of institutionele uitdaging. Er is enkel een gebrek aan politieke wil om de kwestie op te lossen. De Chinese grondwet onderschrijft het recht op speciale administratieve regio’s. Kijk naar Hong Kong of Macau waar het principe van ‘een land, twee systemen’ heerst. Beijing wil ook Taipei meer autonomie schenken, al denkt Taiwan daar anders over (de Volksrepubliek beschouwd het Oost-Aziatische eiland als een afvallige provincie maar in realiteit is Taiwan onafhankelijk, nvdr). Waarom zij wel en wij niet? Simpel, Beijing beschouwd de inwoners van die gebieden als Chinees. Mocht Tibet echte autonomie krijgen zou dit nochtans een mooie les zijn in politieke diversiteit en een meer gematigd China met zich meebrengen, een win-winsituatie voor beide partijen.“

–          Wat zal er gebeuren als de Dalai Lama sterft en een opvolger gekozen moet worden?

“Volgens de Dalai Lama zijn er twee mogelijkheden inzake zijn opvolging: reïncarnatie of emanation, waarbij hij gedurende zijn leven nog een opvolger aanduidt. Uiteraard zal China zijn eigen kandidaat naar voor schuiven. De Panchen Lama is daar het bewijs van. De Chinese panchen lama zit echter meer in Beijing dan in Lhasa en spendeert meer tijd op politieke meetings dan met het lezen van boeddhistische teksten. De Tibetanen weten wie het meest credibiliteit heeft. De Chinese Communistische Partij mag dan atheïstisch zijn, toch heeft ze blijkbaar een enorme interesse in reïncarnatie. Misschien moeten ze dan maar eens beginnen met de reïncarnatie van Mao en andere revolutionaire leiders te zoeken. De Dalai Lama liet weten dat hij een beslissing gaat nemen wanneer hij de leeftijd van 90 jaar zal bereiken. Hij is daar zeer specifiek in hoewel niemand weet hoelang hij zal leven. Zijne Heiligheid is altijd tien stappen voor op de rest en wij weten natuurlijk dat hij een lang leven zal leiden en 113 jaar zal worden. (lacht)”

–          Tot slot, in uw artikel ‘China in Tibet: Forty years of Liberation or Occupation’ (Harvard Asia Quarlley 1999) was u van mening dat het mogelijk was om de vriendschappelijke relaties tussen China en Tibet te herstellen. Deelt u, na meer dan een decennia, nog steeds die mening?

“Als er een keuze is moet het volgens mij mogelijk zijn om de goede relaties ten tijde van de Tang- en Yarlungdynastie te doen heropleven. De hardline politiek van de communistische partij verhindert dit jammer genoeg. Op het niveau van de gewone bevolking kunnen we dit zeker bereiken, maar na 60 jaar bezetting moeten we natuurlijk realistisch blijven. Daarom hebben we jullie steun nu meer dan ooit nodig. Ik wil jullie dan ook vragen om goed met ons te communiceren en ons op de hoogte te brengen van jullie activiteiten.”

–          Hartelijk dank voor dit gesprek.


Text and photo’s © Han Vandenabeele, november 2011

Lobsang Sangay, de politiek opvolger van de Dalai Lama te gast in ons land.

Op 8 augustus legde Dr. Lobsang Sangay de eed af als Kalon Tripa of eerste minister van de Tibetaanse regering in ballingschap. Op deze historische dag droeg de Dalai Lama officieel de politieke macht over aan zijn democratisch verkozen opvolger. Een unieke en opvallende gebeurtenis in de hedendaagse ges
chiedenis van Tibet. In tegenstelling tot zijn voorganger is Lobsang Sangay geen geestelijke maar een academicus en is daarmee de eerste Tibetaan die meer politieke macht heeft dan de spirituele leider. Op 21 november ving Dr. Sangay zijn 12-daagse Europese tournee aan waar hij na een bezoek aan oa. Zwitserland, Frankrijk en Duitsland ook België aandeed.

Het was de tweede maal dat hij Antwerpen bezocht: “Ik ben hier al eens geweest, tijdens de verkiezingscampagne vorig jaar. Toen kon ik geen tijd vrijmaken voor jullie, ik was hier voor de Tibetanen. Deze maal is het uitermate belangrijk dat we kunnen samenzitten. Ik wil jullie dan ook van harte bedanken om hier aanwezig te zijn.” Kalon Tripa Lobsang Sangay is een man die zijn prioriteiten weet liggen maar bescheiden en nuchter blijft: “Toen ik de officiële brief van het ontslag van de Dalai Lama las, moest ik toch even schrikken. De positie van Kalon Tripa kreeg er een enorme verantwoordelijkheid bij. I thought I was going to be under the guidance of His Holiness, was I wrong (lacht).

Hoewel het politieke pensioen van de Dalai Lama geen complete verrassing was, ging er een schok doorheen de Tibetaanse gemeenschap. Meermaals werd de Dalai Lama gevraagd om op zijn beslissing terug te komen, maar tevergeefs. Op 10 maart maakte hij het nieuws wereldkundig en duidde daarmee de eerste minister van de Tibetaanse overheid in ballingschap of de Central Tibetan Administration (CTA) aan als zijn opvolger.

Als jongste en minst ervaren kandidaat behaalde Lobsang Sangay tijdens de voorbereidende verkiezingen – in november 2010 – al een mooie voorsprong tegenover zijn medestanders. Om vervolgens in april het jaar erop officieel verkozen te worden met 55% van de ongeveer vijftigduizend Tibetaanse stemmen. “Toen ik me kandidaat wilde stellen vroeg ik de mening van mijn vrienden. Zij gaven me geen echt hoopvolle raad (lacht). Gezien mijn bekende en gerespecteerde tegenkandidaten kon ik maar beter zorgen voor een stijlvolle exit-strategie. En behalve enkele stemmen van vrienden moest ik niet te veel verwachten. These were thus my trusted friends.

De 43-jarige advocaat werd geboren in India nadat zijn ouders gevlucht waren uit Tibet. Na zijn middelbare school tussen de theeplantages in Darjeerling studeerde hij Engelse Literatuur en Recht aan de universiteit van Delhi. Harvard selecteerde hem vervolgens om met een studiebeurs verder te studeren in de Verenigde Staten. Met een thesis over boeddhisme en mensenrechten behaalde hij zijn master aan de befaamde Amerikaanse universiteit. Zijn doctoraat in 2004 maakte hem de eerste Tibetaan die het zo ver schopte op academisch vlak. Doorheen zijn studies specialiseerde hij zich in de relatie tu
ssen China en Tibet. Zijn ijver en toewijding leverde hem geen windeieren op en hij werd onderzoeker bij de International Commission of Jurist in Genève. Hij organiseerde verschillende conferenties tussen Tibetaanse, Chinese en Westerse geleerden over hedendaags Tibet en publiceerde oa. in Time, Wall Street Journal en Washington Post. In 2007 werd hij door de Asia Society verkozen als een van de beloftevolle jonge leiders van Azië.


Text and photo’s © Han Vandenabeele, november 2011