Dorje Shugden – zuiver op de graad of wraakzuchtige geest?

Shugden (1)

Wie vorig jaar aanwezig was tijdens het bezoek van de Dalai Lama aan de Rotterdamse Ahoy kon er niet omheen: een groep van driehonderd, hoofdzakelijk westerse, demonstranten scandeerden anti-Dalai Lama slogans. Ze noemden zichzelf de International Shugden Community (ISC) en eisten dat de Tibetaanse leider stopt met liegen. Een van de activisten beschuldigde hem van schending van de mensenrechten en religieuze discriminatie. Om zijn standpunten kracht bij te zetten schuifde hij me nog enkele borchures toe met ronkende titels als ‘De ergste hedendaagse dictator’ en ‘De valse dalai lama’. De spil van deze controverse draait rond Dorje Shugden of Dolgyal, een dharma-beschermer binnen de gelugpa-traditie van het Tibetaans boeddhisme.

Ontstaansmythe

Aanhangers beschouwen Shugden als een verlichte boeddha en voorvechter van de ‘pure’ leer die teruggaat op grondlegger Tsongkhapa (1357 – 1419). Tegenstanders, waaronder de Dalai Lama, beschouwen hem als een wereldlijke en wraakzuchtige geest, schadelijk voor het welzijn van Tibet en Zijne Heiligheid. Om de huidige problematiek beter te begrijpen keren we terug naar het Tibet van de 17de eeuw en de manifestatie van Shugden. Na jaren van burgeroorlog en religieuze strijd slaagde de Vijfde Dalai Lama er – dankzij Mongoolse steun – in om het land zowel wereldlijk als geestelijk te regeren. Met hem werd de gelug, een van de vier boeddhistische stromingen (nyingma, sakya, kagyu en gelug, nvdr.) in Tibet, de dominante school.

De machtspositie van de Grote Vijfde zorgde eveneens voor interne spanningen binnen het gelup-establisment. Sommige fracties streefden naar een zuivere beoefening van de leer, zonder inmening van andere scholen, soms met een ware beeldenstorm als gevolg. De Dalai Lama als leider van alle Tibetanen – en dus pragmatischer – voerde ook rituelen van andere tradities uit. Tulku Dragpa Gyaltsen, een belangrijk lama met veel aanzien die naast de titel van vijfde Dalai Lama greep, fungeerde hier als belangrijkste antagonist. De rivaliteit tussen beide entourages leidde naar verluid tot de vroegtijdige dood van Dragpa Gyaltsen. Vermoord door aanhangers van de Dalai Lama of zelfmoord? Hoe dan ook, zijn gewelddadig overlijden triggerde de verschijning van Dorje Shugden als een beschermheilige van de orginele gelugpa.

Shugden (3)

Fundamentalisme

Een beschermheilige die zonder verpinken over lijken gaat, zo leert de geschiedenis ons. Intimidatie, geweld en zelfs moord achtervolgen de sekte rond Dorje Shugden doorheen de eeuwen na zijn manifestatie. Tijdens en na het leven van de Dertiende Dalai lama (1876 – 1933) flakkerde het interreligieuze conflict opnieuw op. De politieke motieven waren dan ook niet veraf: een sterke en oecumenische Dalai Lama aan het roer bedreigde – opnieuw – de status-quo op het dak van de wereld. Zijn pogingen tot maatschappelijke hervorming en modernisering vormden een bedreiging voor de bestaande gelugpa-heerschappij. Een tegenbeweging onder leiding van de invloedrijke lama Pabongka zette Shugden niet alleen terug op de kaart, maar gaf de – tot dan toe – lagere godheid een ereplaats binnen het boeddhistisch pantheon. Shugden werd gepromoveerd tot de beschermer van de gelugpa, met gewelddadige krachten ter beschikking. De charismatische Pabongka kon rekenen op een grote aanhang en onderrichtte een hele generatie volgelingen, waaronder voormalige leerkrachten van de huidige Dalai Lama.

Shugden manifesteerde en ontwikkelde zich vierhonderd jaar geleden. In zijn biografie beschreef de Grote Vijfde reeds de schadelijke effecten van de geest. Shugden staat gelijk aan sektarisme. In bepaalde Tibetaanse regio’s hebben zijn aanhangers zelf afbeeldingen van godheden zoals Guru Rinpoche, die een belangrijke plaats inneemt binnen de nyingma, verbrand,” verklaarde de Dalai Lama tijdens de persconferentie in Shiphol vorig jaar. “Ik promoot harmonie tussen alle geloofstradities. We moeten nu eenmaal samenleven. Als boeddhist neem je toevlucht tot de drie Juwelen (de Boeddha, de Dharma-leer en de Sangha of geloofsgemeenschap, nvdr.) en niet tot gewone geesten of godheden. Dat is gewoon verkeerd. De Boeddha leerde ons dit en verplichtte niemand om zich te bekeren.”

Verbod

Het voorheen intern conflict bereikte de buitenwereld na de vlucht van Zijne Heiligheid in ballingschap. Onder invloed van zijn leermeesters reciteerde ook de jonge Dalai lama gebeden voor de godheid: “In mijn eigen onwetenheid vereerde ik Shugden tussen 1951 en 1970. Ik kende de ernst van de situatie noch de relatie tussen Shugden en de Vijfde en Dertiende Dalai Lama niet. Een persoonlijk onderzoek en diepgaande gesprekken met een Shugden (2)twintigtal boeddhistische meesters uit de verschillende scholen bracht klaarheid. Allen, met uitzondering van een lama, erkende het negatieve karakter van de godheid. Het was dan ook mijn verantwoordelijkheid om me hier over uit te spreken. Of mensen daar ook naar luisteren is volledig hun eigen beslissing.”

Halverwege de jaren zeventig maakte de Dalai Lama zijn bezorgdheid voor het eerst openbaar en distantiëerde zich van de cultus. Tot een officieel verbod kwam het niet, hoewel hij iedereen adviseerde zich niet langer met dergelijke praktijken in te laten. Doorheen de jaren werd zijn advies kritischer: wie zich inlaat met Shugden kon niet langer religieus onderricht ontvangen van hem. Uiteraard leidden zijn uitspraken tot de nodige spanningen binnen de Tibetaanse gemeenschap en op sommige plaatsen ging het er heet aan toe. Bepaalde kloosters, winkels en zelf sommige overheidsdiensten van de regering in ballingschap trokken de lijn verder en weigerden de toegang voor Shugden-aanhangers. Olie op het vuur.

Het conflict bereikte in ‘97 een luguber hoogtepunt met de driedubbele moord van enkele vertrouwelingen van de Dalai Lama. De slachtpartij – de monniken werden brutaal om het leven gebracht met minstens vijftien messteken op slechts een steenworp verwijderd van zijn residentie in Dharamsala – was een duidelijk signaal. Harde bewijzen ontbraken en arrestaties bleven uit, maar velen zagen hier de hand van Shugden (of beter gezegd zijn volgelingen) aan het werk.

Vrije meningsuiting

In 1991 exporteerde Geshe Kelsang Gyatso de Shugden-cultus naar onze contreien. Dat deed hij niet zonder succes. Zijn New Kadampa Tradition (NKT) functioneert volledig onafhankelijk van de andere scholen – de gelugpa inclusief – en vereert Shugden als de manifestatie van de bodhisattva van volmaakte wijsheid. De organisatie claimt vele afdelingen in Amerika en Europa, waaronder ook in Brussel en Amsterdam. Kelsang Gyatso, als de ultieme spirituele leider en zijn nieuwe kadampa’s vormen de drijvende kracht achter de ISC en de protesten tegen de Dalai Lama. Dankzij een fanatieke harde kern en de nodige finaniciële middelen (met ook giften uit China) mobiliseert de ISC/NKT zijn demonstranten in het spoor van Zijne Heiligheid. Een ware kruistocht om hem te ‘ontmaskeren’ als leugenaar en bedrieger. De Dalai Lama van zijn kant ligt niet wakker van de beschuldigingen.

shugden
Reuters publiceerde op 21 december 2015 een artikel die de samenwerking tussen de CCP en de Shugden-aanhangers blootlegde. Kort daarop maakte de International Shugden Community bekend haar anti-Dalai Lama activiteiten te staken. Zie: “China co-opts a Buddhist sect in global effort to smear Dalai Lama” – http://www.reuters.com/investigates/specialreport/china-dalailama 

“Een protestgroep ter bescherming voor een geest? Terwijl een geest eigenlijk de mensen moet beschermen. Haha! Nu vinden ze dat ik moet stoppen met liegen. Waarover heb ik gelogen? Breng maar eens een bezoek aan Zuid-India waar er enorme Shugden-kloosters zijn met meer dan duizend monniken. Ik heb niets verboden – die macht heb ik trouwens niet – maar laat je vooral niet leiden door emoties. Het interesseert me niet wat ze over me zeggen, ze hebben vrijheid van meningsuiting. Maar die heb ik ook (lacht). Nu, we moeten mededogen tonen voor hen. De demonstranten begrijpen de echte situatie niet en worden misleid.” 


Bronnen en achtergrondinformatie:

  • The Dalai Lama and the King Demon, Raimondo Bultrini, 2013, Tibet House US
  • The Shukden affair: Origins of a Controversy, Georges Dreyfus, 1999, Williams College
  • Tibetan and Zen Buddhism in Britain, David N. Kay, 2004, RoutledgeCurzon
  • dalailama.com 
  • dalailamaprotesters.info
  • internationalshugdencommunity.com
  • kadampa.org 
  • Tekst en foto’s © Han Vandenabeele – © Tibet.nu. Een versie van dit artikel verscheen eerder in Tibet.nu nummer 15 – december 2015, het magazine van de TSG-NL over Tibet in al zijn facetten.